Odra Ołbińska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Vinzenz Oder na planie miasta 1241 r.
Odra Ołbińska pełniąca funkcję fos obronnych na planie miasta 1807 r. (Springstern)
Zanikająca Odra Ołbińska na planie miasta 1833 r.
Staw w Parku Stanisława Tołpy.
Staw w Parku Stanisława Tołpy.

Odra Ołbińska (Die Elbinger Oder[1]) – nieistniejące współcześnie ramię boczne rzeki Odra, przepływające niegdyś przez teren Przedmieścia Piaskowego (Zatumie), a współczesne obejmujący osiedle Ołbin we Wrocławiu[1][2][3][4][5]. Było to jedno z wielu dawnych ramion największej z wrocławskich rzek, istniejących do schyłku średniowiecza. Dokładny bieg jego koryta obecnie trudny jest do ustalenia. Koryto to przebiegało między głównymi ówcześnie ramionami rzeki, tj. pomiędzy Odrą Główną, a korytem północnym, oddzielając się od Starej Odry prawdopodobnie w okolicach dzisiejszego Mostu Szczytnickiego i biegnąc na zachód, w rejonie dzisiejszej ulicy Bolesława Prusa[a], aż do swego ujścia do Odry Głównej – Odry Północnej[b] – w rejonie Wyspy Bielarskiej[1][6][7][8][9][10][11]. Reliktem dawnego koryta tego ramienia rzeki jest pozostałość po starorzeczustaw w Parku Stanisława Tołpy[c][1][2][12][13][14][15][16].

Nad tym ramieniem rzeki w XII wieku zlokalizowano Opactwo Świętego Wincentego (ołbińskie), które istniało tu do 1529 roku[1][9][17]. Nurt rzeki wykorzystywany był to do zasilania młyna wodnego[1][18]. W ograniczonym zakresie wody te wykorzystywano także do żeglugi[1][11][13][18]. Rozdział wód Odry dla poszczególnych ramion był przedmiotem kilku sporów pomiędzy klasztorem a miastem[1]. W XVIII wieku zachodni odcinek Odry Ołbińskiej wykorzystano przy budowie fortyfikacji miejskich, jako system fos okalających bastiony i umocnienia położone na północ od Ostrowa Tumskiego, stanowiąc w tym czasie północno-wschodnią granicę pruskiej Twierdzy Wrocław[1][5][7][11][19][20][21] (dzieło koronowe zwane Springstern[21][22]). Ostatecznie ramię to wraz z jego rozlewiskami zostało zlikwidowane w XIX wieku podczas rozbiórki fortyfikacji miejskich przeprowadzonej do lat 60. XIX wieku[1][4][7][11][20][23]. Dało to początek rozbudowie miasta w kierunku północno-wschodnim i powstaniu nowych dzielnic współczesnego Ołbina[1].

Pozostałość po Odrze Ołbińskiej, stanowi współcześnie niewielki zbiornik wodny, ukształtowany zgodnie z przyjętymi założeniami parkowymi. Zarówno sam staw jak i otaczający go obszar zieleni miejskiej, oceniany jest przez autorów publikacji dotyczących wrocławskiej przyrody, jako obszar o znikomych wartościach przyrodniczych, głównie z powodu bardzo silnej antropopresji wynikającej z gęstej zabudowy śródmiejskiej otaczającej park. Pomimo to bywa jednak równocześnie uznawany jest za ważny element w systemie terenów zielonych miasta biegnących od wrocławskich wysp położonych w Śródmiejskim Węźle Wodnym (tj. wsypy: Piaskowa, Słodowa, Bielarska i Tamka i inne) do Starej Odry. Samo starorzecze do lat sześćdziesiątych XX wieku posiadało pas oczeretu, lecz obecnie ukształtowany staw pozbawiony jest niemal zupełnie roślinności szuwarowej[14].

Stosowana w publikacjach nazwa własna tego ramienia rzeki Odra Ołbińska, odnosząca się do nazwy osiedla Ołbin, ma swój pierwowzór także we wcześniej stosowanej nazwie niemieckiej Die Elbinger Oder, w której również odniesiono się do niemieckiej nazwy tego osiedla Elbing[23][24]. W publikacjach można również spotkać stosowaną przez niektórych autorów inną nazwę tego ramienia rzeki – Odra św. Wincentego[8][10] (Vinzenz Oder) – odnoszącą się do zlokalizowanego nad jego brzegami wyżej wspomnianego Opactwa Świętego Wincentego[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ulica Bolesława Prusa – LEHM DAMM – przebiega w miejscu dawnej, glinianej grobli Opactwa Świętego Wincentego.
  2. Odra Północna stanowi ramię boczne Odry Głównej; nazwy tej nie należy utożsamiać ze wspomnianym głównym ramieniem północnym Odry.
  3. Park Stanisława Tołpy, park na osiedlu Ołbin w obrębie ulic: Bolesława Prusa, Nowowiejskiej i Kardynała Stefana Wyszyńskiego; dawniej do 2006 roku Park Nowowiejski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k Encyklopedia Wrocławia, Odra Ołbińska, s. 607
  2. a b Encyklopedia Wrocławia, Park Nowowiejski, s. 653
  3. Encyklopedia Wrocławia, Nowowiejska, s. 594
  4. a b Encyklopedia Wrocławia, Przedmieście Piaskowe, s. 722
  5. a b Encyklopedia Wrocławia, Zatumie, s. 1016
  6. Encyklopedia Wrocławia, Odra Gółwna, s. 607
  7. a b c Encyklopedia Wrocławia, Prusa Bolesława, s. 720
  8. a b Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Lehmdamm, s. 90
  9. a b Encyklopedia Wrocławia, mapa: Wrocław w XII i na początku XIII w., s. 979
  10. a b Encyklopedia Wrocławia, Groble, s. 250
  11. a b c d Zabytki przy Odrze, rzeka Odra we Wrocławiu (pol.). www.atrakcje-wroclawia.pl.tl – Atrakcje Wrocławia, 2007. [dostęp 2012-05-28].
  12. Encyklopedia Wrocławia, Wrocławski Węzeł Wodny, s. 987-988
  13. a b Trasa turystyczna "Budowle hydrotechniczne Wrocławskiego Węzła Wodnego", s. 3
  14. a b Adam Guziak, Biosfera , s. 81 (PDF s. 8)
  15. Uchwała nr LXXI/454/93 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 9 października 1993 roku w sprawie nazw parków i terenów leśnych istniejących we Wrocławiu (pol.). uchwaly.um.wroc.pl – Wrocławski Serwis Internetowy; Biuletyn Urzędowy RMW z 15 października 1993 r. Nr 11, poz.101. [dostęp 2012-05-23].
  16. Uchwała nr XL/2481/05 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 7 lipca 2005 roku w sprawie zmiany uchwały nr LXXI/454/93 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 9 października 1993 r. w sprawie nazw parków i terenów leśnych istniejących we Wrocławiu (pol.). uchwaly.um.wroc.pl – Wrocławski Serwis Internetowy; Biuletyn Urzędowy RMW z 21 lipca 2005 r. Nr 8, poz.201; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 4 sierpnia 2005 r. Nr 142, poz.2834. [dostęp 2012-05-23].
  17. a b Encyklopedia Wrocławia, Opactwo Św. Wincentego na Ołbinie, s. 623
  18. a b Encyklopedia Wrocławia, Wrocławska Droga Wodna, s. 980
  19. Encyklopedia Wrocławia, mapa: Fortyfikacje bastionowe pruskiej twierdzy Wrocław, według E. Małachowicza, Stare Miasto we Wrocławiu 1985, s. 207
  20. a b Encyklopedia Wrocławia, Twierdza Wrocław, s. 924
  21. a b Encyklopedia Wrocławia, Fortyfikacje Twierdzy Wrocław lata 1741-1807, s. 208
  22. Encyklopedia Wrocławia, Springstern, s. 825
  23. a b Encyklopedia Wrocławia, Ołbin, s. 621
  24. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Elbingstr., s. 41

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Staw parkowy (pol.). W: Park Stanisława Tołpy (Nowowiejski) [on-line]. wroclaw.hydral.com.pl – Wratislaviae Amici. [dostęp 2012-05-28].
  • Staw parkowy (pol.). W: Park Stanisława Tołpy (Nowowiejski) [on-line]. fotopolska.eu – Polska na fotografii. [dostęp 2012-05-28].
  • Park Stanisława Tołpy (pol.). wroclaw360.pl. [dostęp 2012-05-28].
  • Staw (pol.). W: Park Stanisława Tołpy [on-line]. www.wikimapia.org. [dostęp 2012-05-28].