Kąpieliska rzeczne we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Śródmiejski Węzeł Wodny górny; tu powstawały pierwsze kąpieliska rzeczne.

Kąpieliska rzecznekąpieliska we Wrocławiu tworzone w oparciu koryta wrocławskich rzek i innych cieków wodnych, tj. rzek, kanałów wodnych, zatok, rozlewisk i innych akwenów powierzchniowych wód płynących. Obejmowały budowle i urządzenia dzięki którym w sposób zorganizowany można było wykorzystując naturalne wody płynące wykorzystywać do pływania, między innymi pływania rekreacyjnego oraz nauki pływania. Kąpieliska takie były budowane od początków XIX. wieku i w pierwszej połowie XX. wieku. Możliwość tworzenia tego typu obiektów sportowych wynikała z dużej liczby rzek i innych cieków występujących w mieście, tworzących duży węzeł wodny, tzw. Wrocławski Węzeł Wodny[1][2]. Kąpieliska te tworzono i użytkowano do czasu II wojny światowej odrębnie dla mężczyzn i kobiet[1]. Przed 1945 rokiem takich kąpielisk było 11[3]. Po wojnie niektóre z nich odtworzone, później stopniowo likwidowane.

Współcześnie nie ma już zorganizowanych kąpielisk z wykorzystaniem wód płynących wrocławskich rzek[1][2]. Pozostało natomiast kilka śladów dawnej infrastruktury związanej z tymi obiektami, np. Kąpielisko Różanka, w którym pozostały zbudowany na brzegu rzeki[a] ośrodek eksploatowany do dziś, lecz bez możliwości kąpieli w rzece, którą to możliwość zastąpiono pływaniem na małych jednostkach wodnych dostępnych w utworzonej wypożyczalni sprzętu wodnego[2][4], lub stworzone niegdyś akweny, bez jakiejkolwiek infrastruktury towarzyszącej są wykorzystywane rekreacyjnie przez okolicznych mieszkańców, mimo braku zorganizowanej formy kąpieliska, np. Kąpielisko Oławka, funkcjonujące do 1977 roku[1][2][3]. Obecnie wodny niektórych rzek nadal bywają wykorzystywane jako dzikie kąpieliska, np. wybrane miejsca na rzece Oława[5].

Jako pierwsze wrocławskie kąpielisko rzeczne podaje się utworzone w 1804 roku kąpielisko w jedynym z ramion bocznych rzeki Odra na brzegu wyspy Tamka[1][6] (ówcześnie: An der Matthias Kunst[1][7] – Wyspa Świętego Macieja[7]), położonej w Śródmiejskim Węźle Wodnym. Powstało ono z inicjatywy Friedricha Zirtzowa przy utworzonej na wyspie łaźni parowej[b]. Samo kąpielisko wytyczone zostało za pomocą konstrukcji wykonanej z drewna, zanurzonej w rzece, złożonej z 3 pomostów osłoniętych płóciennymi daszkami, dając możliwość kąpieli osób korzystających z łaźni bezpośrednio w nurcie rzeki[1][6][8].

Kolejnym utworzonym kąpieliskiem, już jako samodzielny, odrębny obiekt nie związany z łaźnią[c], było kąpielisko założone przez Friedricha Wilhelma Gustawa Kallenbacha[d]. Stworzone zostało w latach 1835-1837 w postaci pływających pomostów, okalających prostokątny akwen. Jako pływaki dla pomostów zastosowano beczki. Natomiast boki i dno tak utworzonego basenu zabezpieczono regularnymi rusztami. Cały pływający obiekt zacumowany został początkowo również u wybrzeży Tamki. Wokół niego umieszczono zadaszone przebieralnie. Kąpielisko to zostało przemieszczone w nowe miejsce, do koryta Odry Północnej, poniżej Jazu Świętej Klary. Poddane modernizacji funkcjonowało do lat 30. XX wieku[1][9][10].

Powstawały także liczne inne kąpieliska[1] oraz łaźnie w wśród których wyróżniano łaźnie rzeczne wykorzystujące wody rzek także do bezpośredniej kąpieli w okresach letnich, podobnie jak w łaźni i kąpielisku Zirtzowa na Tamce[1][6]. Na początku XX. wieku w mieście czynnych było kilka kąpielisk rzecznych. Pięć z nich podlegało zarządowi miasta. Cztery kąpieliska były całkowicie zadaszone i doświetlone świetlikami. Pozostawały one w swojej lokalizacji nie rozbierane na okres zimy. Kąpieliska rzeczne tworzone były głównie w obrębie Śródmiejskiego Węzła Wodnego na podobnych zasadach jak wyżej opisane: pomosty cumowano przy brzegach, głównie zlokalizowanych tu wysp, w tym między innymi przy wyżej wymienionej Tamce, ale także przy Wyspie Piasek, Bielarskiej i Słodowej[1].

Wśród innych kąpielisk na Odrze wymienić można:

Popularności kąpielisk rzecznych w okresie przedwojennym sprzyjała znacznie lepsza jakość wód w rzekach[11].

Pod koniec XIX wieku powstały także pierwsze kąpieliska wykorzystujące wody innych wrocławskich rzek, tj. rzeki Oława i Bystrzyca. Taka lokalizacja, peryferyjna i podmiejska, dawała szersze możliwości kształtowania ośrodka wypoczynku: tworzono plaże piaszczysto-trawiaste, budowano przy kąpielisku boiska do różnego rodzaju gier oraz budynki, w których mieściły się szatnie, czasem także wypożyczalnie sprzętu pływającego oraz niewielkie lokale gastronomiczne. Jako miejsca do pływania wykorzystywano, w przypadku tych znacznie mniejszych od Odry rzek, zakola, zatoki i rozlewiska, w tym sztucznie powiększone, stwarzające odpowiednie warunki do uprawiania sportów wodnych. Cały taki duży teren tak utworzonego ośrodka był ogradzany[1]. Przykładem takie ośrodka jest Kąpielisko Oławka, położone przy ulicy Na Niskich Łąkach, w sąsiedztwie Parku Na Niskich Łąkach, wykorzystujące podmokły teren łąk przylegających do akwenu sztucznie utworzonego rozlewiska, na bazie dawnego zakola rzeki[1][3][5][12]. W sąsiedztwie kąpieliska funkcjonowały inne obiekty wypoczynku i rekreacji. Należały do nich oprócz parku także między innymi Lunapark na Rakowcu[e] i różne obiekty sportowe[1][5][12][13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kąpielisko Różanka powstało na grobli rozdzielającej koryto Starej Odry, na jej brzegu i koryto Kanału Miejskiego.
  2. Friedrich Zirtzow – lekarz wojskowy i położnik; utworzona przez niego łaźnia na wyspie Tamka dawała możliwość korzystania z wód rzeki okalających wyspę, była to druga łaźnia powstała w XIX wieku we Wrocławiu po utworzonej w 1802 roku przy ulicy Teatralnej 6.
  3. Na Tamce została zbudowana w tym samym czasie (1937 rok) sala gimnastyczna, pierwsza w Europie, również z inicjatywy F.W.G. Kallenhacha.
  4. Friedrich Wilhelm Gustaw Kallenbach (ur. 1809, zm. 1877) – działacz gimnastyczny i pływacki.
  5. Lunapark znajdował się w miejscu obecnej hurtowni firmy Cefarm przy ulicy Rakowieckiej i Okólnej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Encyklopedia Wrocławia, Kąpieliska rzeczne, s. 363
  2. a b c d Encyklopedia Wrocławia, mapa: STADIONY I BOISKA (obejmuje także baseny kąpielowe, kąpieliska), s. 828
  3. a b c Halina Czarniecka-Kołodziej, Bogdan Olczyk: KĄPIELISKO OŁAWA (pol.). rakowiec.int.pan.wroc.pl – Rakowiec – Historia dzielnicy. [dostęp 2012-05-09].
  4. Encyklopedia Wrocławia, Kąpielisko Różanka, s. 363
  5. a b c Encyklopedia Wrocławia, Oława, s. 619-620
  6. a b c Encyklopedia Wrocławia, Łaźnie, s. 499-500
  7. a b Encyklopedia Wrocławia, Tamka, s. 893
  8. Małgorzata Jaszczuk-Surma: Łaźnie, łazienki i kąpieliska w dawnym Wrocławiu (pol.). www.miastowroclaw.pl – Słowo Wrocławian, 20. Czerwiec 2011. [dostęp 2012-05-11].
  9. Encyklopedia Wrocławia, Kallenbach Friedrich Wilhelm Gustaw, s. 333
  10. a b c d Małgorzata Jaszczuk-Surma: Łaźnie, łazienki i kąpieliska w dawnym Wrocławiu (2) (pol.). www.miastowroclaw.pl – Słowo Wrocławian, 25. Lipiec 2011. [dostęp 2012-05-11].
  11. a b Tomaszewski E., Niektóre dzielnice Wrocławia ..., s. 97 (PDF s. 4)
  12. a b Encyklopedia Wrocławia, Park Na Niskich Łąkach, s. 653
  13. Encyklopedia Wrocławia, Lunapark, s. 497

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]