Tereny wodonośne Wrocławia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Początek terenów wodonośnych nad Odrą (dalej zakaz wstępu).

Tereny wodonośne Wrocławia – zamknięte[nota 1] tereny znajdujące się w zarządzie Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółka S.A. we Wrocławiu, wykorzystywane do poboru wody dla potrzeb produkcji i dostaw wody wodociągowej do miejskiej sieci wodociągowej[nota 2].

Obszary te położone są częściowo w południowo-wschodnim krańcu Wrocławia, około 6 km od centrum[1][2], w rejonie osiedli: Świątniki, Bierdzany i Nowy Dom, a częściowo w Gminie Siechnice, pomiędzy miejscowościami: Radwanice, Trestno, Blizanowice, Mokry Dwór i miastem Siechnice. Na północ o terenów wodonośnych przepływa rzeka Odra, same tereny leżą w dolinie rzeki Oława[1][2][3][4][5], a na południe od nich przepływa niewielka rzeka Zielona. Obszary te stanowią równocześnie część polderu przeciwpowodziowego Odry[1][2].

Na obszarze tym wybudowano odpowiednią infrastrukturę techniczną, między innymi: kanały i stawy infiltracyjne, studnie, rurociągi, przepompownie, obwałowania, drogi, jazy i śluzy, i inne niezbędne elementy infrastruktury[1][2]. Była ona wielokrotnie rozbudowywana, po zakończeniu II wojny światowej część obiektów wymagała odbudowy, wymianie podlegały również urządzenia i maszyny ze względu na ich zużycie techniczne podczas eksploatacji lub konieczność zastosowania nowocześniejszych rozwiązań technicznych. Mimo znacznej ingerencji człowieka i ciągłej, wieloletniej eksploatacji tych obszarów, stanowią one cenny ekosystem z unikalnym środowiskiem przyrodniczym, między innymi także dzięki ochronie tych obszarów i przestrzegania niezbędnych wymogów dotyczących jakości oraz czystości wody.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do końca XIX wieku Wrocław zaopatrywany był w wodę z największej wrocławskiej rzeki: Odry[nota 3]. W związku z pogarszającą się jakością wody w rzece dostrzeżono konieczność poszukania nowego źródła zaopatrzenia miasta w wodę. Pierwsze koncepcje i wstępne prace projektowa zostały wykonane przez prof. Flügge, inż. Thiema i inż. Wienera w roku 1896. Wskazywały jako właściwe do budowy nowych ujęć wody właśnie współczesne tereny wodonośne Wrocławia. W latach 1902–1904 zbudowano 313 sztuk studni poborowych. W 1901 roku inż. Thiem opracował wstępne projekty budowy pompowni na Świątnikach, która po pewnych modyfikacjach stanowiły podstawę dla realizacji jej budowy w latach 1901–1905. Zbudowano także połączenie kolejką wąskotorową z Portem Ujście Oławy dla zaopatrzenia pompowni w węgiel. W 1906 nastąpiła długotrwała susza, a następnie powódź, które uniemożliwiły pobór wody dla miasta (tzw. katastrofa żelazowo-manganowa). Wykazały one braki w systemie zaopatrzenia i z tego względu rozbudowano go do 428 studni poborowych oraz o kolejne pompownie. Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte XX w. to kryzys w zaopatrzeniu miasta w wodę. Wymusił on rozbudowę systemu, w tym budowę nowego zakładu uzdatniania wody Mokry Dwór[6][7][8][9].

Kalendarium
rok wydarzenie
1883[6][7] rozpoczęcie odwiertów próbnych
1896[6][7] opracowanie projektów wstępnych, koniec odwiertów próbnych
1901[6][7] projekt wstępny przepompowni, początek budowy przepompowni
1902[2][6][7] rozpoczęcie budowy studni poborowych
1903[7][9] budowa maszyny parowej przepompowni Świątniki, rozbudowa kolejki wąskotorowej do portu
1904[2][6][7][8] zakończenie budowy studni poborowych (313 sztuk)
1905[6] zakończenie budowy przepompowni
1906[8] susza, następnie powódź, uniemożliwiające normalny pobór wody
1907[6][7] koniec budowy stacji uzdatniania Na Grobli; budowa odżelaziacza
1920..1939[8] rozbudowa systemy studni poborowych (428 sztuk) i infrastruktury technicznej, budowa pompowni Bierdzany i Radwanice
1945[8] pierwsze po zakończeniu II wojny światowej dostawy wody dla miasta
1949[8] uzyskano pełne zaspokojenie potrzeb miasta w wodę
1952[8] reorganizacja, zmiana nazwy na Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji
1955[8] pierwsze niedobory wody w mieście
1959[8] "katastrofa cukrowa"
1969[8] kryzys w zasilaniu miasta w wodę
1971[8] oddanie do eksploatacji kanału przerzutowego Nysa-Oława
1976[8] rozpoczęcie budowy zakładu uzdatniania wody Mokry Dwór
1982[8] oddanie do eksploatacji zakładu Mokry Dwór
1970..79[6][7] wymiana pomp w przepompowni Świątniki
1996[6][7][8] wyłączenie z eksploatacji starej przepompowni Świątniki, rozpoczęcie eksploatacji nowej
1997[8] powódź tysiąclecia, zalanie terenów wodonośnych, pompowni i zakładów uzdatnia wody
2005[10] odkrycie na terenach wodonośnych nieznanego gatunku: Brachylecithum glareoli

Zasoby wodne[edytuj | edytuj kod]

Jaz kierujący wody do Oławy Górnej. Poniżej znajduje się ujście Zielonej.

Na terenach wodonośnych występuje duża ilość wód powierzchniowych Wrocławia. Jak wyżej zaznaczono obszar ten położony jest między rzeką Odrą i Zielona. Pomiędzy nimi przez tereny wodonośne przepływa rzeka Oława. Z wód powierzchniowych oprócz w.w. rzek znajduje się szereg mniejszych cieków (ramiona boczne, kanały, rowy) oraz niewielkich zbiorników wodnych: stawy i rozlewiska[11], w tym 63 stawy infiltracyjne[1][2] o łącznej powierzchni około 60 ha[1]. Zasoby wodne zasilane są powierzchniowo wodami rzeki Oława, przy czym część wód niesionych przez tę rzekę, jest przerzucana z rzeki Nysa Kłodzka sztucznie wybudowanym przerzutem przez dział wódKanał Nysa-Oława[2][5].

Wody podziemne obejmują podziemny zbiornik wodny GZWP 320 w rejonie występowania czwartorzędowego poziomu wodonośnego o średnim stopniu zagrożenia antropogenicznego wód. Głębokość zalegania stropu wynosi do 30 m, zasoby potencjalnie szacowane są na poziomie wysokim, powyżej 70 /h (szacunkowe zasoby dyspozycyjne: 250 tysięcy m³/dobę). Jego powierzchnia wynosi 500 km², typ: porowy, średnia głębokość ujęć to 12 m[2][12].

Wydajność ujęcia wody wynosi[2]:

  • Qmaxd= 250 tys. m³/d – w okresie napełniania stawów infiltracyjnych i normalnej eksploatacji
  • Qśred= 160 tys. m³/d

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

Obiekt zabytkowy.svg Budynek i komin starej przepompowni.

Powierzchnia terenów wodonośnych wynosi 1026 ha[1][2]. Na ich obszarze lokalizowane są ujęcia wody powierzchniowej i infiltracyjnej[5]. Stanowią one źródło surowca do produkcji wody wodociągowej dla Wrocławia. Zasilanie wodami z rzeki Oława realizowane jest dzięki pompowni Czechnica. Z niej woda ta rozprowadzana jest do 63 stawów infiltracyjnych siecią kanałów i rowów. Regulację przepływu realizuje się za pomocą systemu zastawek i jazów zastawkowych. Wprowadzona do gruntu za pomocą stawów infiltracyjnych woda, ujmowana jest następnie poprzez 558 studni poborowych, skąd rurociągami przesyłana jest do trzech pompowni: Radwanice, Bierdzany i Przepompownia Świątniki. Rurociągi te pracują jako lewary dzięki systemowi wież odpowietrzających[nota 4]. Za pomocą systemu wyżej wymienionych przepompowni woda dostarczana jest do zakładów uzdatniania wody[1]:

Dalszy przepływ wód rzeki Oława regulowany jest śluzą przy Kładce Barani Skok. Poniżej niej wzdłuż biegu Oławy położone są dwa jazy kierujące (jazy stałe), regulujące przepływ wody w ramionach tej rzeki: Oławie Górnej i Dolnej, opływających Park Wschodni; tuż poniżej jazu do Górnej Oławy uchodzi rzeka Zielona.

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Tereny wodonośne oceniane są jako szczególnie cenne środowisko przyrodnicze, stanowiące część dużego klina przyrodniczego wchodzącego głęboko w obszar miasta, w ramach korytarza ekologicznego doliny Odry. Są one naturalną kontynuacją nadodrzańskich lasów i łąk ciągnących się w kierunku Wrocławia od Kotowic i Siechnic. Dalej natomiast tereny zielone kontynuowane są w mieście wzdłuż wideł Odry i Oławy. Obejmują przede wszystkim Park Wschodni, Las Rakowiecki, Wzgórze przy ulicy Wilczej, dawne kąpielisko Na Niskich Łąkach, Park na Niskich Łąkach, tereny MPWiK, terasy Odry i inne. Teren ten należy do Grądów Odrzańskich będących jedną ze 118 ostoi ptaków w Polsce, wyznaczonej w oparciu o kryteria międzynarodowe[11]. Chronione są w ramach programu Obszary Natura 2000 – Grądy w Dolinie Odry, PLH020017 (Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk)[2][15]. Obszar terenów wodonośnych i inne tereny tego ciągu przyrodniczego proponowany jest do objęcia ochroną[nota 7] w postaci Parku Krajobrazowego Dolina Odry II[11][3][4] (Park Krajobrazowy Dolina Odry i Oławy[2][4]). Ochrona i zrównoważony rozwój tego obszaru są również uwzględnione w Zasadach Polityki Ekologicznej Wrocławia przyjętych uchwałą L II/813/98 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 czerwca 1998 roku[3][16][17].

Ekosystem terenów wodonośnych oparty jest na podmokłym środowisku tworzonym przez zbiorniki wodne takie jak rozlewiska i stawy oraz cieki wodne: rzeki (Oława, Zielona, Odra), ramiona boczne, kanały, rowy; duże obszary stanową łąki, w tym łąki zmiennowilgotne, występują także zadrzewienia pozostałe po łęgach wierzbowo-topolowych, oraz nowe zadrzewienia wkraczające na łąki od strony miejscowości Siechnice i Radwanice[2][11][3].

Z gatunków roślin występujących w obszarze terenów wodonośnych można wymienić[11][3][4]:

Zwierzęta[1][11]:

Przypisy rzeczowe[edytuj | edytuj kod]

  1. zamknięte w tym znaczeniu, iż ustanowiony został zakaz wstępu na tereny wodonośne; brak jest ogrodzeń całości terenu (jedynie wybranych obiektów) lecz istnieją odpowiednie tablice informacyjne; część infrastruktury zarówno drogowej jak i hydrotechnicznej jest tak ukształtowana aby utrudnić niekontrolowany wstęp w obszar objęty zakazem; jest to realizowane np. poprzez odpowiednie ukształtowanie cieków wodnych bez budowy na nich przepraw, odpowiedniej regulacji rzek i mniejszych cieków, zakazy ruchu drogowego i pieszego (z wyjątkiem pojazdów i osób upoważnionych) na drogach przebiegających przez tereny wodonośne (np. droga stanowiąca przedłużenie Ulicy Świątnickiej i biegnąca do Ulicy Międzyrzeckiej), itp.
  2. oprócz ujęć wody na terenach wodonośnych, istnieje ujęcie wody na Leśnicy, na południowym krańcu Lasu Mokrzańskiego, o znacznie mniejszej wydajności
  3. dotyczy to oczywiście ówczesnego Wrocławia, obejmującego współczesne, centralne rejony miasta, obok nich funkcjonowały inne mniejsze ośrodki i mniejsze miasta później wchłonięte przez Wrocław, obszary te zaopatrywane były w wodę lokalnie z rzek, nad którymi były położone, np. Leśnica z Bystrzycy, a później z lokalnych terenów wodonośnych funkcjonujących do dziś, itd.
  4. wieże te powstały na początku XX wieku, posiadają ciekawą, historyczną już architekturę wkomponowaną w otoczenie; mają wysokość kilkunastu metrów; ich zadaniem jest odpowietrzanie przewodów i utrzymanie próżni (podciśnienia) umożliwiające pracę podciśnieniową (lewary) zamkniętych przewodów rurociągów
  5. uruchomiony 1 sierpnia 1871 r.; przeciętna produkcja dobowa: około 61 tysięcy m³
  6. uruchomiony 15 sierpnia 1982 r.; przeciętna produkcja dobowa: około 60 tysięcy m³, maksymalne zdolności produkcyjne około 120 tysięcy m³
  7. proponowana powierzchnia objęta ochroną to około 15 200 ha

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m Tereny wodonośne (pol.). Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Wrocław. [dostęp 2010-05-10].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p AKTUALIZACJA „PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA MIASTA WROCŁAWIA NA LATA 2004 -2015” (pol.). www.wroclaw.pl. [dostęp 2010-05-06]. s. 132.
  3. a b c d e f POWIATOWY PROGRAM ZWIĘKSZENIA LESISTOŚCI MIASTA WROCŁAWIA (pol.). W: Załacznik do uchwały Nr LII/3183/06 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 czerwca 2006 roku [on-line]. wrosystem.um.wroc.pl, 2006-06-08. [dostęp 2010-02-25]. s. 107.
  4. a b c d e f 5. Środowisko przyrodnicze Wrocławia (pol.). wrosystem.um.wroc.pl, 2003. [dostęp 2010-05-10]. s. 22.
  5. a b c 9. SFERA INFRASTRUKTURY (pol.). W: Studium zagospodarowania przestrzennego pasma Odry – Diagnoza stanu [on-line]. Wojewódzkie Biuro Urbanistyczne we Wrocławiu, 2009-04-27. [dostęp 2010-05-10]. s. 31.
  6. a b c d e f g h i j Przepompownia Świątniki (pol.). Wratilaviae Amici. [dostęp 2010-05-10].
  7. a b c d e f g h i j Przepompownia wody "Świątniki" (pol.). INTERAKTYWNE MUZEUM TECHNIKI – WROCŁAW. [dostęp 2010-05-10].
  8. a b c d e f g h i j k l m n o cz. 3 – Nowe ujęcia (pol.). W: Historia [on-line]. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Wrocław. [dostęp 2010-05-10].
  9. a b Stanisław Januszewski: Port "U Ujścia Oławy" (pol.). W: Prosto z pokładu nr 8 [on-line]. Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, kwiecień 2004. [dostęp 2010-05-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-23)].
  10. Ewa Michalska: Wrocławscy naukowcy odkryli bezkręgowca (pol.). Gazeta.pl, 2007-11-06. [dostęp 2010-05-10].
  11. a b c d e f g h i Adam Guziak: Biosfera (pol.). W: Środowisko [on-line]. www.eko.org.pl. [dostęp 2010-05-10]. s. 25.
  12. AKTUALIZACJA "PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA POWIATU WROCŁAWSKIEGO NA LATA 2009 – 2012 Z PERSPEKTYWĄ 2013-2016" (pol.). www.powiatwroclawski.pl. [dostęp 2010-05-10]. s. 130.
  13. Zakład Uzdatniania "Na Grobli" (pol.). Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Wrocław. [dostęp 2010-05-10].
  14. Zakład Uzdatniania "Mokry Dwór" (pol.). Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Wrocław. [dostęp 2010-05-10].
  15. Elżbieta Węgrzyn: NATURA 2000 (pol.). W: Wrocławska przyroda [on-line]. www.przyroda.wroclaw.pl, 2002. [dostęp 2010-05-10].
  16. UCHWAŁA NR LII/813/98 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 5 czerwca 1998 roku w sprawie przyjęcia Zasad polityki ekologicznej Wrocławia (pol.). www.wroclaw.pl; Biuletyn Urzędowy RMW z 18 czerwca 1998 r. Nr 5, poz.156., 1998-06-05. [dostęp 2010-05-10].
  17. Zasady Polityki Ekologicznej Wrocławia (pol.). www.wroclaw.pl. [dostęp 2010-05-10].
  18. Nowy mieszkaniec Wrocławia (pol.). Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Wrocław, 05-11-2007. [dostęp 2010-05-10].
  19. Bartosz Wawryszuk: Wrocław ma swego pasożyta (pol.). NaszeMiasto.pl, 2007-11-06. [dostęp 2010-05-10].