Alprazolam (ATC: N05 BA12) – lek psychotropowy, triazolowa pochodna benzo-1,4-diazepiny. Wykazuje przede wszystkim działanie przeciwlękowe, choć w mniejszym stopniu także inne działania charakterystyczne dla tej grupy leków: uspokajające, przeciwdrgawkowe i rozluźniające mięśnie szkieletowe. Praktycznie nie podlega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę (biodostępność przy podaniu doustnym osiąga ponad 90%).
Nasila hamującą aktywność neuronalną za pośrednictwem receptora GABA. Związanie się leku z tym receptorem nasila przepływ jonów chlorkowych przez kanał. Prawdopodobnie hamuje to przepływ impulsów przez obwody związane z ciałem migdałowatym odpowiedzialne za odczuwanie lęku[4].
Metabolizm [edytuj]
Alprazolam ma okres półtrwania w organizmie rzędu 12–15 godzin[4]. Doraźne stosowanie alprazolamu nie grozi możliwością uzależnienia.
Lek ulega w wątrobie metabolizmowi przez CYP450 3A4[4] do hydrofilnych 4-hydroksy alprazolamu (mniej aktywny) α-hydroksyalprazolamu (bardziej aktywny)[5] i nieczynnej psychotropowo pochodnej benzofenonu[potrzebne źródło]. Badania wskazują na to, że w mózgu, w porównaniu z wątrobą, dochodzi do większej syntezy α-hydroksyalprazolamu. Istnieje także podejrzenie, że czas półtrwania tego metabolitu w mózgu jest dłuższy niż na obwodzie[5].
Zarejestrowanie przez FDA: Alprazolam stosowany jest w leczeniu i zapobieganiu silnym napadom lęku (napady paniki lub lęku fobicznego) oraz w lęku przewlekłym[4].
Lek jest stosowany także w innych zaburzeniach lękowych, lęku w przebiegu depresji, zespole napięcia przedmiesiączkowego, bezsenności i zespole jelita drażliwego. Wspomagająco w ostrej manii czy psychozie[4].
Przeciwwskazania [edytuj]
- jaskra z wąskim kątem przesączania
- przyjmowanie azolowych środków przeciwgrzybiczych (np. ketokonazol)
- nadwrażliwość na lek[4]
Działania niepożądane [edytuj]
- sedacja, zmęczenie, osłabienie, obniżenie nastroju
- zawroty głowy, zamazana mowa, ataksja
- zaburzenia pamięci i świadomości
- wzmożona pobudliwość, nerwowość, rzadko mania
- sporadycznie spadek ciśnienia tętniczego
- nadmierne wydzielanie śliny/suchość w jamie ustnej[4]
Interakcje [edytuj]
- potencjalizuje działanie innych leków, które działają depresyjnie na Ośrodkowy układ nerwowy
- nefazodon, fluwoksamina, fluoksetyna, sok grejpfrutowy mogą zwiększać stężenie leku we krwi, a tym samym nasilać jego działanie
- azole, makrolidy i inhibitory proteaz też mogą podwyższać stężenie leku we krwi
- karbamazepina nasila klirens leku i osłabia jego działanie[4]
- nikotyna może spowodować osłabienie działania uspokajającego, a zwiększyć działanie pobudzające leku[potrzebne źródło]
Dawkowanie [edytuj]
Jest aktywny w niskich dawkach, dostępny w tabletkach po 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, lub 2 mg i 3 mg (tylko w postaci SR)[6]. Zakres najczęściej stosowanych dawek to 0,75 mg–4 mg (rzadko do 10 mg na dobę)[4]. Lek stosuje się w 3 dawkach na dobę, stopniowo je zwiększając[4]. Również odstawianie leku powinno zachodzić stopniowo[4].
Po nagłym zaprzestaniu używania leku, po kilku tygodniach leczenia może wystąpić zespół abstynencyjny objawiający się znacznym pogorszeniem samopoczucia, sennością oraz pobudzeniem. Długotrwałe używanie może prowadzić do wystąpienia zjawiska tolerancji fizjologicznej.
Ważne uwagi kliniczne [edytuj]
- często już po pierwszym zastosowaniu widać częściową ulgę
- jeżeli lek nie działa należy rozważyć jego zmianę, lub dodatkowe stosowanie leków z grupy SSRI, SNRI lub włączenie psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Jednoczesne stosowanie kilku benzodiazepin jest niewskazane.
- należy stosować lek oszczędnie, to znaczy możliwie krótko i w najniższych dawkach
- postać o przedłużonym działaniu: możliwe jest przyjmowanie 1–2 razy dziennie, tabletek nie należy dzielić ani żuć, bo powoduje to utratę ich właściwości
- możliwe jest rozwinięcie uzależnienia, szczególnie przy stosowaniu alprazolamu przez ponad 12 tygodni i u osób, które w przeszłości nadużywały kilku substancji psychoaktywnych
- pacjenci starsi: należy rozpoczynać od mniejszych dawek i bardziej intensywnie kontrolować stan zdrowia pacjenta
- dzieci i młodzież: lek jest stosowany w tej grupie pacjentów, ale słabo dla niej przebadany
- lek należy ostrożnie stosować u pacjentów z niewydolnością wątroby czy nerek
- ciąża: kategoria D wg FDA (udowodnione ryzyko dla płodu, tym niemniej korzyści wynikające ze stosowania leku w tym stanie mogą przewyższać potencjalne straty)
- ten lek jest bardzo przydatny jako wspomaganie terapii zaburzeń lękowych za pomocą SSRI, bywa także stosowany pomocniczo w leczeniu psychoz czy choroby afektywnej dwubiegunowej[4]
Niektóre nazwy handlowe [edytuj]
Opakowanie, blister oraz tabletka Xanax 0,5 SR
Składnik leków o nazwach handlowych: Afobam, Alprazomerck, Alprox, Neurol, Neurol SR, Xanax, Xanax SR, Zomiren, Zomiren SR[6].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Department of Chemistry, The University of Akron: Alprazolam (ang.). [dostęp 2012-02-09].
- ↑ 2,0 2,1 Alprazolam – karta leku (DB00404) (ang.). DrugBank.
- ↑ Alprazolam – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Gdańsk: Via Medica, 2008, s. 1–6. ISBN 978-83-60945-73-5.
- ↑ 5,0 5,1 Differential metabolism of alprazolam by liver and brain cytochrome (P4503A) to pharmacologically active metabolite. The Pharmacogenomics Journal. [dostęp 2010-02-28].
- ↑ 6,0 6,1 BAZYL – farmaceutyczna baza danych. [dostęp 2010-02-28]. Wyszukiwana fraza: „Alprazolam” w polu „nazwy międzynarodowej”.
|
ATC (N05) – Leki psycholeptyczne |
|
| N 05 A – Leki przeciwpsychotyczne |
|
N 05 AA – Pochodne fenotiazyny z
łańcuchem alifatycznym
|
|
|
|
N 05 AB – Pochodne fenotiazyny z
grupą piperazynową
|
|
|
|
N 05 AC – Pochodne fenotiazyny z
grupą piperydynową
|
|
|
|
N 05 AD – Pochodne butyrofenonu
|
|
|
|
N 05 AE – Pochodne indolu
|
|
|
|
N 05 AF – Pochodne tioksantenu
|
|
|
|
N 05 AG – Pochodne difenylobutylopiperydyny
|
|
|
|
N 05 AH – Pochodne diazepiny,
oksazepiny i tiazepiny
|
|
|
|
N 05 AL – Benzamidy
|
|
|
|
N 05 AX – Inne
|
|
|
|
| N 05 B – Anksjolityki |
|
N 05 BA – Pochodne benzodiazepin
|
|
|
|
N 05 BB – Pochodne difenylometanu
|
|
|
|
N 05 BC – Karbaminiany
|
|
|
|
N 05 BD – Pochodne dibenzobicyklooktadienu
|
|
|
|
N 05 BE – Pochodne azaspirodekanodionu
|
|
|
|
N 05 BX – Inne
|
|
|
|
| N 05 C – Leki nasenne i uspokajające |
|
|
|
|
|
N 05 CC – Aldehydy i ich pochodne
|
|
|
|
N 05 CD – Pochodne benzodiazepiny
|
|
|
|
N 05 CE – Pochodne piperynodionu
|
|
|
|
N 05 CF – Cyklopirolony
|
|
|
|
N 05 CH – Agoniści receptora melatoninowego
|
|
|
|
N 05 CM – Inne
|
|
|
|
N 05 CX – Preparaty złożone zawierające leki nasenne i
uspokajające, z wyłączeniem barbituranów
|
|
|
|
