Antoni Żubryd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Antoni Żubryd
Zuch
Antoni Żubryd
major major
Data i miejsce urodzenia 4 września 1918
Sanok
Data i miejsce śmierci 24 października 1946
Malinówka
Przebieg służby
Lata służby 1933-1939
1945-1946
Siły zbrojne Orzełek II RP.svgWojsko Polskie
NSZ wpinka.jpgNarodowe Siły Zbrojne
Jednostki 40 Pułk Piechoty Dzieci Lwowskich, Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ "Zuch"
Stanowiska dowódca batalionu
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Kampania wrześniowa
Partyzantka antykomunistyczna
Odznaczenia
Krzyż Walecznych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Antoni Żubryd ps. „Zuch”, „Orłowski”[1] (ur. 4 września 1918 w Sanoku, zm. 24 października 1946 w Malinówce) – podoficer piechoty Wojska Polskiego, major Narodowych Sił Zbrojnych, dowódca oddziału partyzanckiego NSZ – Zuch. Mąż Janiny zamordowanej wraz nim.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie robotniczej w Sanoku jako syn Michała i Anny z d. Wołoszyn[2]. W Sanoku ukończył Szkołę Męską nr 2 im. Króla Władysława Jagiełły. W 1933 rozpoczął naukę w Szkole Podoficerów Piechoty dla Małoletnich Nr 2 w Śremie, którą ukończył w 1936, otrzymując przydział wojskowy do 40 Pułku Piechoty „Dzieci Lwowskich”. Do 1939 funkcjonował w stopniu sierżanta zawodowego[3].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Podczas kampanii wrześniowej 1939 walczył w obronie Warszawy. W trakcie walk został awansowany do stopnia sierżanta i odznaczony Krzyżem Walecznych. Po kapitulacji dostał się do niemieckiej niewoli. Po kilku dniach zwolniony i powrócił do Sanoka. Tutaj zajmował się drobnym handlem. W kwietniu 1940 został skierowany na roboty do Niemiec. Udało mu się jednak zbiec z transportu. Po ucieczce przez kilka tygodni ukrywał się u zaprzyjaźnionych gospodarzy pod Sanokiem, po czym powrócił do Sanoka. Pod koniec lipca za namową znajomego podjął współpracę z NKWD, gdzie został zatrudniony we wrześniu 1940[4]. Jako agent o ps. „Orłowski” prowadził rozpoznanie niemieckich umocnień nad Sanem. W nocy z 13 na 14 grudnia 1940 Żubryd wraz ze współpracownikami, używając podrobionego klucza, dostali się do Okręgowego Komisariatu Celnego w Sanoku, skąd zabrali ważne dokumenty – w tym listę pracowników pięciu punktów granicznych, które jeszcze w tym samym dniu dostarczyli sowietom. Zagrożony aresztowaniem przez Gestapo, Żubryd wraz z żoną Janiną, 1 lutego 1941 przekroczył San prosząc o protekcję. Oficer prowadzący kpt. Kuzniecow nie uwierzył jednak Żubrydowi i dał wybór: dalsza współpraca i zamieszkiwanie po niemieckiej stronie Sanu, albo zesłanie na Syberię. Żubryd odmówił dalszej współpracy i wraz z żoną został aresztowany.

Małżeństwo Żubrydów odzyskało wołność po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, po czym powrócili do Sanoka. Niemcy wiedząc o agenturalnej działalności Żubryda aresztowali go 5 listopada 1941. Śledztwo trwało dwa lata. 6 września 1943 Sąd Specjalny (Sondergericht) w Krakowie skazał Żubryda na karę śmierci za zdradę tajemnic państwowych[5]. W drodze na egzekucję, pomimo postrzału, udało mu się zbiec z transportu we wsi Przegorzały (obecnie w obszarze Krakowa w ramach Dzielnicy VII Zwierzyniec), po czym przez jakiś czas ukrywał się w leśniczówce koło Krzeszowic[6]. Następnie w grudniu 1943 powrócił do Sanoka pozostając w ukryciu.

Budynek b. UBP w Sanoku przy ulicy Sienkiewicza 5
Budynek mieszczący więzienie NKWD w Sanoku przy ulicy Kościuszki 4

W sierpniu 1944 po wkroczeniu Armii Czerwonej zgłosił się do sowieckiego dowództwa z chęcią kontynuowania dalszej współpracy, którą rozpoczął jesienią 1944. Mimo zaistniałych wątpliwości co do jego wcześniejszej działalności podczas wojny, 24 lutego 1945 por. Longin Kołarz dokonał jego zatwierdzenia na stanowisku oficera śledczego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sanoku (ten sam rozkaz zawierał powołanie ppor. Tadeusza Sieradzkiego na szefa PUBP w Sanoku)[7]. Jego działalność jako funkcjonariusza UB obejmowała śledztwa dotyczące volksdeutschów, konfidentów gestapo i członków UPA, a ponadto pełnił funkcje tłumacza (jako śledczy różnił się od innych tym, że nie torturował przesłuchiwanych, tylko umożliwiał im ucieczkę, jednocześnie ostrzegając ich o planach dalszych aresztowań ich współtowarzyszy broni). Wkrótce objął stanowisko zastępcy szefa PUBP w Sanoku i otrzymał w UB stopień porucznika.

Historycy wskazywali na prawdopodobieństwo utrzymywania przez Żubryda kontaktów z członkami podziemnych organizacji niepodległościowych w okresie pełnienia funkcji w UB: Benedykt Gajewski wymieniał Narodową Organizację Wojskową i Polską Armię Wyzwoleńczą[8], zaś Andrzej Romaniak wzmiankował kontakty z członkami Armii Krajowej, którzy nie zostali wówczas jeszcze ujawnieni[9]. Przypuszczalnie w momencie, gdy zaistniało zagrożenie zdemaskowania podwójnej działałności (miał zostać o tym uprzedzony informacją z Wojewódzkiego UB w Krośnie), zorganizował nieobecność większości funcjonariuszy w siedzibie PUBP w danym dniu[10] i 8 czerwca 1945 bez uprzedzenia porzucił miejsce zatrudnienia (odchodząc doprowadził do uwolnienia dwóch aresztantów podejrzewanych o przynależność do AK, których wyprowadził z gmachu zajmowanego przez NKWD przy ulicy Kościuszki)[11]. Nie zatrzymywany przez nikogo, wraz ze swą grupą oddalił się w stronę Krosna i ukrywał się w okolicach Bażanówki. Następnego dnia, po ujawnieniu fortelu, ubecy aresztowali w sanockiej kamienicy przy ulicy Sobieskiego teściową Stanisławę Praczyńską i czteroletniego syna Żubryda, Janusza. Tuż po tym Antoni Żubryd na spotkaniu z kierownikiem komórki likwidacyjnej Obwodu AK Sanok, Władysławem Dąbkiem ps. „Wanda”, zaproponował plan dokonania zamachu szefa PUBP w Sanoku, który został zatwierdzony. Tydzień po porzuceniu pracy w UB, 15 czerwca 1945 Żubryd udał się do Sanoka i ubezpieczany przez trzech współpracowników (Edmund Niemczyk ps. „Lot”, Wiktor Broszczakowski ps. „Bill”, Bronisław Duszczyk ps. „Wrzos”) późnym wieczorem tego dnia, przy wejściu do budynku siedziby Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sanoku dokonał zamachu na jego szefa, ppor. Tadeusza Sieradzkiego[12]. Następnie cała czwórka powróciła do Jaćmierza. W późniejszy czasie partyzanci Żubryda wzięli do niewoli załogę posterunku MO w Haczowie i zagrozili rozstrzelaniem milicjantów, jeśli syn i teściowa Żubryda nie zostaną zwolnieni. Oboje zatrzymani odzyskali wolność.

Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ Zuch[edytuj | edytuj kod]

Po ucieczce z UB Żubryd utworzył i został dowódcą Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ kryptonim „Zuch”. Oddział składał się z byłych partyzantów AK oraz dezerterów z LWP, MO, UB[13]. Batalion działał od czerwca 1945 do końca 1946 przez około 470 dni na terenie powiatów: leskiego, sanockiego oraz brzozowskiego i podlegał organizacyjnie (choć raczej formalnie) pod Oddział III Komendy Okręgu VII NSZ (Kraków). Głównym miejscem stacjonowania oddziału była wieś Niebieszczany. Strukturalnie dzielił się na trzy grupy zbrojne operujące w okolicach różnych miejscowości: I (ok. 45 członków; Mrzygłód, Liszna, Dębna, Tyrawa Solna, Hłomcza, Łodzina, Dobra), II (30-45; rejon Sanoka, aż po Trześniów, Temeszów, Malinówka), III (ok. 20; Rymanów, Korczyna, powiat krośnieński). Łączna liczebność oddziału wynosiła prawie 200 członków w grudniu 1945 i 100-120 w 1. poł. 1946[14] (w okresie największego rozkwitu miał liczyć ok. 300 żołnierzy). W czasie działalności wszystkie trzy grupy miały dokonać ponad 200 akcji zbrojnych[15]. W zdecydowanej większości były to przeprowadzone z zaskoczenia zasadzki na funkcjonariuszy UB, MO, urzędy gmin, stacje kolejowe, pociąg, sklepy (zdarzały się także akcje sabotażowe, rabunkowe i rekwirowanie żywności). Oddział zwalczał przede wszystkim funkcjonariuszy UB (15 ofiar) MO (6 ofiar), żołnierzy KBW (zginęło 11 żołnierzy polskich i radzieckich), członków PPR (9 ofiar) i konfidentów (było także 9 ofiar z ludności cywilnej). Jednak podstawowym zadaniem zgrupowania była obrona polskiej ludności przed atakami UPA. W wyniku walk ze strony oddziału Żubryda miało zginąć czterech jego członków, a na dwóch wykonano wyrok śmierci przez powieszenie.

W okresie działalności partyzanckiej dochodziło do współpracy batalionu z 34 Pułkiem Piechoty LWP, m.in. w dostawach oraz remontach broni oraz wspólnych akcjach przeciwko UPA. W okresie tym wielu żołnierzy oraz oficerów zdezerterowało z wojska i zasiliło oddziały partyzanckie. Kontakt z Antonim Żubrydem miał utrzymywać proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sanoku, ks. Antoni Wołek-Wacławski, który miał nakłaniać go do zaprzestania zbrojnej działalności[16].

23 marca 1946 roku w Nowosielcach został zatrzymany przez UB Mieczysław Kocyłowski ps. „Czarny” – zastępca Antoniego Żubryda. W maju 1946 roku „żubrydowcy” zlikwidowali szefa sztabu 8. Dywizji Piechoty ppłk. Teodora Rajewskiego i sowieckiego mjra Piwowara. W kilkanaście dni później niedaleko Niebieszczan, podkomendni Żubryda zabili szefa Wydziału Polityczno-Wychowawczego 8 DP, mjr. Abrahama Premingera. 15 czerwca 1946 roku oddział Żubryda rozbił placówkę UB w Haczowie.

Oddział „Żubryda” został ostatecznie rozbity przez pracowników Informacji Wojskowej z 8 Dywizji Piechoty, którzy wprowadzili do oddziału własnych ludzi. Dzięki nim 23 czerwca 1946 roku grupa Kazimierza Kocyłowskiego (dowódca ochrony oddziału Żubryda) została otoczona przez 32 Pułk Piechoty w rejonie Niebieszczan; do niewoli dostało się wówczas 21 partyzantów; trzech schwytanych „żubrydowców” zostało publicznie powieszonych: dwóch na stadionie piłkarskim „Wierchy” (Władysław Skwarc, Władysław Kudlik), a trzeci na rynku (Henryk Książek). 29 września 1946 roku Żubrydowi wraz z resztą oddziału udało się rozbić grupę operacyjną wojska, MO i UB z Sanoka – partyzanci ujęli i rozstrzelali kilku milicjantów oraz aktywistę PPR biorącego udział w obławie. Od tego jednak czasu inicjatywę strategiczną na polu walki przejęły komunistyczne siły bezpieczeństwa.

Żubryd, zdając sobie sprawę z beznadziejności sytuacji, postanowił wraz z żoną przedrzeć się do Austrii. O zmierzchu 24 października 1946 roku Żubrydowie przybyli do Malinówki. Był wraz z nimi towarzysz broni Jerzy Vaulin ps. „Mar”. Vaulin, były żołnierz AK znany z brawurowych akcji podczas walk z Niemcami, posługiwał się wówczas pseudonimem „Bronek” (kilka miesięcy wcześniej został zwerbowany przez UB jako tajny współpracownik ps. „Mewa” i został „wysłany” do oddziału Żubryda). Żubryd pozostawił małżonkę i wraz a Vaulinem poszli sprawdzić dalszą trasę przemarszu. Kiedy obaj weszli do lasu Vaulin niepostrzeżenie wyjął z kabury swojego browninga – kal. 7,65 mm i strzałem w tył głowy zabił Antoniego Żubryda. Chwilę potem podstępem zwabił w to samo miejsce będącą w ósmym miesiącu ciąży Janinę Żubryd i zastrzelił ją również na miejscu. Tego samego dnia został aresztowany ich 5-letni syn Janusz[a]. Następnego dnia UB zabrała ciała małżeństwa Żubrydów. Nigdy nie odnaleziono miejsca ich pochówku. Mocodawcą Vaulina i wydającym mu polecenia był oficer UB, Władysław Pożoga[17], który po latach przedstawiał mord na małżeństwie jako swój sukces operacyjny[18].

Ostatni żołnierz Żubryda został aresztowany zimą 1950 we wsi Mrzygłód.

Personalia SBO NSZ o kr. ZUCH[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1940 ożenił się Janiną z Praczyńskich. Po śmierci małżeństwa, ich syn Janusz (urodzony 22 października 1941) był razem z babcią w okresie kilku miesięcy przymusowo przetrzymywany w więzieniu na zamku w Rzeszowie[20]. Z dokumentów ujawnionych po latach wynika, że jako niespełna 5-letnie dziecko został aresztowany „za współdziałanie z bandą Żubryda” (w związku z tym później otrzymał status kombatanta, zaś przez historyków został określony mianem „najmłodszego więźnia politycznego PRL”). Został zwolniony pod koniec października 1946. Następnie zaopiekowała się nim siostra Janiny Żubryd, Krystyna, która adoptowała Janusza i nadała mu swoje nazwisko[21] (decyzją komunistycznych władz nie mógł nosić nazwiska po ojcu). W najnowszych czasach Janusz Żubryd jest częstym gościem spotkań i prelekcji organizowanych przez oddziały terenowe Instytutu Pamięci Narodowej oraz jednym z inicjatorów upamiętnienia żołnierzy Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”.

Postępowania prawne[edytuj | edytuj kod]

28 czerwca 1994 Sąd Wojewódzki w Rzeszowie unieważnił postanowienia Wojskowej Prokuratury Rejonowej z 12 grudnia 1946 roku dotyczące umorzenia postępowania wobec śmierci Antoniego Żubryda. W prowadzonym śledztwie Jerzy Vaulin przyznał się do zamordowania Antoniego i Janiny Żubrydów.

W 1999 Sąd Okręgowy w Krośnie umorzył postępowanie przeciwko Jerzemu Vaulinowi o zabójstwo małżeństwa Żubrydów z powodu przedawnienia.

W 2012 roku pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej zajął się umorzeniem sprawy mordu na majorze Narodowych Sił Zbrojnych Antonim Żubrydzie i jego żonie[22]. Sprawa ta jest powiązana z procesem innego ubeka, Jerzego R., oskarżonego o zamordowanie byłego żołnierza AK Władysława Urbanka w Odrzykoniu w 1946 r. Według reprezentującego krewnych Urbanka mec. Rajakowskiego to m.in. zeznania R. przyczyniły się do uwolnienia kilka lat temu Jerzego Vaulina od zarzutu zamordowania w 1946 r. małżeństwa Żubrydów. R. potwierdził bowiem zeznania Vaulina, wg których ten zgłosił się do UB już po zabiciu Żubryda, tłumacząc, że uczynił to w samoobronie, bo Żubryd – podejrzewając, że jego ludzie są inflirtowani przez UB – miał zacząć ich likwidować[23]..

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Odsłonięcie krzyża pamiątkowego w Malinówce koło Brzozowa w miejscu zamordowania Antoniego i Janiny Żubrydów. Od lewej: historyk Jerzy Tarnawski, Janusz Niemiec (syn Żubrydów) oraz jego córka. Malinówka, 25 października 1998
Krzyż pamiątkowy w Malinówce
  • 24 października 1998 roku odbyła się uroczystość odsłonięcia krzyża pamiątkowego w miejscu mordu Janiny i Antoniego Żubryda w pobliżu wsi Malinówka[24].
  • W dniach 1–3 października 2010 roku odbył się "I Rajd Pieszy Szlakami Żołnierzy Wyklętych mjr Antoniego Żubryda „Zucha”" zorganizowany przez Stowarzyszenie Pamięci SBO NSZ „Zuch oraz Gminę Korczyna[25].
  • W dniach 14–16 października 2011 odbył się "II Rajd Pieszy Szlakami Żołnierzy Wyklętych mjr Antoniego Żubryda „Zucha”" połączony z uroczystym apelem poległych na sanockim rynku[26][27].
  • W dniach 26–28 października 2012 roku odbył się "III Rajd Pieszy Szlakami Żołnierzy Wyklętych mjra Antoniego Żubryda „Zucha”". Głównym elementem programu było odslonięcie płyty nagrobnej w miejscu mordu małżeństwa Żubrydów[28]. Patronat nad Rajdem objęli m.in. Janusz Niemiec – syn mjr. Żubryda „Zucha”, Zbigniew Kuraś – syn mjr. Józefa Kurasia „Ognia”, Starostwo Powiatowe w Brzozowie, Zuzanna Kurtyka – prezes Stowarzyszenia Katyń 2010, ppłk Kazimierz Paulo „Skała” – dowódca kompanii zgrupowania „Ognia”[29].
  • W dniach 27–29 września 2013 roku Związek Strzelecki Rzeczypospolitej zorganizował "IV Pieszy Rajd Szlakami Żołnierzy Wyklętych Samodzielnego Bataliony Operacyjnego Narodowych Sił Zbrojnych mjra Antoniego Żubryda". Rajd przeszedł trasą Sanok – Grabówka – Brzozów – Malinówka[30]. Został zakończony w kościele Przemienienia Pańskiego w Brzozowie, a w jego trakcie odznaczeniami 70-lecia NSZ przyznanymi przez Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych zostali wyróżnieni syn Janusz Niemiec – syn mjr. Żubryda „Zucha” oraz historycy Jerzy Tarnawski i Andrzej Romaniak[31].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

  • List do syna[32] (reżyseria: Iwona Bartólewska, film dokumentalny, 1999). Wyświetlenie filmu w Telewizji Polskiej zostało zablokowane przez Jerzego Vaulina, który napisał list do TVP, twierdząc, że film jest obarczony wadą prawną, polegającą na tym, że reżyserka nie zapłaciła mu honorarium autorskiego za wykorzystany w filmie „utwór literacki”, za jaki Vaulin uznał swój list do syna zamordowanych Żubrydów[33].

Odniesienia[edytuj | edytuj kod]

  • Postać Antoniego Żubryda została przedstawiona w powieści Łuny w Bieszczadach autorstwa Jana Gerharda z 1959 oraz w jej ekranizacji filmowej pt. Ogniomistrz Kaleń z 1961, w której w rolę majora wcielił się aktor Janusz Kłosiński.
  • W Sanoku przy ulicy Krakowskiej obok dworca kolejowego Sanok Dąbrówka znajdował się pomnik upamiętniający funkcjonariuszy UB z inskrypcją na tablicy pamiątkowej: „W dowód pamięci zamordowanych funkcjonariuszy P.U.B.P. w dn. 30.04.1946 przez bandę Żubryda: Drwięgi Bronisława, Kudy Karola, Łabudy Juliana. Społeczeństwo Sanoka. Październik 1974.” Pomnik powstał z inicjatywy władz komunistycznych w 1974 roku, a zaprojektowała go Barbara Bandurka. Umieszczona na pomniku inskrypcja brzmiała: „W dowód pamięci zamordowanych funkcjonariuszy P.U.B.P. w dniu 30.04.1946 przez bandę Żubryda: Drwięgi Bronisława, Kudy Karola, Łabudy Juliana. Społeczeństwo Sanoka, październik 1974”[34]. Tablica z inskrypcją zaginęła w latach 90. XX wieku, pozostały tylko trzy kamienie[35].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Janusz Żubryd podał, że po raz drugi został aresztowany w 1946 trzy dni przed Wielkanocą, która przypadła w tym roku na 21 kwietnia 1946.

Przypisy

  1. Marian Jarosz: Księga poległych. Pomordowanych i zmarłych na polu chwały mieszkańców ziemi sanockiej 1939-1944-1948. Sanok: Edytor, 1998, s. 139. ISBN 83-903522-0-6.
  2. Andrzej Romaniak. Zamach. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, Nr 22 (1121) z 7 czerwca 2013. 
  3. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji, W latach drugiej wojny światowej i konspiracji, s. 738, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995.
  4. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji, W latach drugiej wojny światowej i konspiracji, s. 738, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995.
  5. Andrzej Romaniak, Antoni Żubryd – przyczynek do biografii w: Tygodnik Sanocki z 19 listopada 2010.
  6. Mjr Antoni Żubryd „Zuch” (1918 - 1946) - część 1. podziemiezbrojne.blox.pl, 25 czerwca 2006. [dostęp 5 czerwca 2014].
  7. Andrzej Romaniak. Zamach. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, Nr 22 (1121) z 7 czerwca 2013. 
  8. Andrzej Brygidyn, Początek „nowego ładu”, W latach powojennych, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 758.
  9. Andrzej Romaniak. Zamach. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, Nr 22 (1121) z 7 czerwca 2013. 
  10. Andrzej Brygidyn, Początek „nowego ładu”, W latach powojennych, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 758.
  11. Łącznie miał uwolnić dziesięciu członków AK: Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji, W latach drugiej wojny światowej i konspiracji, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 738.
  12. Andrzej Romaniak. Zamach. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, Nr 22 (1121) z 7 czerwca 2013. 
  13. Andrzej Brygidyn, Początek „nowego ładu”, W latach powojennych, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 759.
  14. Andrzej Brygidyn, Początek „nowego ładu”, W latach powojennych, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 759.
  15. Andrzej Brygidyn, Początek „nowego ładu”, W latach powojennych, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 759.
  16. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 106. ISBN 978-83-935385-7-7.
  17. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji, W latach drugiej wojny światowej i konspiracji, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 738.
  18. H. Piecuch, Siedem rozmów z generałem dywizji Władysławem Pożogą I zastępcą ministra spraw wewnętrznych, szefem wywiadu i kontrwywiadu, Warszawa 1987, s. 81-82.
  19. Okrążony przez funkcjonariuszy UB popełnił samobójstwo. Marian Jarosz: Księga poległych. Pomordowanych i zmarłych na polu chwały mieszkańców ziemi sanockiej 1939-1944-1948. Sanok: Edytor, 1998, s. 138. ISBN 83-903522-0-6.
  20. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji, W latach drugiej wojny światowej i konspiracji, s. 742, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995.
  21. Januszek Żubryd, lat 4 – najmłodszy więzień UB. blogpress.pl, 6 marca 2014. [dostęp 16 marca 2014].
  22. IPN zbada morderstwo majora Narodowych Sił Zbrojnych. se.pl, 2 marca 2012. [dostęp 5 czerwca 2014].
  23. 89-letni ubek sądzony za morderstwo z 1946 r. "Chciał mnie przebić widłami, broniłem się". polskatimes.pl, 17 stycznia 2012. [dostęp 5 czerwca 2014].
  24. Jerzy Tarnawski, Przywołane z pamięci. Bohater zagórskiego podziemia lat 1944-1946, w: Verbum, Miesięcznik parafii Wniebowzięcia NMP w Zagórzu, nr 5(30) 2006, s. 12-13.
  25. Rajd szlakiem mjr Żubryda. blogmedia24.pl, 29 września 2010. [dostęp 5 czerwca 2014].
  26. Uczcili pamięć majora Antoniego Żubryda. esanok.pl, 14 października 2011. [dostęp 5 czerwca 2014].
  27. II RAJD SZLAKIEM ŻUBRYDA 2011. youtube.com, 14 października 2011. [dostęp 5 czerwca 2014].
  28. Uroczyste odsłonięcie pomnika pamięci mjr. Antoniego Żubryda i jego żony Janiny, 28.10.2012. youtube.com, 30 października 2012. [dostęp 5 czerwca 2014].
  29. Strzelcy upamiętnią mjr. Żubryda. naszdziennik.pl, 25 października 2012. [dostęp 5 czerwca 2014].
  30. IV Pieszy Rajd Śladami Żołnierzy Wyklętych. esanok.pl, 25 września 2013. [dostęp 5 czerwca 2014].
  31. Uroczyste zakończenie IV Rajdu Szlakami Żołnierzy Wyklętych mjr. Antoniego Żubryda „Zucha” – wręczenie odznaczeń 70-lecia NSZ (pol.). pomniksmolensk.pl, 2013-10-01. [dostęp 2013-11-08].
  32. List do syna. filmpolski.pl. [dostęp 5 czerwca 2014].
  33. „Gazeta Wyborcza”, 17 – 18 marca 2001.
  34. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 10.
  35. SANOK: Antykomunistyczna tablica na pomniku upamiętniającym komunistycznych funkcjonariuszy. esanok.pl, 6 maja 2014. [dostęp 7 maja 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Romaniak, 2012. Przyczynek do biografii Antoniego Żubryda. Pismo społeczno-historyczne Glaukopis (rec. Bogusław Kopka), vol. 25-26, s. 188-198, ISSN 1730-3419.
  • Waldemar Basak, Rzecz o majorze Antonim Żubrydzie, Krosno 2008, s. 162.
  • Grzegorz Motyka, W kręgu „Łun w Bieszczadach”. Szkice z najnowszej historii Bieszczad, s. 188, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7399-340-2.
  • Andrzej Romaniak, Por. Mieczysław Kocyłowski Czarny. Byłem zastępcą Żubryda, Sanok, 1999, ISBN 83-907352-8-8.
  • Andrzej Romaniak. Zamach. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, Nr 22 (1121) z 7 czerwca 2013. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]