Cedynia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cedynia
Herb
Herb Cedyni
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat gryfiński
Gmina Cedynia
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1299
Burmistrz Gabriela Barbara Kotowicz
Powierzchnia 1,67 km²
Wysokość 7 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

1624
972,5 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 74-520
Tablice rejestracyjne ZGR
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Cedynia
Cedynia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cedynia
Cedynia
Ziemia 52°52′45″N 14°12′08″E/52,879167 14,202222Na mapach: 52°52′45″N 14°12′08″E/52,879167 14,202222
TERC
(TERYT)
4324306024
SIMC 0978734
Urząd miejski
pl. Wolności 1
74-520 Cedynia
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Cedynia w Wikisłowniku
Strona internetowa

Cedynia (niem. Zehden, łac. Cedene) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Cedynia. Najdalej na zachód położone miasto Polski, w zachodniej części pasa Pojezierza Zachodniopomorskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 1624 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Cedynia jest najdalej na zachód położonym miastem Polski. Znajduje się w zachodniej części woj. zachodniopomorskiego, w południowo-zachodniej części powiatu gryfińskiego. Leży na zachodnim krańcu Pojezierza Myśliborskiego, na kilku wzniesieniach Wzgórz Krzymowskich (dochodzących do 60 m n.p.m.). Na zachód od miasta rozciąga się szeroko polder, który powstał w wyniku regulacji Odry w XIX wieku. Obszar ten, zwany Żuławami Cedyńskimi, znajduje się nawet w nieznacznej depresji - 0,3 m n.p.m.

Według danych z 1 stycznia 2009 roku powierzchnia miasta wynosi 1,67 km²[2].

W latach 1946–1998 miasto administracyjnie należało do woj. szczecińskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już w VII-VI wiek p.n.e. powstało na terenie dzisiejszej Cedyni, obronne osiedle kultury łużyckiej. W IX-XII wieku, w miejscu osiedla powstał gród strzegący przeprawy przez Odrę.

W 972 roku pod grodem Mieszko I i jego brat Czcibor stoczył zwycięską bitwę o ujście Odry z margrabią Hodonem. W XII-XIII wieku Cedynia była siedzibą kasztelanii. W 1252 roku gród zajęli Brandenburczycy, którzy sprowadzili tu misjonarzy, mieli oni ułatwić germanizację tych terenów. W okolicy wybudowano liczne klasztory, w tym w 1266 roku klasztor Cysterów w Cedyni. Został on uposażony w liczne dobra ziemskie, przez co zyskał duży wpływ na sytuację gospodarczą i ekonomiczną okolicy.

W 1295 Cedynia została wspomniana w bulli papieża Bonifacego VIII.[3]

Miejscowość otrzymała w 1299 roku prawa miejskie, a w 1346 roku w Cedyni powstała instytucja sądu. Od 1452 roku burmistrza zaczęła wybierać rada miejska złożona ze starszyzny. Pod koniec XIV wieku margrabiowie stracili zainteresowanie terenami Nowej Marchii i w roku 1402 okolica wraz z miastem została sprzedana Zakonowi krzyżackiemu. Trudna sytuacja finansowa Zakonu spowodowała w 1454 roku odsprzedaż miasta Brandenburgii, w której władzę wówczas sprawował Fryderyk II. Pod wpływem rozwoju ruchów reformatorskich w 1555 roku nastąpiła sekularyzacja zakonu, a ostatnia mniszka opuściła mury klasztoru w 1611 roku. Zabudowę przejęło miasto. Podczas Wojny Trzydziestoletniej Cedynia była zajęta przez Szwedów, a w 1631 roku król szwedzki Gustaw II Adolf wybrał sobie to miasto na swoją siedzibę. W 1637 roku pod miastem rozegrała się bitwa, w wyniku której poważnie ucierpiała zabudowa miasta, a zabudowania klasztorne popadły w ruinę. W 1641 roku król Fryderyk Wilhelm I nakazał przebudować ruiny klasztoru na barokowy pałacyk myśliwski. Koniec XVII wieku był dla miasta tragiczny, ponieważ w 1699 roku zabudowę zniszczył wielki pożar. W 1701 roku Cedynia została zajęta przez Prusaków i znalazła się w prowincji, której stolicą był Frankfurt nad Odrą. W Cedyni ustanowiono sąd okręgowy. W 1850 roku na miejscu części dawnego klasztoru wybudowano siedzibę poczty królewskiej. Wiek XIX przyniósł miastu rozwój przemysłu, wybudowano dużą cegielnię i browar. W 1885 roku Cedynia osiągnęła największą liczbę mieszkańców w swojej historii, miasto zamieszkiwało 1892 mieszkańców. Liczba ta spadła w 1910 roku do 1533 osób, aby w 1939 roku wzrosnąć do 1738. Na niski poziom rozwoju miasta miał fakt, że w pobliżu nie przebiegała żadna linia kolejowa. Dopiero w 1930 roku do Cedyni przedłużono tory wąskotorowej linii z Bad Freienwalde (Oder), trasę w 1944 roku pokonywało 7 składów[4] . W marcu 1940 miasto nawiedziła duża powódź, która poważnie uszkodziła infrastrukturę miejską i linię kolejową. W styczniu 1945 roku rozpoczęły się walki, w wyniku których uszkodzono wszystkie pobliskie mosty drogowe na Odrze, a most kolejowy został zniszczony. W dniu 3 lutego 1945 roku do miasta wkroczyły wojska Armii Czerwonej. Po zakończeniu II Wojny Światowej miasto znalazło się w granicach administracyjnych Polski. Zabudowa była zniszczona w 45%, a miasto po wysiedleniu dotychczasowych mieszkańców było opuszczone. Dopiero w ramach akcji przesiedleńczej do Cedyni trafili osadnicy z rejonów centralnych kraju oraz z dawnych kresów wschodnich. Przez krótki czas używano nazwy Cedno[5][6][7] (użytą m.in. w pracy Włodzimierza Dzwonkowskiego Prahistorja ziem polskich z 1918 roku[8]). W obiegu były także nazwy Cedzyna oraz Szczerbiec[9]. Obecną nazwę wprowadzono w 1946 roku[10]. W latach następnych nastąpiła odbudowa zabudowań i infrastruktury miejskiej. W związku ze zmianą granic nie została odbudowana linia kolejowa, tak że dziś nie pozostał po niej żaden ślad. W 1957 roku liczba mieszkańców wynosiła 1040 osób.

W 1972 roku w rocznicę millenium bitwy wybudowano na wzgórzu Czcibora pod Cedynią Pomnik Polskiego Zwycięstwa nad Odrą, zaś w samej Cedyni kilka kolejnych monumentów, między innymi trzy mozaiki. Dwie z nich przestawiają w mocno stereotypowy sposób scenę bitwy, w której Niemcy ukazani są w ciemnych-czarnych odzieniach[11].

Pomnik bitwy pod Cedynią
Plan bitwy pod Cedynią

Od 1945 roku Cedynia jest najbardziej wysuniętym na zachód miastem Polski, przejmując ten tytuł od Międzychodu (1920-1939), Czeladzi (1793-1795) i Bledzewa (1458-1793).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców Cedyni według danych z 31 grudnia 2008[12]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 1640 100 816 49,76 824 50,24
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 358 21,83 158 9,63 200 12,2
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 1098 66,95 523 31,89 575 35,06
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 184 11,22 135 8,23 49 2,99
Rok   Liczba ludności[12]
1995 1696
1996 1705
1997 1691
1998 1686
1999 1672
2000 1722
2001 1733
2002 1713
2003 1698
2004 1687
2005 1686

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Cedyński Park Krajobrazowy
  • Muzeum Regionalne
  • Pomnik Polskiego Zwycięstwa nad Odrą na Górze Czcibora, zbudowany w 1972 roku
  • Stanowiska archeologiczne
    • otoczone wałami grodzisko z IX-XII w. z fragmentem zrekonstruowanego ostrokołu
    • osiedla kultury łużyckiej z VII-VI w p.n.e.,
  • Osada z X-XII w.

Zabytki chronione prawnie w Cedyni:

  • kwartał zabudowy od XII w. do początku XX w.[13],
  • kościół pw. Narodzenia NMP z 2. połowy XIII w., gotycki, przebudowany pod koniec XIX w.,
  • klasztor cystersek (skrzydło zach.), odbudowany po 1983 r. jest obecnie hotelem,
  • cmentarz żydowski z XVIII w. (ul. Kościuszki),
  • ratusz z 1840 r.
  • wieża widokowa z 1895 r. przy ul. Kościuszki

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa występujący obecnie w klasie okręgowej klub piłkarski UKS Czcibor Cedynia. Został on założony 26 maja 1946 roku i jest jednym z pierwszych klubów powstałych na terenie województwa zachodniopomorskiego. Posiada sekcje seniorów, juniorów, trampkarzy oraz drużynę kobiecą. Najsłynniejszym wychowankiem Czcibora jest były reprezentant Polski oraz zawodnik m.in. Lecha Poznań Czesław Jakołcewicz.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Cedyni wybierają do swojej rady miejskiej 6 radnych (6 z 15)[14]. Pozostałych 9 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Cedynia. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest budynek przy placu Wolności.

Gmina Cedynia utworzyła w obrębie całego miasta jednostkę pomocniczą – "Osiedle Cedynia". Organem uchwałodawczym osiedla jest ogólne zebranie mieszkańców Cedyni, które wybiera 3-osobowy zarząd osiedla, na czele z przewodniczącym[15].

Mieszkańcy Cedyni wybierają parlamentarzystów z okręgów wyborczych z siedzibą komisji wyborczej w Szczecinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 roku). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  2. 2009 r.. „Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym”, 2009-08-20. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  3. Bullarium Poloniae, Rzym 1982, t. I, s. 169.
  4. Rozkład jazdy linii kolejowej z bazy kolej.one.pl
  5. Historia (pol.). cedynia.pl. [dostęp 28 sierpnia 2010].
  6. Jarosław Kociuba "Pomorze. Praktyczny przewodnik turystyczny po ziemiach dawnego Księstwa Pomorskiego", Walkowska Wydawnictwo Szczecin 2012
  7. Koleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1 000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 [1]
  8. W. Dzwonkowski, 1918. Prahistorja ziem polskich. Słowiańszczyzna pierwotna. Początki polskiej kultury i organizacji. Warszawa; mapa
  9. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Książnica Pomorska w Szczecinie, 2002, s. 38. ISBN 83-87879-34-7.
  10. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262, s. 8)
  11. Migdalski P., Obchody tysiąclecia bitwy pod Cedynia w 1972 r. w świetle prasy regionalnej, [w] Prasa jako źródło do dziejów Śląska i Pomorza w XIX i XX w., red. E. Włodarczyk, J. Nowosielska-Sobel, Szczecin 2005, s. 159-182; tenże, „... w tej strażnicy Rzeczypospolitej”. Rejon Pamięci Narodowej Cedynia-Gozdowice-Siekierki, Szczecin-Poznań 2007, ss. 89
  12. 12,0 12,1 Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  13. zachodniopomorski WKZ, nr rej. A-1313 z dnia 20.06.1996
  14. Uchwała Nr XL/352/10 Rady Miejskiej w Cedyni z dnia 1 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 54, poz. 1094)
  15. Uchwała Nr V/56/07 Rady Miejskiej w Cedyni z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie uchwalenia Statutu Osiedla Cedynia (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2007 r. Nr 51, poz. 772)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons