Chojna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Chojna
Stare miasto z kościołem mariackim
Stare miasto z kościołem mariackim
Herb
Herb Chojny
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat gryfiński
Gmina Chojna
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja szczecińska
Data założenia X wiek
Prawa miejskie 1255
Burmistrz Adam Fedorowicz
Powierzchnia 12,58 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

7344
583,8 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 74-500
Tablice rejestracyjne ZGR
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Chojna
Chojna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chojna
Chojna
Ziemia 52°57′48″N 14°25′37″E/52,963333 14,426944
TERC
(TERYT)
4324306034
SIMC 0978786
Urząd miejski
ul. Jagiellońska 4
74-500 Chojna
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Chojna w Wikisłowniku
Strona internetowa

Chojna (niem. do 1945 r. Königsberg in der Neumark, po 1945 r. również Chojna Szczecińska) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, nad rzeką Rurzycą. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chojna. W czasie II wojny światowej miejsce filii nazistowskiego obozu koncentracyjnego w Ravensbrück.

Według danych z 31 grudnia 2013 roku miasto liczyło 7344 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z podziałem Polski na mezoregiony fizycznogeograficzne według Kondrackiego (1994) Chojna leży w zasięgu prowincji Niż Środkowoeuropejski i podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie, w makroregionie Pojezierze Zachodniopomorskie i w końcowej klasyfikacji w mezoregionie Pojezierze Myśliborskie.

Miasto leży w linii prostej w odległości 53 km od Szczecina, 60 km od Gorzowa Wielkopolskiego, 86 km od Berlina. Przez Chojnę przepływa rzeka Rurzyca, która jest prawym dopływem Odry.

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,58 km²[2].

Historycznie Chojna była położona od 2 poł. XIII w. w Nowej Marchii, w latach 1815-1945 w pruskiej i następnie niemieckiej rejencji frankfurckiej prowincji Brandenburgia, w latach 1946-1998 w województwie szczecińskim, a od 1 stycznia 1999 roku w województwie zachodniopomorskim[3].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców Chojny wg danych z 31 grudnia 2007[4]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 7283 100 3736 51,3 3547 48,7
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 1599 21,96 788 10,82 811 11,14
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 4822 66,21 2340 32,13 2482 34,08
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 862 11,84 608 8,35 254 3,49
Rok   Liczba ludności[4]
1995 6 563
2000 7 071
2005 7 175

Historia miasta[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa[edytuj | edytuj kod]

W X- XII wieku istniał w okolicach dzisiejszego rynku gród, który posiadał dogodną lokalizację na granicy Brandenburgii i Pomorza rządzonego przez Piastów. Po roku 1200 osada otrzymała z rąk księcia Barnima I magdeburskie prawa miejskie.

Czasy brandenburskie[edytuj | edytuj kod]

W roku 1244 po raz pierwszy w dokumentach użyto nazwy Konigesberge[5]. W 1267 roku biskupi brandenburscy zwolnili "terra Konigesberge" z podatków handlowych i rzemieślniczych, co wywołało rozwój miasta tak, że zostało ono tymczasową stolicą Nowej Marchii. W 1282 w dokumentach pojawia się wzmianka o parafii kościoła Najświętszej Marii Panny, a w 1290 o funduszach na budowę klasztoru augustianów. Od 1310 do 1329 roku wzrasta znaczenie ekonomiczne Chojny, miasto otrzymuje kolejne przywileje dotyczące handlu, a w 1320 roku rozpoczyna się budowa ratusza. Towary są sprowadzane i wysyłane poprzez żeglugę na rzece Rurzycy i nią do Odry. W XIII i XIV wieku miasto zostaje otoczone murami miejskimi z trzema bramami (Świecka, Barnkowska i rozebrana w XIX wiek wieku Mostowa) i kilkoma wieżami – czatowniami. Od 1402 do 1454 roku Chojna znajdowała się pod wpływami państwa zakonu krzyżackiego, a następnie powróciła pod wpływy Brandenburgii. W tym okresie wybudowano Kościół Mariacki, a wcześniej, około 1410 powstał nowy ratusz. Oba budynki są do dziś (po odbudowie) jednymi z najpiękniejszych budynków gotyckich w mieście. Rozwój miasta zatrzymał się po najeździe husytów w 1433 roku, ale marazm nie trwał długo. Już w drugiej połowie XV wieku nastąpił drugi etap silnego rozwoju miasta. W XVI i XVII wieku przez miasto trzy razy nawiedzała plaga cholery, każdej z nich towarzyszyła wysoka śmiertelność wśród ludności.

Miasto posiadało kilka kościołów: Kościół Najświętszej Marii Panny, św. Mikołaja przy klasztorze augustianów, św. Jerzego, św. Gertrudy i kościół przy szpitalu św. Ducha. Reformacja rozpoczęła się w Chojnie w 1533 roku i stopniowo rozwijała się do roku 1553. Klasztor został w 1536 roku rozwiązany, a budynki przeznaczono na szpital i szkołę. Przyklasztorny kościół zamieniono na magazyn. Podczas Wojny trzydziestoletniej w Chojnie przebywali Wallenstein i król Gustaw Adolf. Podczas okupacji miasta zabudowa została zniszczona w 52%. W 1682 roku w wieżę Kościoła Mariackiego uderzył piorun, który spowodował pożar i spalenie wnętrza świątyni. Odbudowa trwała przez 10 lat, w 1714 roku dodano nową ambonę, a w 1734 roku Joachim Wagner wybudował nowe organy. Kolejny wzrost gospodarczy rozpoczął się po 1700 roku i trwał do wybuchu Wojny Siedmioletniej. Od 1759 roku przez siedem lat miasto ponownie było siedzibą rządu Nowej Marchii. Po 1767 roku Bramy Świecka i Barnkowska zostały częściowo rozebrane, a pozyskany z nich budulec przeznaczono na budowę koszar. Do połowy XIX wieku jedną z gałęzi przemysłu w mieście było przetwarzanie bawełny i tkactwo, ale rozwój mechanizacji spowodował upadek tego rzemiosła. Od 1809 roku Chojna staje się siedziba powiatu, w 1820 roku rozbiórce ulega część budynków dawnego klasztoru. W 1877 roku przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Szczecin z Kostrzynem co powoduje niebywały rozwój miasta. Rozwija się przemysł, handel i szkolnictwo. Miasto staje się ważnym ośrodkiem handlowym o znaczeniu ponadregionalnym. Taka sytuacja trwa aż do wybuchu wojny w 1939 roku.

Okres wojny 1939-45[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec II wojny światowej powstała tu filia obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. Kobiety - więźniarki przebywały w drewnianych barakach otoczonych drutem kolczastym a ich głównym zadaniem było przygotowanie terenu pod budowę nazistowskiego lotniska. W 1939 r. niemieckie siły powietrzne budują u południowych bram miasta lotnisko, z którego jednak nie startowały samoloty atakujące cele militarne położone w Polsce. Podczas walk w styczniu 1945 r., miasto nie miało znaczenia militarnego. W dniu 4 lutego 1945 roku nastąpiła ewakuacja miasta przez Schwedt/Oder w głąb Niemiec, a burmistrz został przez sąd SS pod przewodnictwem oficera SS Otto Skorzennego skazany na karę śmierci przez powieszenie. W tym samym dniu wojska Armii Czerwonej zajęły Konigsberg. W dniu 16 lutego 1945 roku wojska Armii Czerwonej spaliły całe centrum miasta z kościołem Najświętszej Marii Panny i ratuszem, substancja miejska została zniszczona w 80 procentach.

Miasto w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pomnik papieża Jana Pawła II

Po wojnie Königsberg in der Neumark przeszedł pod administrację polską, a pozostała w mieście i okolicy ludność niemiecka została wydalona za Odrę. Miasto zmieniło nazwę, przez kilka miesięcy po przejęciu przez Polskę używano nazwy Władysławsko[6][7], natomiast w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 sierpnia 1945 roku podano nazwę Królewiec[8]. W obiegu były także nazwy Chojnice i Chojnice nad Odrą[9]. 7 maja 1946 roku rozporządzeniem rządowym zmieniono nazwę na Chojna[10], która to nazwa obowiązuje do dziś. Mimo, że od czasów wojny minęło wiele dziesięcioleci nie usunięto do dziś wszystkich szkód wojennych. Gotycki ratusz zrównany z ziemią odbudowano dopiero po roku 1977, do 1986 r. na siedzibę centrum kultury i biblioteki miejskiej. Podobny los spotkał klasztor, który został wybudowany praktycznie od podstaw. Od 1994 roku trwa odbudowa Kościoła Mariackiego, prace są realizowane w ramach projektu europejskiego dotyczącego polsko-niemieckiej współpracy historycznej. W 1997 r. świątynię pokryto dachem, a w 2003 roku na wieżę powrócił neogotycki hełm wzorowany na XIX-wiecznym oryginale. W ten sposób do panoramy miasta powróciły dwa charakterystyczne punkty orientacyjne. Ratusz i Kościół Mariacki są dziełami sławnego architekta epoki gotyku Heinrich Brunsberga. Poza nimi odtworzono również inne ceglane zabytki tj. budynki klasztoru augustianów i część murów miejskich z Bramą Świecką i Barnkowską oraz przyziemie kościoła św. Jerzego. Od września 2009 r. działa w Chojnie i okolicach Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Terra Incognita", którego celem jest działalność na rzecz rozwoju wiedzy historycznej o tym fragmencie Pomorza Zachodniego, stanowiącym niegdyś część brandenburskiej Nowej Marchii oraz podejmowanie inicjatyw kulturalnych. Stowarzyszenie w grudniu 2009 r. wydało pierwszy tom "Rocznika Chojeńskiego".

Kościół Mariacki w Chojnie
Dawny ratusz (dziś Centrum Kultury)
Ruiny kaplicy św. Gertrudy

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Cały obszar Starego Miasta Chojny, posiadającego średnicę 580 m, został wpisany do rejestru zabytków[11]. Zabytki znajdujące się w mieście umieszczono na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego. Ważniejsze zabytki w mieście:

  • Kościół Najświętszej Marii Panny – obecnie odbudowywany, z połowy XV wieku z XIX-wieczną wieżą (obecnie 102,5 metra wysokości) zaprojektowany przez architekta Henryka Brunsberga. Początkowo władali nim templariusze.
  • ratusz jest gotyckim arcydziełem, budowanym od XIII wieku i przebudowywanym. Kiedyś siedziba władz, a obecnie funkcjonuje jako centrum kultury. Przed Ratuszem znajduje się pomnik poświęcony poległym w celu utrwalenia polskości tych ziem.
  • klasztor poaugustiański (XIII-XV wiek) oraz kościół św. Trójcy. W 1536 roku zespół klasztorny zamieniono na szpital i szkołę, a kościół na magazyn.
  • kościół św. Marka
  • obwarowania miejskie
    • Mury obronne, którymi miasto zostało otoczone w XIII-XIV wieku zachowały się do dzisiaj w 50% razem z dwoma bramami i licznymi czatowniami.
    • Brama Barnkowska (nazwa pochodzi od wsi Barnkowo, obecnie to dzielnica miasta) postawiona na podstawie czworobocznej, zwieńczona szpiczastym hełmem. Posiada otwarty taras widokowy.
    • Brama Świecka (nazwa od miasta Schwedt/Oder, kiedyś Świecko) o podstawie kwadratowej, z trzema rzędami blend, dekoracyjnym fryzem i zębatym gankiem obronnym, zakończona ostrosłupem z narożnymi wieżyczkami.
  • ruiny Kaplicy św. Gertrudy, w 1684 r. wezwanie zmieniono na św. Jana, znajduje się na cmentarzu żołnierzy radzieckich, wybudowanym w latach 1950-1955. Kaplica przetrwała drugą wojnę światową i miała zostać rozebrana w związku z budową nekropolii. Nihliację obiektu zatrzymał wojewódzki konserwator zabytków w 1953 r.[12]
  • gmach dawnego Urzędu Powiatowego przy ul. Kościuszki 21
  • dom mieszkalny (ul. Jagiellońska 33)
  • willa (ul. Kościuszki 12)
  • poczta (ul. Roosevelta 2)
  • kamienica (ul. Jagiellońska 9)
  • Kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa wybudowany ze składek Polaków pracujących w majątkach niemieckich 1913 r.
Platan "Olbrzym"

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Tereny na zachód od miasta porasta Puszcza Piaskowa.

Pomniki przyrody:

  • platan klonolistny "Olbrzym" o wysokości 33m; obwód mierzony na wysokości 130 cm od ziemi wynosi 975 cm (maksymalny 10,5 m), a wiek określa się na około 280 lat. Jest prawdopodobnie najstarszy w Polsce.
  • cis pospolity "Książę Bogusław I" o obwodzie 102 cm.
  • cis pospolity "Książę Kazimierz" o obwodzie 125 cm, został tak nazwany na pamiątkę śmiertelnego zranienia księcia Kazimierza – syna Barnima III, podczas zdobywania Chojny. Rośnie przy budynku Telekomunikacji na ulicy Młyńskiej.
  • cis pospolity "Zapomniany" jest najbardziej okazały. Ma 187 cm obwodu. Rośnie przy ulicy Owocowej.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Chojny wybierają do swojej rady miejskiej 7 radnych (7 z 15). Pozostałych 8 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Chojna[14]. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest budynek przy ul. Jagiellońskiej. Chojna jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[15].

Burmistrzowie Chojny (po 1990 r.):

  • Wojciech Andrzej Konarski (od 2002 r.)
  • Adam Fedorowicz (od 2006 r.)

Mieszkańcy Chojny wybierają posłów z okręgu wyborczego nr 41 (siedziba Szczecin), senatorów z okręgu nr 98, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Chojna jest członkiem Douzelage - stowarzyszenia miast partnerskich złożonego z 23 miast Unii Europejskiej. Stowarzyszenie powstało w 1991 r. i organizuje regularne spotkania i festiwale[16][17]. Członkowie stowarzyszenia od jego założenia[17]:

Od 1991 r.:

Od 1997 r.:

Od 1998 r.:

Od 1999 r.:

Od 2004 r.:

Od 2007 r.:

Od 2008 r.:

Od 2009 r.:

Od 2010 r.:

Lotnisko(Osiedle)[edytuj | edytuj kod]

Po roku 1945 lotnisko wojskowe zostało przejęte przez Armię Czerwoną, stało się lotniskiem operacyjnym dla stacjonującego tu 582. pułku lotnictwa myśliwskiego (myśliwce przechwytujące Su-27). W skład zabudowy wchodziły bazy, składy, stacje paliw. Po wycofaniu wojsk radzieckich miasto usiłuje zagospodarować zdegradowany teren wystawiając jego części na przetargi.Wiadomo, że lotnisko zostało zbudowane jeszcze przez Niemców i następnie przebudowane w 1951 roku na lotniczą bazę wojsk radzieckich[18][19]..Od niedawna na osiedle wprowadziły się polskie rodziny. Na miejscu dzisiejszej kaplicy (Parafia Najświętszej Maryi Panny Matki Kościoła w Chojnie) było kino dla pilotów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. (Stan w dniu 31 XII 2013 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-06-05. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. Internetowy System Aktów Prawnych: Rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 29 maja 1946 r., w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych (Dz.U. rok 1946 nr 28, poz. 177) (pol.). [dostęp 2013-09-14]. Internetowy System Aktów Prawnych: Ustawa z dn. 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz.U. rok 1998 nr 96, poz. 603) (pol.). [dostęp 20113-09-14].
  4. 4,0 4,1 Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny.
  5. Kazimierz Rymut: Nazwy Miast Polski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 50. ISBN 83-04-02436-5; Paweł Migdalski, Dokument księcia pomorskiego Barnima I z 1244 roku z darowizną wsi Nawodna dla zakonu templariuszy, zawierający pierwszą wzmiankę o Chojnie, [w] Chojna i okolice na przestrzeni wieków (2), red. R. Skrycki, Chojna-Zielona Góra 2008, s. 9-13..
  6. Gazeta Chojeńska nr archiwalny
  7. Koleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1 000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 [1]
  8. Dz. U. z 1945 r. Nr 33, poz. 196
  9. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Tadeusz Białecki (red.). Szczecin: Książnica Pomorska w Szczecinie, 2002, s. 40. ISBN 83-87879-34-7.
  10. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85, s. 2)
  11. Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 76
  12. Paweł Migdalski, Powstanie i dzieje cmentarza żołnierzy Armii Radzieckiej w Chojnie, [w] Chojna i okolice na przestrzeni wieków, red. R. Skrycki, Chojna-Zielona Góra 2007, s. 171-195.
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 29 stycznia 2013.
  14. Uchwała Nr XLV/381/2010 Rady Miejskiej w Chojnie z dnia 27 maja 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r Nr 61, poz. 1176)
  15. Członkowie. Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  16. Douzelage.org: Home (ang.). [dostęp 02-08-2011].
  17. 17,0 17,1 Douzelage.org: Member Towns (ang.). [dostęp 02-08-2011].
  18. Strona o lotnisku w Chojnie
  19. Artykuł w Gazecie Wyborczej

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]