Nowogard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Nowogard
Herb
Herb Nowogardu
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat goleniowski
Gmina Nowogard
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1309
Burmistrz Robert Czapla
Powierzchnia 12,44 km²
Wysokość 51 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

16 816[1]
1351 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 72-200
Tablice rejestracyjne ZGL
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Nowogard
Nowogard
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowogard
Nowogard
Ziemia 53°40′19″N 15°07′09″E/53,671944 15,119167Na mapach: 53°40′19″N 15°07′09″E/53,671944 15,119167
TERC
(TERYT)
3204044
SIMC 0979389
Hasło promocyjne: Nowogard - przyjazne miasto
Urząd miejski
pl. Wolności 1,
72-200 Nowogard
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Nowogard w Wikisłowniku
Strona internetowa

Nowogard (niem. Naugard) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie goleniowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowogard, położone na Pobrzeżu Szczecińskim, na wschodnim skraju Puszczy Goleniowskiej, nad Jeziorem Nowogardzkim, przy drodze krajowej nr 6 i linii kolejowej SzczecinKołobrzeg. Siedziba tutejszego dekanatu.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 16816 mieszkańców[1]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest na Pomorzu Zachodnim, 64 km na północny wschód od Szczecina i 56 km na południe od wybrzeża Bałtyku. Do części miasta zaliczają się dawne miejscowości: Plewniak, Pustać, Radosław, Smużyny[2].

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 12,44 km²[3].

W latach 1946-1998 miasto administracyjnie należało do województwa szczecińskiego.

Miasto jest położone na wysokości 51 m n.p.m.[potrzebne źródło]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura demograficzna mieszkańców Nowogardu wg danych z 31 grudnia 2007[4]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 16 794 100 8656 51,54 8138 48,46
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 3291 19,6 1611 9,59 1680 10
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 11 351 67,59 5528 32,92 5823 34,67
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 2152 12,81 1517 9,03 635 3,78

Historia Nowogardu[edytuj | edytuj kod]

Początek miastu Nowogard dał gród leżący na półwyspie jeziora, umocniony wałem drewniano-ziemnym. Wewnątrz znajdowały się budynki zamieszkane przez kasztelana i jego otoczenie. Na podgrodziu zamieszkiwała osiadła tu ludność słowiańska, zajmująca się rybołówstwem, rolnictwem i rzemiosłem.

W 1268 r. po raz pierwszy wzmianka o Nowogardzie jako własności biskupa kamieńskiego znalazła się w dokumencie ("Nogart Castrum et villa sive oppidum episcopi Caminensis"). W 1274 r. biskup Herman von Gleichen osadził w grodzie nowogardzkim swego krewnego, grafa Ottona von Eberstein[5] z Brunszwiku. Jego następcy pozostali w posiadaniu lenna, które obejmowało okoliczne ziemie, przez kilkaset lat. W roku 1309 Nowogard otrzymał przywilej przenoszący go na prawo lubeckie, choć jego mieszkańcy cieszyli się mniejszymi uprawnieniami niż mieszczaństwo w innych miastach pomorskich.

Plakieta upamiętniająca 700-lecie praw miejskich Nowogardu

W pierwszej połowie XIV wieku rozpoczęto w Nowogardzie budowę murów obronnych wokół miasta, które po otoczeniu go murami przybrało kształt spłaszczonego koła. W środku znajdował się duży prostokątny rynek, w centrum którego wznosił się ceglany, gotycki ratusz. Obok, po stronie zachodniej, usytuowano (budowany w latach 1330-1334) istniejący do dziś, kościół Mariacki – obecnie Najświętszej Marii Panny.

W wiekach średnich Nowogard był niewielkim ośrodkiem rolniczo-rzemieślniczym, który mimo dogodnego położenia nie rozwinął się w znaczący ośrodek handlowy. W 1663 roku, po śmierci ostatniego z Ebersteinów, dobra nowogardzkie przeszły w posiadanie księcia Bogusława Croy d’Archot, a następnie, w 1684 roku stały się własnością elektorów brandenburskich. W 1724 r. do okręgu nowogardzkiego przyłączono powiat Dewitzów, właścicieli Dobrej. Powstał w ten sposób powiat Dobra-Nowogard, który przetrwał do początku XIX wieku.

Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1770 726
1939 8148 1022,3%
1991 16 651 104,4%
1996 17 343 4,2%
2001 16 794 –3,2%
2006 16 745 –0,3%
'96,'01,'06 - dane GUSu[4]
1991[6]
1770, 1939[potrzebne źródło]

W czasie wojen toczonych przez Prusy w XVIII wieku miasto poważnie ucierpiało. W 1770 r. liczyło zaledwie 726 mieszkańców, utrzymujących się wyłącznie z rolnictwa i hodowli zwierząt. W 1807 roku miasto zostało zajęte przez wojska napoleońskie, które wcześniej toczyły zacięte boje o Nowogard z żołnierzami i ochotnikami dowodzonymi przez majora Ferdynanda von Schill.

W 1808 r. Nowogard ustanowiono siedzibą powiatu. W 1819 r. nastąpiła kolejna reforma administracyjna, w wyniku której w skład powiatu weszły miasta: Goleniów i Nowogard. Utworzony powiat przetrwał z niewielkimi zmianami do 1954 r., kiedy to powiat nowogardzki, obejmujący ponad 1200 km² powierzchni, podzielono na dwa powiaty: nowogardzki i goleniowski. Taki podział funkcjonował do reformy administracyjnej w 1975 r.

Przyspieszony rozwój miasta przyniosła 2. połowa XIX wieku. W maju 1883 r. ze stacji w Nowogardzie odjechał pierwszy pociąg pasażerski. W następnych latach wybudowano wiele obiektów użyteczności publicznej, powstały nowe zakłady przemysłowe. Tuż przed wybuchem II wojny światowej Nowogard liczył 8 148 mieszkańców.

Miasto przed II wojną światową

W 1945 miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie, doznając ciężkich zniszczeń. Nowogard został zdobyty nocą 4 marca 1945 r. przez 12. Gwardyjski Korpus Czołgowy - dowódca: Bohater Związku Radzieckiego, generał-lejtnant Nikołaj Tielakow, 79 Korpus Strzelecki, dowódca: Bohater Związku Radzieckiego, generał-major Siemion Pieriewiortkin, oraz oddziały LWP, I Dywizja im. T. Kościuszki, 3 Berliński Pułk Piechoty - dowódca: pułk. Aleksander Archipowicz[7]. W walkach o Nowogard zginęło 30 polskich żołnierzy, a w okolicach Nowogardu 32 żołnierzy polskich. Do wyzwolenia istniało w Nowogardzie co najmniej 7 obozów jenieckich, głównie dla Francuzów i kilkuset Afrykanów. Tuż przed opuszczeniem miasta hitlerowcy zamordowali 40 jeńców na terenie późniejszej składnicy złomu[8].

W wyniku II wojny światowej Nowogard włączony został w granice Polski. Dotychczasową niemiecką ludność, która pozostała w mieście, wysiedlono do Niemiec.

Przez pierwsze miesiące po wojnie miasto nosiło nazwę Nowogród[9][10][11]. Obecną nazwę miasta wprowadzono rozporządzeniem ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 roku[12].

Miasto zostało w okresie powojennym częściowo odbudowane i rozbudowane. Zabudowano m.in. zniszczone całkowicie zabytkowe centrum miasta, wybudowano nowe osiedla mieszkaniowe. Powstały też obiekty użyteczności publicznej: hotel, dom kultury, biblioteka, szkoły. Najważniejsze inwestycje ostatnich lat związane są z unowocześnianiem infrastruktury. Należą do nich: modernizacja oczyszczalni ścieków, rozbudowa sieci kanalizacyjnej i wodociągowej oraz ujęcia wody pitnej. W ostatnim okresie rozbudowano także bazę hotelowo-gastronomiczną, wybudowano trzy duże sale sportowe, plaża miejska zyskała zjeżdżalnię wodną, przystąpiono do modernizacji domu kultury.

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zakład Karny w Nowogardzie

Cały obszar Starego Miasta w Nowogardzie został wpisany do rejestru zabytków[13]. Ważniejsze zabytki w mieście:

  • Kościół Wniebowzięcia NMP – późnogotycki kościół Mariacki zbudowany w latach 1330-1334. Nawa główna o gwiaź­dzistych sklepieniach, nawy boczne od­dzielone potężnymi filarami, sklepienia krzyżowo-żebrowe. W prezbiterium znajduje się bogato zdobiony, barokowy ołtarz z początku XVII wieku z kilkunastoma scenami figuralnymi. Na wieży znajduje się dzwon z 1485 roku. 3 grudnia 2005 w wyniku pożaru zawaliła się 20-metrowa wieża świątyni. 26 marca 2007 r. na szczycie odbudowanej wieży została w zamontowana pokryta blachą miedzianą sygnaturka. W ciągu niespełna półtora roku wykonano też m.in. remont wnętrza oraz zamontowano nowe dzwony, które noszą nazwy: Wiara, Nadzieja i Miłość (w językach polskim i niemieckim).
  • Zamek Ebersteinów – kompleks zabudowań zamkowych z XIII wieku, zamek rozbudowany w XVI i przebudowany w XVIII i XIX wieku. Od roku 1820 pełni do czasów obecnych funkcję zakładu karnego. Został spalony podczas buntu więźniów w 1989 roku.
  • Obwarowania miejskie
  • Fragmenty murów obronnych z XIV wieku – zachowane tylko częściowo nad jeziorem.
  • Dawne sanatorium (ul. Smużyny 2) - obecnie będące Dom Pomocy Społecznej nr 2.
  • Park leśny przy DPS nr 2.
  • Budynek mieszkalny przy ul. Luboszan 1 – dom ryglowy z XIX wieku.
  • Wieża ciśnień z 1882 roku o wysokości 46 metrów znajdująca się w sąsiedztwie stacji kolejowej.
  • Ratusz z początku XX wieku.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik "Bohaterom poległym w walce o wolność prastarej ziemi słowiańskiej"
  • Pomnik Braterstwa Broni (od 1995 z tablicą: "Kombatantom Rzeczypospolitej Polskiej")

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007 r. Nowogard miał 2050 prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 1661 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, 11 spółdzielnie oraz 20 spółki handlowe z udziałem kapitału zagranicznego[4].

W mieście jest 1 targowisko całoroczne o powierzchni 4 000 m²[4].

Według danych z października 2010 w powiatowym urzędzie pracy było zarejestrowanych 1102 bezrobotnych mieszkańców Nowogardu[14].

W mieście znajduje się zakład produkujący stolarkę drzwiową i okienną[15], zakład produkcji mas bitumicznych[16], zakład produkcji betonów[17]. Przy północnej granicy Nowogardu mieści się zakład produkujący dywany do wyściełania podłóg samochodowych[18].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Największą atrakcją turystyczną Nowogardu jest sięgające centrum miasta Jezioro Nowogardzkie. Nad jeziorem usytuowany jest ośrodek sportu i rekreacji ze strzeżoną plażą miejską wyposażoną m.in. w zjeżdżalnię wodną o długości 70 m. Na terenie ośrodka znajdują się domki kempingowe oraz pole namiotowe. Jezioro Nowogardzkie stwarza dogodne warunki do uprawiania sportów wodnych.

Jedną z atrakcji turystycznych jest utworzony w 1994 r. Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy "Sarni Las", w którym ochronie podlega drzewostan oraz zwierzyna. Zespół położony jest w zachodniej części miasta i przylega południową częścią do Jeziora Nowogardzkiego. Do lasu prowadzi ulica Wojska Polskiego oraz pieszy szlak turystyczny wiodący ulicą Promenada, a następnie trasą wokół jeziora.

Na terenie miasta znajduje się także wiatrak i tor, na którym organizowane są zawody motocrossowe oraz dwa największe na Pomorzu cisy, liczące około 700 lat.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

I Liceum Ogólnokształcące w Nowogardzie
Information icon.svg Osobny artykuł: lista szkół w Nowogardzie.

Nowogard to lokalny ośrodek edukacyjny. W mieście znajdują się 3 przedszkola, 4 szkoły podstawowe, 3 gimnazja, 1 liceum profilowane, 3 licea ogólnokształcące, 3 szkoły policealne, 5 techników ponadgimnazjalnych. Według danych z 2007 w tutejszej szkole podstawowej uczyło się 1191 dzieci oraz w gimnazjum 952 uczniów. W szkołach średnich w 2006 r. nauki pobierało 958 osób[4].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Nowogardzki Dom Kultury

Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Żeromskiego mieści się w obiekcie położonym w centrum miasta, w pobliżu starych murów obronnych. W jej skład wchodzą: czytelnie, wypożyczalnie dla dzieci i dorosłych, dział zbiorów specjalnych, sala wystawiennicza i pracownie biblioteczne.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Baza sportowo-rekreacyjna:

  • Stadion Miejski Nowogard, ul. Wojska Polskiego 41 (klub piłkarski "Pomorzanin")
  • Kąpielisko Miejskie NOWiR Nowogard, ul. Promenada 3
  • Szlak rowerowy „Równina Nowogardzka” (długość ok. 122 km, przebiega przez trzy gminy)
  • Tor motocrossowy (w okresie letnim odbywają się zawody o randze ogólnopolskiej i międzynarodowej)
  • Strzelnica „Krzywy Dzik” (Nadleśnictwo Nowogard)

Do znanych osobowości urodzonych w Nowogardzie, bądź wychowujących się od najmłodszych lat należą sportowcy Marek Leśniak (piłkarz) i Mateusz Zaremba (piłkarz ręczny).

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają trzy parafie rzymskokatolickie.

W mieście znajduje się także niewielki zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan, zbór Świadków Jehowy[19] oraz grupa Adwentystów Dnia Siódmego[20]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa
  • Połączenia lotnicze: lotnisko Goleniów – 20 km
  • Połączenia promowe: port Świnoujście – 80 km
  • Odległości drogowe:
    • Szczecin – 60 km
    • Koszalin – 99 km
    • Gdańsk – 282 km
    • Słupsk - 168 km

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. W Radzie Miejskiej w Nowogardzie zasiada 21 radnych[21]. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest urząd miejski przy placu Wolności.

Burmistrzowie Nowogardu:

  • Kazimierz Ziemba (PSL) (od 2002 do 2010)
  • Robert Czapla (od 2010)

Nowogard należy do Związku Miast Polskich.

Mieszkańcy Nowogardu wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu II. Parlamentarzystów wybierają z okręgów wyborczych z siedzibą w Szczecinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Władze Nowogardu podjęły także współpracę partnerską w ramach porozumienia ze stowarzyszeniem Naugarder Kreis e.V. z siedzibą w Berlinie w Niemczech[24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 2083-334.
  2. dane z TERYT
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  5. Rymar, Edward: Eversteinowie pomorscy na Nowogardzie i Maszewie, Przegląd zachodniopomorski 42 (1998) 4
  6. 1.1 Położenie, powierzchnia, ludność. W: Urząd Miejski w Nowogardzie: Plan rozwoju lokalnego miasta i gminy Nowogard na lata 2004–2006. Nowogard: kwiecień 2005, s. 7. (pol.)
  7. Dobra, kalendarium, Głos Szczeciński 54 / 73 [1]
  8. kalendarium 1[2]
  9. Dz. U. z 1945 r. Nr 33, poz. 196
  10. Mapa Polski 1:1 000 000 Wojskowy Instytut Geograficzny Sztabu Generalnego W.P., Warszawa 1945 Mapa Polski, 1945
  11. Koleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1 000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 [3]
  12. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85, s. 1)
  13. Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 41
  14. Bezrobocie w gminach. Powiatowy Urząd Pracy w Goleniowie, 2010-11-04. [dostęp 2011-08-06].
  15. Okno Nowogard. [dostęp 2011-08-06].
  16. Oferta. PRD POL-DRÓG Nowogard SA. [dostęp 2011-08-06].
  17. Oferta. BETMIX Zakład Produkcji Betonów s.c.. [dostęp 2011-08-06].
  18. Andrzej Sawicki: Rieter oficjalnie otworzył fabrykę. Urząd Miejski w Nowogardzie, 2007-04-26. [dostęp 2011-08-06].
  19. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 29 maja 2014.
  20. Adresy zborów i grup na terenie Diecezji Zachodniej Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego (pol.). Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w RP, 2008-09-20. [dostęp 2010-01-02].
  21. Zarządzenie Nr 75/2010 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 20, poz. 389)
  22. Andrzej Sawicki: Z wizytą w Veles. Urząd Miejski w Nowogardzie, 2010-06-08. [dostęp 2011-08-06].
  23. Andrzej Sawicki: Nawiązanie współpracy z Ukrainą. Urząd Miejski w Nowogardzie, 2009-09-25. [dostęp 2011-08-06].
  24. Uchwała Nr XLVI/390/10 Rady Miejskiej w Nowogardzie z dnia 10 listopada 2010 roku w sprawie podjęcia współpracy partnerskiej

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • VII wieków Nowogardu 1309-2009 : wydawnictwo okolicznościowe z okazji 700-lecia nadania praw miejskich. Nowogard: Urząd Miasta i Gminy Nowogard : Dom Judy, 2009. ISBN 978-83-927334-1-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons