Karlino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karlino
Karliński Rynek
Karliński Rynek
Herb Flaga
Herb Karlina Flaga Karlina
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat białogardzki
Gmina Karlino
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1240
Prawa miejskie 1385
Burmistrz Waldemar Miśko
Powierzchnia 9,4 km²
Wysokość 14 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

5982
620,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 94
Kod pocztowy 78-230
Tablice rejestracyjne ZBI
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Karlino
Karlino
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Karlino
Karlino
Ziemia 54°02′00″N 15°52′26″E/54,033333 15,873889Na mapach: 54°02′00″N 15°52′26″E/54,033333 15,873889
TERC
(TERYT)
3201034
SIMC 0949968
Urząd miejski
plac Jana Pawła II 6
78-230 Karlino
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Karlino w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Karlino (niem. Körlin) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karlino.

Według danych z 30 czerwca 2013 roku, miasto miało 5982 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży ok. 6 km na północny zachód od Białogardu, w widłach dwóch rzek Parsęty i Radwi, na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 6 z drogą wojewódzką nr 163, przy linii kolejowej nr 404. Atrakcyjne usytuowanie znalazło swoje źródła w historii, przez miejscowość bowiem w XIII wieku przebiegał jeden z głównych traktów handlowych, tzw. Szlak Solny[potrzebne źródło].

Znajduje się w północno-wschodniej części woj. zachodniopomorskiego, w powiecie białogardzkim.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 9,40 km²[1]. Miasto stanowi 1,1% powierzchni powiatu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Panorama Karlina na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego Eilerta Lübbena z l. 1610-18
Herb Karlina na Ratuszu
Kościół św. Michała Archanioła
Rzeka Parsęta w okolicach Karlina

Pierwsza wzmianka o miejscowości Karlino pochodzi z 1240 roku i głosi, że Karlino należało wtedy do tzw. księstwa kamieńskiego. Pierwsza jednak notka pochodzi z 1299 roku, gdzie istnieje zapis "Civis In Corlin". Biskupi kamieńscy weszli w posiadanie Karlina w 1280 roku, jako spadek po księciu Warcisławie III. W 1308 roku biskup kamieński wspomina o swoim zamku w Karlinie, będącym ongiś niewielkim, drewnianym grodem w widłach dwóch rzek Parsęty i Radwi. W 1372 roku postanowiono przenieść siedzibę biskupstwa z Kamienia do Karlina i w tym celu zaczęto budować zamek obronny. Na ten cel biskup Filip von Rehberg pożyczył od rady miejskiej Słupska kwotę 350 grzywien. Ten sam biskup w 1385 roku nadał osadzie Karlino prawa miejskie na prawie lubeckim oraz ustanowił herb i pieczęć miejską[potrzebne źródło].

Rok 1409 to okres wielkich zniszczeń miasta w efekcie zajęcia Karlina przez wojska pomorskie. Reformacja i przyjęcie luteranizmu w 1534 roku, diametralnie zmieniło sytuację miasta. Biskupi zamienili zamek w renesansową rezydencję a miasto przeżywało rozkwit gospodarczy i kulturalny[potrzebne źródło].

Wojna trzydziestoletnia (1618-1638) przerwała rozwój miasta, powodując stagnację Karlina na prawie 100 lat. Od 1653 r. pod panowaniem brandenbursko - pruskim, dzieliło losy polityczne Pomorza Zachodniego (zgermanizowana nazwa Korlin a Persante). W 1699 r. Fryderyk I Hohenzollern osiedlił w Karlinie emigrantów francuskich, którzy założyli gorzelnie.

Miasta nie ominęły także wielkie pożary: pierwszy w 1685 roku który strawił całe miasto (ocalał jedynie zamek i kościół). Pożar w 1765 roku strawił również przedmieścia Karlina. W międzyczasie wojska gen. Rumiancewa splądrowały i podpaliły zamek, który nigdy nie został już odbudowany. Po tym burzliwym okresie w dziejach miasta, nastąpił rozwój Karlina. Na miejscu wypalonego zamku powstał browar, a na parcelach w centrum miasta zaczęły powstawać pierwsze murowane kamienice. W 1724 roku nastąpiła regulacja Parsęty, a przez rzekę przerzucono pierwszy most betonowy.

Tę dobrą koniunkturę przerwał okres wojen napoleońskich. W lutym 1807 roku Karlino było główną kwaterą wojsk podczas szturmu na Kołobrzeg. Duża liczba francuskich wojsk doprowadziła w mieście do wybuchu epidemii czerwonki, na którą zmarło 1/3 ówczesnej populacji Karlina[potrzebne źródło]. Na przełomie XVIII/XIX w. Karlino było małym ośrodkiem tkactwa.

W latach 1846-1849 wybudowano drogę łączącą miasto z Kołobrzegiem i Szczecinkiem, a niespełna dziesięć lat później, w 1859 roku przez stację Karlino przejechał pierwszy pociąg. Największy rozkwit handlu oraz przemysłu przeżyło Karlino w XIX wieku i na początku XX wieku. W 1873 r. zlikwidowano malutki powiat karliński, a miasto przyłączono do ziemskiego powiatu kołobrzesko-karlińskiego (Bezirk Kolberg-Körlin), który istniał do 1946 roku. Koniec XIX wieku to okres uprzemysłowienia – powstała wtedy m.in. Karlińska Fabryka Maszyn (Maschinenfabrik Körlin). Rozwinął się przemysł spożywczy (młyny, olejarnia) i drzewny (tartak, stolarnia).

Na początku XX wieku Karlino dotknięte było w szczególnym stopniu tzw. Ostfluchtem, czyli odpływem ludności z tego regionu do bogatszych rejonów Niemiec, w wyniku tego liczba ludności spadła o ponad 2% - z 3 183 do 3 108 osób[potrzebne źródło]. W 1905 roku wybudowano sąd rejonowy, a w 1907 roku pożar starego ratusza wymusił budowę nowego.

Życie miasta zasadniczo odmieniła II wojna światowa i jej następstwa. W 1940 roku do Karlina przybyła grupa 150 jeńców francuskich. Wobec zbliżających się wojsk radzieckich w styczniu 1945 roku wydano rozkaz o ewakuacji ludności cywilnej, który dotarł do miasta dopiero w nocy 3 marca 1945 roku. Mieszkańcy chcieli się ewakuować przez Dygowo i Kołobrzeg jednak Rosjanie wysadzili most na Parsęcie i wkrótce zajęli miasto. Zabudowa miasta nie ucierpiała zbyt mocno, jednak okupanci dopuścili się tu licznych pobić, gwałtów i kradzieży.

Wkrótce miasto zostało przekazane polskiej administracji i wcielone do państwa polskiego. Dotychczasowych mieszkańców Karlina wysiedlono do Niemiec.

W związku ze znacznym zniszczeniem Kołobrzegu, Karlino pełniło funkcję siedziby władz powiatu do roku 1947. W 1958 roku miasto zostało przyłączone do powiatu białogardzkiego. W latach 1950-1998 miasto administracyjnie należało do wojewóztwa koszalińskiego.

Na przełomie lat 1980 i 1981 podczas prac przy odwiertach poszukiwawczych doszło w podkarlińskich Krzywopłotach do wybuchu i zapłonu ropy naftowej.

Obecnie Karlino kontynuuje tradycje przemysłu przetwórczego drewna. W mieście i najbliższych okolicach istnieje kilka zakładów przemysłowych produkujących płyty pilśniowe, sklejki, forniry itp. produkty; lokalnym wyrobem jest tzw. „płyta karlińska” produkowana z gałęzi, kory i podobnych odpadów. miasto jest również niewielkim ośrodkiem przemysłu mechanicznego (piece) i wydobywczego (ropa, gaz)[2].

Erupcja ropy naftowej[edytuj | edytuj kod]

Erupcja ropy naftowej na przełomie 1980 i 1981, która odbiła się echem nawet w mediach światowych.

Information icon.svg Osobny artykuł: Erupcja ropy w Karlinie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Widok na kościół i ratusz
Spichlerz przy ul. Szczecińskiej 17
Ulica Koszalińska

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[3][4]:

  • park miejski, ul. Szczecińska 12, z drugiej połowy XIX wiek wieku
  • zespół folwarczny, z XIV wieku, XIX wiek wieku, obejmujący:
  • przyziemie zamku Biskupów Kamieńskich, z XIV wiek wieku, przebudowane w latach 30. XIX wieku, obecnie spichlerz
    • dworek, obecnie budynek administracyjny, z przełomu XIX wieku/XX wieku, obecnie budynek administracyjny
    • magazyn zbożowy, z końca XIX wieku
    • obora, z końca XIX wieku
    • stodoła, z końca XIX wieku
    • kuźnia, po 1945 roku
  • dom, przy ul. Konopnickiej 29, szachulcowy budynek mieszkalny w stylu eklektycznym z połowy XIX wieku
  • dom, przy ul. Koszalińskiej 94, szachulcowy, budynek mieszkalny w stylu eklektycznym z przełomu XIX wieku i XX wiek wieku; ściany i dach wyłożone czarnym łupkiem. Oryginalna stolarka drzwiowa i okienna – z gzymsem i sztukaterią (arabeskami) i kolumnami
  • spichlerz, przy ul. Szczecińskiej 17, szachulcowy budynek w stylu neogotyckim z lat 30. XIX wieku, nr rej. 1181 z dnia 20 lipca 1983 r. Szczególne wykończenie szczytowe z neogotyckimi wieżycami

inne zabytki:

  • dom tzw. Napoleona, Rynek 17, szachulcowo-murowany budynek z 1792 r.
  • ratusz, zbudowany w latach 1908 - 1912 w południowo-zachodnim narożniku rynku. Poprzedni ratusz spłonął 27 stycznia 1907 r. podczas obchodów urodzin cesarza niemieckiego Wilhelma II. Nowy ratusz został zbudowany w stylu eklektycznym ze sklepieniem neogotyckim. Charakteryzuje się bogatą sztukaterią, szczytem neorenesansowym z kartuszem miasta; obecnie jest siedzibą Urzędu Miasta i Gminy.
  • kamienica, przy ul. Koszalińskiej 4, pochodzi z drugiej połowy XIX wieku, murowana, zbudowana w stylu neorenesansowym
  • kamienica, przy ul. Koszalińskiej 16 z 1902 r., secesyjna, murowana, nad witrynami sklepowymi maszkarony.
  • kamienica, przy ul. Koszalińskiej 22 z końca XIX wieku, neoklasycystyczna, murowana.
  • budynek mieszkalny, przy ul. Koszalińskiej 77 z końca XIX wieku, neoklasycystyczny, murowany, z bogatą sztukaterią, gzymsem kostkowym, pilastrami i tympanonem.
  • budynek mieszkalny na ul. Koszalińskiej 86, z 2. połowy XIX wieku. Zbudowany w stylu eklektycznym z oryginalną stolarką drzwiową i okienną, z gzymsem kostkowym i sztukaterią (arabeskami), pilastrami i tympanonem. Budynek wyremontowany, pokryty nowym dachem a na dwupiętrowym strychu urządzono mieszkania.
  • kamienica, przy ul. Białogardzkiej – eklektyczna, murowana z 2. poł. XIX wieku.
  • kamienica, przy ul. Szczecińskiej – murowana, zbudowana w drugiej połowie XIX wieku w stylu secesyjnym.
  • dwór Fryderyka Wilhelma na wyspie. Budynek murowany, eklektyczny, szachulcowy, zbudowany pod koniec XIX wieku. Po II wojnie światowej pełnił funkcję budynku biurowego, należącego do PGR Karlino.
  • spichlerz przy ul. Spichrzowej, został zbudowany pod koniec XIX wieku. Obiekt murowany, z cegły palonej, szachulcowy.
  • pomnik pamięci sportowców
  • cmentarz żydowski.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kopalnia ropy naftowej

Karlino jest ośrodkiem przemysłowym z przewagą przemysłu drzewnego.

Do największych zakładów należą:[5]

Oprócz tego w mieście istnieje wiele przedsiębiorstw usługowych, punktów handlowych, hurtowni, istnieją stacje benzynowe, poczta, posterunek policji, jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.

W Karlinie istnieją liczne placówki opieki zdrowotnej które dbają o zdrowie mieszkańców miasta i gminy. Są to:

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "EBW"
  • Indywidualna Praktyka Lekarska
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Therapia"
  • Indywidualne praktyki stomatologiczne
  • apteki

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa Karliński Ośrodek Kultury, Biblioteka Publiczna, liczne świetlice i kluby. Oferują one zajęcia plastyczne, muzyczne, sportowe, fotograficzne oraz konkursy, zawody, czy też licznie organizowane festyny i imprezy. Ważnymi imprezami w mieście są:

  • Europejski Festiwal Twórczości Dziecięcej na który zjeżdżają się reprezentacje dzieci z krajów takich jak: Niemcy, Czechy, Węgry, Hiszpania, Grecja czy Portugalia. Udział też biorą dzieci z Polski m.in. z Kaszub, Zakopanego, Ustrzyk Dolnych czy Białogardu[6].
  • Bieg Papieski, który wcześniej odbywał się w Koszalinie
  • Turniej Tańca Towarzyskiego
  • Spartakiada dla osób niepełnosprawnych
  • Ogólnopolski konkurs fotograficzny
  • Międzynarodowy Dzień Dziecka
  • Regionalne Zawody Konne w skokach przez przeszkody
  • Ogólnopolski Przegląd Poezji Śpiewanej "Peccadilo"
  • Międzynarodowe Dni Karlina
  • Rajd Monte Karlino
  • Noc Muzyki Elektronicznej

Atutem miasta i gminy jest wyremontowany amfiteatr.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo na terenie Karlina obejmuje zakres przedszkolny, podstawowy, gimnazjalny i średni. W mieście istnieje:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Hala sportowa

Na terenie miasta istnieją i działają dwa kluby, kilka sekcji sportowych oraz kluby i kółka sportowe amatorskie, Miejski Klub Sportowy, Międzyszkolny Ludowy Uczniowski Klub Sportowy. Najważniejszymi klubami są:

  • Klub Sportowy "Sokół" Karlino
  • Klub Sportowy "Szejk" Karlino reprezentujący piłkę siatkową.
  • KSW "Róża" Karlino
  • MLUKS Karlino

Ponadto w mieście istnieje hala sportowa wyposażona w nowoczesne urządzenia, stadion miejski, bieżnię na 400 m oraz boiska do gry w siatkówkę i piłkę nożną, istnieją też korty tenisowe, pseudo-skatepark i pseudo-minigolf.

Stadion Miejski w Karlinie dla 5 tys. osób ma wymiary 100 × 50 m. Miejski Klub Sportowy "Sokół" grał w sezonie 2010/2011 w V lidze okręgowej piłki nożnej[7].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i zwiąski wyznaniowe:

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Na południe od Karlina biegnie droga krajowa nr 6, będąca trasą SzczecinKoszalinGdańsk. Miasto jest połączona z tą drogą poprzez dwa zjazdy. Przez Karlino przechodzi droga wojewódzka nr 163 biegnąca z Kołobrzegu do Białogardu i Wałcza.

W mieście i gminie działają również połączenia PKS-u.

W Karlinie znajduje się stacja kolejowa, a do 1964 roku istniał również przystanek linii wąskotorowej.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Ratusz

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej, posiada 43 ulice. Mieszkańcy Karlina wybierają do swojej rady miejskiej 10 radnych (10 z 15). Pozostałych 5 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Karlino. Organem wykonawczym jest burmistrz. Siedzibą władz jest ratusz na placu Jana Pawła II.

Części miasta: Dębolas, Karlinko, Kolonia Miejska, Krzywopłoty, Witolub.

Burmistrzowie Karlina:

  • Waldemar Włodzimierz Miśko (PO) (od 2002)

Mieszkańcy Karlina wybierają parlamentarzystów z okręgów wyborczych z siedzibą komisji w Koszalinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Gmina Karlino utworzyła w obrębie miasta 2 jednostki pomocnicze, zwane osiedlami (tj. Osiedle Nr 1 i Nr 2). Organem uchwałodawczym w obu jest ogólne zebranie mieszkańców, które wybiera zarząd osiedla, składający się z 3 osób, w tym przewodniczącego[9].

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

19 czerwca 2000 roku została podpisana umowa pomiędzy Karlinem a gminą Dargun w Meklemburgii-Pomorze Przednie. Współpraca ta skutkuje wzajemnymi spotkaniom i mieszkańców, kontaktami pomiędzy szkołami z obydwu gmin, współpracę samorządów w zakresie inwestycji, kultury i oświaty. Od 2000 roku działa w mieście Stowarzyszenie Polsko-Niemieckie, które powstało w efekcie działania obecnych i dawnych mieszkańców Karlina, którzy mieszkają obecnie w Reinfeld (Holstein) koło Lubeki (Lübeck). W 2002 roku podpisana została umowa z duńską gminą Skælskør, a w styczniu 2006 roku została zawarta umowa partnerska z niemieckim miastem Wolgast[10].

Miasta i gminy partnerskie
Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Dargun  Niemcy 19 czerwca 2000
 Skælskør  Dania 20 czerwca 2002
 Wolgast  Niemcy 3 stycznia 2006

Gmina Karlino należy również do Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty.

Stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają liczne stowarzyszenia operujące na różnych płaszczyznach zainteresowań:[11]

  • Karlińskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego - powstało w 1996 roku i zajmuje się budową, eksploatacją domów mieszkalnych oraz wynajmem lokali użytkowych. Towarzystwo zajmuje się również sprzedażą lokali mieszkalnych i użytkowych.
  • Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno-Gospodarczych - powstało w 1995 roku w efekcie współdziałania czterech gmin: miasta Białogard, miasta Karlino, gminy Białogard oraz gminy Tychowo. Ma ono za zadanie wspomagać lokalnych przedsiębiorców, aktywizować przedsiębiorczość na terenie tych gmin oraz promować gminy. Siedziba towarzystwa znajduje się w Karlinie.
  • SOS Wioski Dziecięce - najmłodsza Wioska Dziecięca SOS w Polsce (otwarta w sierpniu 2005 r.). Obecnie mieszka w niej 48 dzieci wraz z rodzicami zastępczymi, ponieważ nie wszystkie domki zostały jeszcze zasiedlone. Docelowo w wiosce będzie mieszkało 100 dzieci.

Osoby urodzone w Karlinie[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Fritz Homann - przewodniczący Rady Nadzorczej HOMANIT Polska Sp. z o.o. i Sp. Komandytowa, firmy będącej jednym z największych pracodawców gminy.

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  2. Historia. „UMiG”. Karlino. 
  3. Rejestr zabytków nieruchomych woj. zachodniopomorskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 25.3.13]. s. 2.
  4. Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie
  5. Strategia rozwoju miasta i gminy do 2015 r.. „UMiG”. Karlino. 
  6. Europejski Festiwal Twórczości Młodych. „UMiG”. Karlino. 
  7. Miejski Klub Sportowy Sokół Karlino. 90minut.pl. [dostęp 2011-04-04].
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 29 stycznia 2013.
  9. Uchwała Nr XX/138/04 Rady Miejskiej w Karlinie z dnia 25 lutego 2004 r. ws. statutów jednostek pomocniczych (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2004 r. Nr 21, poz. 418)
  10. Partnerzy. „UMiG”. Karlino. 
  11. Stowarzyszenia i organizacje. „UMiG”. Karlino. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katarzyna Łukaszewicz, Karlino, Omega Bydgoszcz, 2001, ISBN 83-7263-834-9
  • Folder promocyjny UMiG, Karlino, 2003

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg