Trzy Rzymy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Cesarstwa Bizantyńskiego przejęty przez Wielkie Księstwo Moskiewskie po jego upadku.

Trzeci Rzym – koncepcja historiozoficzna stworzona przez mnicha Filoteusza z Pskowa pod koniec XV wieku, głosząca, że pierwszy Rzym upadł na skutek herezji, drugi Rzym – Konstantynopol – na skutek zdrady prawdziwej wiary, trzecim Rzymem jest Moskwa, a czwartego już nie będzie. Najstarszym zachowanym dokumentem, w którym teoria trzech Rzymów została zaprezentowana jest list Filoteusza do księcia Wasyla III Rurykowicza z 1510[1].

Po upadku Rzymu (476) i wielkiej schizmie (V-XIII wiek) chrześcijaństwo rozdzieliło się na dwa główne nurty – wschodnie i zachodnie. W oczach ówczesnych prawosławnych (chrześcijan wschodnich) chrześcijaństwo zachodnie (katolicyzm) było herezją. Głównym ośrodkiem prawosławia aż do XV wieku było Cesarstwo Bizantyńskie (Bizancjum). Podczas soboru florenckiego (na którym zasiadali także biskupi Wielkiego Księstwa Moskiewskiego) prawosławni biskupi bizantyńscy podporządkowali się papieżowi i zgodzili się wejść pod jurysdykcję Rzymu w zamian za pomoc papieską w walce przeciw Turkom, podczas gdy większość biskupów ruskich odmówiła na soborze posłuszeństwa papieżowi. Tym samym głównym ośrodkiem prawosławia stała się Rosja. Po wojnie z Turcją i nie udzieleniu obiecanej pomocy przez papieża, Bizancjum w 1453 upadło. Moskwa miała stać się kolejnym, nowym centrum świata, czyli "trzecim Rzymem" – czwartego miało już nie być[1].

Insygnia władzy carów rosyjskich.

Po upadku Konstantynopola Moskwa chciała zyskać na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią (Zoe) Paleolog (1472), bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego[1]. Po zawarciu małżeństwa Iwan III Srogi jako pierwszy w historii książę moskiewski przyjął w 1478 tytuł cara "Wszechrusi". Kolejni władcy rosyjscy kontynuowali tę tradycję, a od czasów koronacji Piotra I w 1721 przyjmowali tytuł "imperator-cesarz" – tytulatura ta jednak nie była uznawana w Rzeczypospolitej Obojga Narodów aż do 1764. Z kolei sułtanowie tureccy po zdobyciu Konstantynopola sami używali tytułu "cesarza rzymskiego". Car "Wszechrusi" jako spadkobierca tradycji Rzymu i Bizancjum miał, pod sztandarem Cerkwi prawosławnej, pokonać "heretycki" Zachód na czele z papieżem i Świętym Cesarstwem Rzymskim. Koncepcja ta jednak nigdy nie stała się oficjalną doktryną polityczną. Używano jej natomiast w celu wytłumaczenia ekspansywnej polityki Imperium Rosyjskiego i była popularna w Rosji do 1917.

Riasanovsky i Steinberg podkreślają, że autor doktryny nie zamierzał tworzyć ideologicznej podbudowy rosyjskiej polityki zagranicznej, a jedynie dążył do podkreślenia słuszności wiary prawosławnej[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Billington J. H.: Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 53-54. ISBN 978-83-233-2319-8.
  2. Riasanovsky N. V., Steinberg M. D.: Historia Rosji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 129. ISBN 978-83-233-2615-1.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]