Dobrzyń nad Wisłą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Dobrzyń nad Wisłą (ujednoznacznienie).
Dobrzyń nad Wisłą
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Herb Flaga
Herb Dobrzynia nad Wisłą Flaga Dobrzynia nad Wisłą
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat lipnowski
Gmina Dobrzyń nad Wisłą
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie XIII w.
Burmistrz Jacek Waśko
Powierzchnia 5,45 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2 225[1]
411,3 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 54
Kod pocztowy 87-610
Tablice rejestracyjne CLI
Położenie na mapie powiatu lipnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lipnowskiego
Dobrzyń nad Wisłą
Dobrzyń nad Wisłą
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Dobrzyń nad Wisłą
Dobrzyń nad Wisłą
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dobrzyń nad Wisłą
Dobrzyń nad Wisłą
Ziemia52°38′16″N 19°19′17″E/52,637778 19,321389
TERC
(TERYT)
6040608044
Urząd miejski
ul. Szkolna 4a
87-610 Dobrzyń nad Wisłą
Strona internetowa

Dobrzyń nad Wisłąmiasto w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie lipnowskim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Dobrzyń nad Wisłą. Położone nad rzeką Wisłą nieco powyżej Włocławka, niedaleko Zbiornika Włocławskiego (zwanego też Jeziorem Włocławskim). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. włocławskiego.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2].

Według danych z 30 czerwca 2007[3] miasto miało 2246 mieszkańców.

15 sierpnia jest Świętem Miasta Dobrzynia nad Wisłą[4].

Według legendy w Dobrzyniu nad Wisłą urodziła się Nawojka.

Historia[edytuj]

Góra Zamkowa

Pierwsza wzmianka o Dobrzyniu (jako Dobrin) pochodzi z 1065 r. W XI w. istniał tu gród kasztelański. Od 1228 r. było to miejsce osadzenia przez Konrada Mazowieckiego rycerzy zakonników zwanych braćmi dobrzyńskimi. Później stolica ziemi dobrzyńskiej.

Miasto powstało przed 1230 r. prawdopodobnie na prawie lubeckim z inspiracji zakonu braci dobrzyńskich, władających tym terytorium przed Krzyżakami, gdyż w 1230 r. pojawił się Wojciech, sołtys z nieokreślonej miejscowości, identyfikowanej w literaturze z Dobrzyniem. Krzyżacy jako władcy ziemi dobrzyńskiej przed rokiem 1235 nadali mieszczanom dobrzyńskim bliżej nieokreślone prawa, dotychczas nieznane w tej dzielnicy. Późniejsze źródła informują o funkcjonowaniu miasta na prawie niemieckim. W 1239 r. pojawił się sołtys dobrzyński Konrad. W kopii dokumentu z błędną datą roku 1296 figuruje sołtys dobrzyński Gocwin, lecz została ona sprostowana na rok 1306. Na jakiś czas przed rokiem 1319 sołtysi dobrzyńscy przemienili się w wójtów. W 1322 r. wzmiankowany jest wójt dobrzyński Lemko.

14 września 1323 r. Litwini spalili miasto, a wielu mieszkańców zginęło bądź dostało się do niewoli (Piotr z Dusburga podaje nawet 2000 osób). Miasto przez długi czas nie podźwignęło się z ruin, chociaż nie utraciło praw miejskich[5].

W czasie najazdu krzyżackiego i walk o gród w Dobrzyniu w marcu 1329 r. zginął wójt dobrzyński, trafiony kamieniem wyrzuconym z machiny oblężniczej. W końcu XIII i na początku XIV w. (lata 1288-1327 i 1343-1352) była to siedziba udzielnych książąt dobrzyńskich (od 1306 r. pod zwierzchnictwem Królestwa Polskiego). W 1327 r. Dobrzyń został włączony do Królestwa Polskiego przez Władysława Łokietka.

W marcu 1329 r. Krzyżacy po oblężeniu opanowali zamek w Dobrzyniu i w 1330 r. osadzili w nim komtura. Po Pokoju w Kaliszu między Kazimierzem Wielkim i Krzyżakami, Dobrzyń wrócił pod zwierzchnictwo Polski. W 1352 r. zmarł książę Kazimierz dobrzyński, w związku z czym Kazimierz Wielki wcielił Dobrzyń do Królestwa Polskiego. Krótka reaktywacja księstwa nastąpiła w latach 1379-1391 pod rządami księcia opolskiego Władysława Opolczyka, który otrzymał Dobrzyń od polskiego króla Ludwika Węgierskiego.

Zapewne około 1388 r. w mieście założono klasztor franciszkański. W 1390 roku  Władysław Opolczyk nadał im pewne grunta, a w 1395 roku Wojciech z Chełmicy Małej herbu Nałęcz z rodziną nadał zakonnikom 60 grzywien na budowę klasztornego kościoła. Za ciemiężenie poddanych władzę nad Dobrzyniem odebrał Opolczykowi Władysław Jagiełło, w związku z czym Władysław Opolczyk oddał prawa do Dobrzynia w zastaw Krzyżakom za 40 tys. florenów. Spowodowało to konflikt prawny między Polską i zakonem krzyżackim, ponieważ Opolczyk dokonał felonii, czyli złamania obowiązków wasala. Wkrótce Krzyżacy opanowali Dobrzyń. W dniu 10 czerwca 1405 r. Dobrzyń został wykupiony przez Polskę. Po wybuchu wielkiej wojny zamek w Dobrzyniu został 20 sierpnia 1409 r. zdobyty przez Krzyżaków przy użyciu artylerii. Miasto zostało spalone, a dowodzący obroną starosta Jan Chełmicki z Płomian ścięty przez Krzyżaków.

Do Polski Dobrzyń został przyłączony ostatecznie na mocy I pokoju toruńskiego w 1411 r. W granicach Polski stał się jednym z trzech miast w ziemi dobrzyńskiej, w których zorganizowano sąd ziemski (przetrwał on do końca I Rzeczypospolitej)[6]. Znaczenie miasta Dobrzynia spadło po potopie szwedzkim, kiedy miasto zostało zrabowane i spalone.

W 1807 r. Dobrzyń został włączony do Księstwa Warszawskiego[7].

Niemcy podczas okupacji zmienili nazwę miasta na niem. Dobrin an der Weichsel (1939-1945).

Obecnie jest lokalnym ośrodkiem handlowo-usługowym z nielicznymi zakładami przemysłowymi (zakład obuwniczy, spółdzielnia rybacka, rzeźnia, młyn).

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Dobrzynia nad Wisłą w 2014 roku [1].


Piramida wieku Dobrzyn Nad Wisla.png

Zabytki[edytuj]

  • Fragment ruin kościoła św. Krzyża przy ulicy Farnej, wzniesionego w końcu XIII wieku, a zniszczonego w 1656 r.
  • Kościół parafialny pofranciszkański Wniebowzięcia NMP zbudowany w latach w latach 1279-1316, wielokrotnie przebudowywany (ostatnia przebudowa na początku XX w.). Wyposażenie głównie barokowe. Fasada zachodnia w stylu neoromańskim. Ołtarz główny z początku XIX w. klasycystyczny, przeniesiony z Zakroczymia. Na uwagę zwiedzających zasługuje kaplica św. Walentego, krucyfiks barokowy z XVIII wieku i marmurowa płyta nagrobna generała wojsk polskich, Damazego Mioduskiego.
  • Trójskrzydłowy klasztor pofranciszkański z końca XVIII wieku, przylegający do kościoła NMP i posiadający z nim wspólny wirydarz.
  • Grodzisko zwane „Górą Zamkową”. W tym miejscu istniał gród, w którym od 1228 roku z nadania Konrada Mazowieckiego mieli swoją siedzibę bracia dobrzyńscy[8], którzy 5 lat później połączyli się z Krzyżakami. W 1235 roku gród wrócił w ręce książąt mazowieckich. W latach 1329 zajęty przez Krzyżaków, którzy zwrócili go Kazimierzowi Wielkiemu po podpisaniu Pokoju kaliskiego w 1343 roku. Następnie od 1380 roku był lennem Władysława Opolczyka, który w roku 1392 oddał go w zastaw Krzyżakom. Dzięki wykupowi zastawu w 1404 roku ponownie w rękach polskich. Po wybuchu wielkiej wojny oblężony i spalony przez Krzyżaków w dniu 18 sierpnia 1409 roku[9].
  • Układ urbanistyczny wraz z prostokątnym Rynkiem.
  • Budynki mieszkalne i użyteczności publicznej, głównie z XIX wieku. Najstarszy dom mieszkalny przy ulicy Słowackiego.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Dobrzyn_Nad_Wisla, w oparciu o dane GUS.
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14.
  3. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2006. ISSN 1734-6118. (pol.)
  4. Uchwała w nr 12/107/2000 ws. ustanowienia Święta Miasta Dobrzynia n. Wisłą.
  5. Janusz Bieniak, Recepcja prawa chełmińskiego na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej w średniowieczu, [w:] Studia Culmensia Historico-Juridica czyli Księga Pamiątkowa 750-lecia Prawa Chełmińskiego, t. 1, pod red. Zbigniewa Zdrójkowskiego, Toruń 1990, s.  194-197.
  6. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  7. http://www.sgzd.com/historia.html.
  8. Marian Biskup: Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, s. 91. ISBN 83-215-7220-0.
  9. http://www.zamki.pl/?idzamku=dobrzyn.

Linki zewnętrzne[edytuj]