Więcbork

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Więcbork (ujednoznacznienie).
Więcbork
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Więcbork z lotu ptaka w 2019 roku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat sępoleński
Gmina Więcbork
Data założenia 1348
Prawa miejskie 1383
Burmistrz Waldemar Kuszewski
Powierzchnia 4,31 km²
Wysokość 180 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

5965[1]
1384 os./km²
Strefa numeracyjna 52
Kod pocztowy 89–410
Tablice rejestracyjne CSE
Położenie na mapie gminy Więcbork
Mapa konturowa gminy Więcbork, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Więcbork”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Więcbork”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Więcbork”
Położenie na mapie powiatu sępoleńskiego
Mapa konturowa powiatu sępoleńskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Więcbork”
Ziemia53°21′N 17°29′E/53,350000 17,483333
TERC (TERYT) 0413044
SIMC 0929820
Hasło promocyjne: Dobry kierunek
Urząd miejski
ul. Mickiewicza 22
89-410 Więcbork
Strona internetowa
BIP

Więcbork (niem. Vandsburg) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Więcbork.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Więcbork liczył 5965 mieszkańców[1].

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1383 położone było w XVI wieku w województwie kaliskim[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad Jeziorem Więcborskim oraz nad rzeką Orlą, która znajduje się w dorzeczu Noteci. W środkowo-wschodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), na obszarze Krajeńskiego Parku Krajobrazowego (siedziba tegoż Parku), w odległości 59 km na północny zachód od Bydgoszczy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Panorama rynku w 2007 roku, przed rewitalizacją
  • Piramida wieku mieszkańców Więcborka w 2014[3].


Piramida wieku Wiecbork.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • We wczesnym średniowieczu od XII wieku Więcbork istniał jako umocniony gród, co potwierdzili przy terenach plaży miejskiej w Więcborku w latach 1965 - 1966 bydgoscy archeolodzy[4].
  • 1383 – Wzmianka w źródłach o mieście nazywanym wówczas Wanszowna w kronice Janka z Czarnkowa. Informuje ona, iż miasto będące własnością Markusza z Pamperzyna zostało najechane i spalone przez Grzymalitę Domarata z Pierzchna, kasztelana poznańskiego i starostę generalnego wielkopolski. Był to jeden z epizodów wojny Grzymalitów z Nałęczami.
  • 1405 – pierwszy dotychczas znany zapis obecnej nazwy.
  • Od średniowiecza miasto było własnością szlachecką w posiadaniu, kolejno rodu Grzymalitów, Peperzyńskich, Więcborskich, Zebrzydowskich, Garczyńskich, Smoczewskich i Potulickich.
  • W latach 1558–1560 w więcborskim zamku przebywał biskup krakowski Andrzej Zebrzydowski.
  • Przed 1772 Więcbork należał administracyjnie do województwa kaliskiego, powiatu nakielskiego.
  • 1772 w wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej miasto przeszło pod władzę Prus, wchodząc w skład obwodu nadnoteckiego w powiecie kamieńskim.
  • 1807 – Więcbork został włączony przez Napoleona Bonaparte do Wielkiego Księstwa Warszawskiego, do Departamentu Bydgoskiego. Po upadku Księstwa Warszawskiego Więcbork wraca do Prus, do powiatu złotowskiego regencji bydgoskiej.
Rynek w Więcborku sto lat temu
Rynek w Więcborku sto lat temu
  • 1830 – miasto spłonęło w wyniku wielkiego pożaru.
  • 28 lutego 1835 – powstał powiat więcborski, źródło - dzieło - Otto Georkie „Der Kreis Flatof” 1867 r.
  • 1 października 1894 oddano do użytku przechodzącą przez Więcbork linię kolejową z Nakła nad Notecią do Chojnic, będącą fragmentem linii kolejowej nr 281 Oleśnica - Chojnice.
  • 1910 – w trakcie zaboru pruskiego miasto liczyło 3118 ;mieszkańców, w tym 74,9% Niemców.
  • W okresie międzywojennym Więcbork był największym miastem powiatu z kompleksem rezydencji Rządu i Prezydenta RP Ignacego Mościckiego na przedmieściach Więcborka i gminie zbiorowej Więcbork z 4456 mieszkańców z największą ponad 50% ilością ludności narodowości polskiej w powiecie sępoleńskim, dane z 1938 – źródło ABP, Wydział Powiatowy sygn. 6.508.571.
  • W trakcie II wojny światowej w zamku Rządu i Prezydenta II RP w Runowie k. Więcborka rezydował Hermann Göring.
  • W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.
  • 31.12.1988 r. został spalony sowiecki pomnik wdzięczności na więcborskim Placu Zwycięstwa przez działaczy antykomunistycznych w PRL Solidarności i Federacji Młodzieży Walczącej
  • W 1998 decyzją wojewody bydgoskiego powołano Krajeński Park Krajobrazowy z siedzibą w Więcborku[5].
  • 23.03.2002 – Jan Paweł II przyjmuje honorowe obywatelstwo miasta i gminy Więcbork[6]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kamienice w centrum miasteczka
Pomnik pamięci poległych za wolność ojczyzny i ziemi więcborskiej
Promenada
Rynek z promenadą w Więcborku
Rynek z promenadą w Więcborku
  • rokokowy kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza zbudowany przez Aleksandra Hilarego Potulickiego w latach 1772–1778. Kościół jest murowany, jednonawowy, sklepiony, 24 m. długi, bez wieży, z elipsowatą zakrystią; posiada stylowo jednolite urządzenie wewnętrzne z czasów budowy kościoła. W kościele znajdują się epitafia i groby Potulickich.
  • kaplica cmentarna z 1787 na Górze św. Katarzyny zbudowana przez A. H. Potulickiego oraz zabytkowy 700-letni cmentarz katolicko-ewangelicki
  • średniowieczny układ urbanistyczny i domy w rynku z XVIII-XX w.
  • Kościół ewangelicki z XIX przy ul. Rybackiej
  • Budynek drewniany z 1732, siedziba Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Więcborku.
  • Fundamenty i fragmenty więcborskiego zamku Zebrzydowskich z 1556 przy ul. Potulickich i Powstańców Wlkp.
  • Pozostałości po byłej synagodze żydowskiej z XVIII przy ul. Hallera – do dziś zachowało się biuro i dom rabina.
  • Klasztor z kaplicą ewangelickich sióstr Diakonistek, obiekt z XIX w. zlokalizowany przy ul. Pocztowej, obecnie zajmowany przez szkoły średnie.
  • Kościół ewangelicki, z XVIII w. wraz z infrastrukturą przy ul. Pocztowej, przebudowany w 1983 na dom kultury. Do dziś zachowały się obiekty przykościelne z zabytkową plebanią, zajmowaną obecnie przez pomoc społeczną i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie[7].
  • Pozostałości po dworku Potulickich przerobionym w latach 70. na szpital miejski w Więcborku, do dziś zachowały się przyległe obiekty, zajmowane obecnie przez szpital powiatowy w Więcborku.
  • Klasztor sióstr franciszkanek z 1932 roku[8].
  • Sąd i areszt z XIX w. przy ul. Pocztowej.
  • Teren grodu więcborskiego przy plaży miejskiej.
  • Tereny po XVI wiecznym zamku Zebrzydowskich na Górze Zamkowej, odkryte w 2019 roku[9].
  • Wzgórze Świętej Katarzyny w Więcborku miejsce prastarego grodu więcborskiego oraz miejsce drewnianego zamku Pałuków, a następnie teren miasta Więcbork. źródła kroniki kościoła katolickiego w Więcborku i Monografia Więcborka z 1993

Nazwy Więcborka na przestrzeni wieków[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni wieków występowało ponad dziesięć różnych nazw Więcborka. Pierwsza nazwa miasta to Wansowno kolejne to Wanszowno, Wiązowno, Wicbork, Wienzburg, Wiecborg, Wiecborg, Więcburg, Wiecborg, Więcburg, Wicburg, Wyądzburg, Vandsburg i obecna nazwa Więcbork. Pierwszymi znanymi właścicielami miasta byli Grzymalici herbu Grzymała, którzy posiadali swój zamek na terenach plaży miejskiej.

Zamek Zebrzydowskich i Potulickich w Więcborku[edytuj | edytuj kod]

  • Więcborski zamek Zebrzydowskich z 1496 został rozbudowany i odrestaurowany z plenipotencji księcia Andrzeja Zebrzydowskiego[10].
  • Mieściła się tam kaplica zamkowa bp Andrzeja Zebrzydowskiego. Kaplica ta była związana z rozbudowanym zamkiem przez Zebrzydowskich w 1556 roku, źródło Tamże i Otto Goerke, Der Kreis Flatow, Złotów 1918, s. 640. źródło: Tamże.

Rezydencja Ignacego Mościckiego[edytuj | edytuj kod]

Pochodzący jeszcze z XIX wieku myśliwski pałacyk, położony na terenie parku leśnego w miejscowości Runowo-Młyn, stał się miejscem częstych wizyt Ignacego Mościckiego. W tej rezydencji prezydent gościł przedstawicieli najwyższych władz państwowych II RP. Kolejna rezydencja Prezydenta II RP Ignacego Mościckiego i Rządu II RP mieściła się w zamku w Runowie Krajeńskim i w leśniczówce w Stebionku. Gmina Więcbork była położona przy granicy Polski co być może przyczyniło się do utworzenia kompleksu rezydencji Prezydenta i Rządu II RP w Runowie Młyn i Runowie Krajeńskim oraz w Stebionku w gminie Złotów. Ostatnie Boże Narodzenie z udziałem Prezydenta Mościckiego w podwięcborskiej rezydencji odbyło się w grudniu 1938. Poprzedziło je reprezentacyjne polowanie z udziałem Ignacego Mościckiego i marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza.

Więcborska Gmina Żydowska[edytuj | edytuj kod]

  • Więcborska gmina żydowska zaistniała w Więcborku już w XV w. Natomiast więcborska synagoga została wybudowana w 1811 i mieściła się przy obecnej ul. gen. J. Hallera 11. Synagoga powstała z inicjatywy miejscowej gminy żydowskiej i darczyńcy materiałów budowlanych dla synagogi Pana Nagla z Sypniewa k/Więcborka.
  • źródło Monografia Więcbork z 1993

Ewangelicy w Więcborku[edytuj | edytuj kod]

  • Więcbork stanowił ważny ośrodek kościoła ewangelickiego w Polsce. To tu ustanowiono 350 osobowy dom sióstr diakonis. W Więcborku mieściły się liczne zakłady pomocnicze więcborskich sióstr diakonis, w tym szpital, drukarnie, domy wypoczynkowe, sierocińce, przedszkola.
  • W mieście działały dwa zbory ewangelickie jeden na ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego (obecnie ul.Pocztowa), a kolejny na ul. Rybackiej.

W przyległej do miasta Wituni działał Zakon Misjonarzy Ewangelickich, do dziś zachowały się wszystkie opisywane zabudowania. Trzeba przypomnieć, że kolejne kościoły ewangelickie znajdowały się w Zabartowie, Pęperzynie, Runowie i Sypniewie.

  • źródło Monografia Więcborka z 1993

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki w Więcborku wybudowany przez Potulickich z Więcborka
Wnętrze kościoła w Więcborku wybudowanego przez Potulickich z Więcborka

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i kluby[edytuj | edytuj kod]

Przemarsz orkiestry i pocztów sztandarowych ul. Hallera w Więcborku w 2018 roku
  • Stowarzyszenie Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Więcborku – założone w 1732
  • KS Grom Więcbork – założony w 1957
  • TKKF Wodnik
  • Stowarzyszenie Tarcza i Miecz
  • Krajeńskie Stowarzyszenie Kulturalne
  • Stowarzyszenie Rodzin Katolickich
  • Polski Związek Wędkarski
  • Caritas oddział przy parafii Więcborskiej
  • 34 Wodna Drużyna Związku Harcerstwa Polskiego
  • Stowarzyszenie Ochotnicza Straż Pożarna w Więcborku
  • Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe w Więcborku
  • Towarzystwo Gimnastyczne SOKÓŁ w Więcborku
  • Stowarzyszenie „Szpital Wspólnym Dobrem”
  • Więcborski Klub Motorowy – WKM Więcbork

Osiedla Więcborka[edytuj | edytuj kod]

  • Osiedle BOWiD
  • Plebanka
  • Osiedle Piastowskie
  • Osiedle Słoneczne
  • Lupinek
  • Osiedle Tartaczne
  • Stare miasto
  • Korea

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Plaża miejska
Jezioro Więcborskie i Więcbork z lotu ptaka

Więcbork to miejscowość turystyczna położona przy Jeziorze Więcborskim otoczonym w znacznej części lasami z kilkunastoma ośrodkami wypoczynkowymi, hotelami, motelami i pensjonatami. W 1998 Więcbork stał się siedzibą Krajeńskiego Parku Krajobrazowego. Otoczony jest wzgórzami morenowymi, jeziorami i lasami. Najwyższym punktem miasta jest Góra Świętej Ka­ta­rzy­ny (180 m n.p.m.). Jest to drugie co do wysokości wzniesienie w województwie Kujawsko-Pomorskim (najwyższe Czarna Góra 189 m n.p.m.), a najwyższe położone na terenie zamieszkałym, co czyni z Więcborka najwyżej położone miasto w województwie.

Więcbork z lotu ptaka

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Więcborku działa przemysł metalowy (Więcborskie Zakłady Metalowe WIZAMOR i firma BEMIX) oraz meblowy (firma GABI BIS). Na dzień 31 grudnia 2010 r. w Mieście i Gminie Więcbork działały 834 podmioty gospodarcze (źródło – Biuletyn Informacyjny Gminy Więcbork).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Więcbork leży nieco ponad 30 kilometrów od Złotowa przy drodze wojewódzkiej nr 189. Przez miasto przebiegają także drogi wojewódzkie nr 241 i 242.

W Więcborku funkcjonuje lokalny oddział przedsiębiorstwa PKS Chojnice. Można spotkać tu również autobusy PKS Bydgoszcz, PKS Koszalin, PKS Piła, PKS Bytów i PKS Polonus Warszawa. Autobusem można bez problemu dojechać do Bydgoszczy, Chojnic, Koszalina, Złotowa, Sośna, Człuchowa, Tucholi, Sępólna Krajeńskiego, Warszawy, Włocławka, Torunia, Piły, Poznania, a w sezonie letnim również do Łodzi, Krakowa, Mielna[11].

Stacja PKP Więcbork
Stacja PKP Więcbork

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

PKP Polskie Linie Kolejowe opublikowały 24 listopada 2020 r. listę wniosków zakwalifikowanych do drugiego etapu naboru Programu Kolej Plus, zakładającego przywrócenie pociągów w miastach, które nie mają dostępu do kolei. Na 96 złożonych wniosków 79 spełniło kryteria i przeszło do dalszego etapu. Na liście znalazło się sześć projektów dotyczących województwa kujawsko-pomorskiego. Jeden dotyczy wniosku złożonego przez gminę Koronowo, który zakłada ewentualnego utworzenia nowego połączenia kolejowego Bydgoszcz - Koronowo – Sośno - Pęperzyn - Więcbork – Sępólno Krajeńskie – Kamień Krajeński - Chojnice. Inwestycja opiewa na pół miliarda złotych[12].

Przez Więcbork przebiega linia kolejowa:

Historycznie przebiegała także linia kolejowa nr 240: Świecie nad WisłąZłotów, której z dniem 10 maja 2017, wydano decyzję o jej likwidacji[13].

W mieście znajduje się nieczynna stacja kolejowa, posiadająca obecnie status bocznicy szlakowej i przystanku osobowego[14]. Niegdyś węzeł łączący Piłę i Złotów z Laskowicami Pomorskimi, czy Grudziądzem. Od 2000 przez Więcbork jeżdżą specjalne pociągi turystyczne i pociągi towarowe.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Noblistów
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Kornela Makuszyńskiego
  • Liceum Ogólnokształcące im. Janusza Korczaka[15]
  • Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego[16]
  • Branżowa Szkoła I Stopnia
  • Zespół Szkół Policealnych
  • Centrum Edukacji w Więcborku

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Powiatowy w Więcborku
  • Pogotowie ratunkowe w Więcborku.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej PROVITA w Więcborku
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Ars Medica” s.c. w Więcborku
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Familia w Więcborku
  • Laboratorium ZOZ w Więcborku
  • Rehabilitacja Zdrowotna ZOZ w Więcborku

Pomoc społeczna[edytuj | edytuj kod]

  • Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Więcborku
  • Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Więcborku
  • Środowiskowy Dom Samopomocy w Więcborku
  • Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza w Więcborku

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion miejski z lotu ptaka
  • KS Grom Więcbork I liga w podnoszeniu ciężarów
  • KS Grom Więcbork A-klasa piłka nożna
  • KS Grom Więcbork sekcja lekkoatletyczna
  • Więcborski Klub Motorowy Wizamor w Więcborku
  • Polski Związek Wędkarski
  • Więcborski Klub Szachistów Wieża
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Więcborku założone 16. 10. 1732 r.
  • TKKF Wodnik w Więcborku
  • Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Więcborku
  • Więcborski Klub Motorowy – WKM Więcbork

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]