Jan Łoś
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
14 maja 1860 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
10 listopada 1928 |
Zawód, zajęcie |
Polski językoznawca, slawista, profesor UJ. |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() |
Jan Nepomucen Bonifacy Łoś (ur. 14 maja 1860 w Kielcach, zm. 10 listopada 1928 w Krakowie) – polski językoznawca, slawista, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, twórca gramatyki historycznej języka polskiego, autor fundamentalnej Gramatyki polskiej (1922–1927) i monografii Wiersze polskie w ich dziejowym rozwoju (1920)[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 14 maja 1860 w Kielcach, w rodzinie Ludwika (1823–1861), rachmistrza powiatu kieleckiego, i Marii Magdaleny z Grzegorzewskich. Początkowo nauki pobierał w domu rodzinnym. W 1881 ukończył gimnazjum klasyczne w Piotrkowie i otrzymał świadectwo dojrzałości z wyróżnieniem. Następnie na Wydziale Historyczno-Filologicznym Uniwersytetu w Petersburgu studiował gramatykę porównawczą języków indoeuropejskich, językoznawstwo ogólne i słowiańskie. Studia ukończył w 1885, uzyskując stopień kandydata nauk. Później przez dwa lata studiował w Paryżu, we Freiburgu oraz w Lipsku i Berlinie. W Petersburgu został zatrudniony w wydawanym przez Erazma Piltza tygodniku „Kraj”. W 1901 na uniwersytecie w Petersburgu uzyskał stopień magistra filologii słowiańskiej. W grudniu 1902 objął na Uniwersytecie Jagiellońskim stanowisko profesora nadzwyczajnego w katedrze filologii słowiańskiej. Od 2 maja 1920 był profesorem zwyczajnym języka polskiego i kierował utworzoną w tym roku katedrą języka polskiego. W latach 1923–1924 piastował funkcję rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Działał także w Akademii Umiejętności, która powierzyła mu pieczę nad opracowywanym w Krakowie od końca XIX w. Słownikiem staropolskim. W maju 1907 wybrano go na członka korespondenta Akademii Umiejętności, a od maja 1917 – na członka czynnego, był też sekretarzem Wydziału Filologicznego tej instytucji i redaktorem „Sprawozdań z Czynności i Posiedzeń PAU”. Należał do grona założycieli Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, które powstało w maju 1920 i był opiekunem jego organu, czasopisma „Język Polski”. W 1921 został członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Był członkiem towarzystw naukowych wszystkich krajów słowiańskich, m.in. od 1925 członkiem honorowym Towarzystwa Filologicznego w Londynie, od 1927 członkiem korespondentem Akademii Nauk ZSRR.
Od 1890 był mężem Emilii z Plocerów (1870–1935), z którą miał synów: Ludwika (ur. 1891), Władysława (1892–1948), Stanisława (1900–1919) i córkę Janinę (zm. 1973)
Zmarł w Krakowie. Spoczywa w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Rakowickim w Krakowie[2] (kwatera Pas 27).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Gr%C3%B3b_prof._Jana_%C5%81osia.jpg/220px-Gr%C3%B3b_prof._Jana_%C5%81osia.jpg)
Główne publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Zarys historii języka polskiego (1913–1914)
- Pisownia polska w przeszłości i obecnie (1917)
- Pisownia polska ustalona. Uchwały ostateczne. Przepisy. Słowniczek (1918)
- Zasady ortografii polskiej i słownik ortograficzny według zasad Polskiej Akademii Umiejętności (1920)
- Wiersze polskie w ich dziejowym rozwoju (1920)
- Początki piśmiennictwa polskiego (1922)
- Gramatyka starosłowiańska (1922)
- Gramatyka polska (t. I, II, III, 1922–1927)
- Krótka gramatyka historyczna języka polskiego (1927)
Ordery, odznaczenia i wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)[3]
Doktoraty honoris causa
[edytuj | edytuj kod]- 28 czerwca 1910 – Uniwersytet Jagielloński
- 29 czerwca 1928 – Uniwersytet Warszawski
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wiktor J. Darasz, Jan Łoś jako wersolog – spojrzenie po latach, Język Polski, 1/2008.
- ↑ Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803–2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 173, ISBN 978-83-233-4527-5 .
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1082 „za wybitną działalność naukową”.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Encyklopedia Krakowa, Kraków 2000.
- Aleksander Zajda: Jan Łoś (1860–1928). W: Złota księga Wydziału Filologicznego. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2000, s. 131–145. ISBN 83-7188-298-X.
- Wiktor J. Darasz, Jan Łoś jako wersolog – spojrzenie po latach, Język Polski, 1/2008.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Kolekcja Jana Łosia w bibliotece Polona
- Członkowie Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego
- Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego
- Ludzie urodzeni w Kielcach
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)
- Pochowani na cmentarzu Rakowickim
- Polscy slawiści
- Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Urodzeni w 1860
- Zmarli w 1928