August Witkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
August Witkowski
Ilustracja
August Witkowski w 1905 roku (fotografia Józefa Sebalda)
Data i miejsce urodzenia 12 października 1854
Brody
Data i miejsce śmierci 12 stycznia 1913
Kraków
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki
Zawód fizyk
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Wydział fizyczny
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry)
August Witkowski jako rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, lata 1910-1911
Dyplom Augusta Witkowskiego, jako członka-korespondenta Akademii Umiejętności w Krakowie, 1889
Collegium Witkowskiego (dawne Collegium Physicum - w 2017 - Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków ul. Gołębia 13)
Grobowiec Augusta Witkowskiego na Krakowskich Rakowicach[1]

August Wiktor Witkowski (ur. 12 października 1854 w Brodach, zm. 12 stycznia 1913 w Krakowie) – polski fizyk, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie[2].

Życiorys[edytuj]

Był synem urzędnika bankowego, szkołę realną i gimnazjum ukończył w Brodach, dalej kształcił się we Lwowie. Maturę zdał w 1872 i zapisał się na Wydział Inżynierii lwowskiej Akademii Technicznej. Studia ukończył w 1877 uzyskując dyplom inżyniera zostając równocześnie asystentem w Katedrze Geodezji. Zapisał się także na Uniwersytet im. Jana Kazimierza gdzie studiując matematykę i fizykę uzyskał tytuł nauczyciela szkół realnych. Wydział Krajowy widząc znakomite wyniki postanowił ufundować dla Witkowskiego stypendium zagraniczne. Na 2 lata wyjechał on do Berlina, gdzie studiował pod kierunkiem Gustava Kirchhoffa, a następnie udał się na roczne stypendium do Anglii, gdzie był uczniem Williama Thomsona. W 1881 powrócił do kraju, a rok później uzyskał habilitację. W 1884 został profesorem Politechniki Lwowskiej uzyskując w wieku 33 lat w 1887 tytuł profesora zwyczajnego. W 1888, po śmierci Zygmunta Wróblewskiego, władze Uniwersytetu Jagiellońskiego zaproponowały Witkowskiemu objęcie Katedry Fizyki, w tym samym roku przeniósł się do Krakowa. W roku 1892 został doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w 1912 także Politechniki Lwowskiej.

W 1889 został członkiem-korespondentem (zob.: kopię dyplomu po lewej), a w 1893 został członkiem rzeczywistym Akademii Umiejętności w Krakowie. Od 1889 zabiegał o wybudowanie nowego Zakładu Fizyki UJ, co udało się po przeszło 20 latach starań. W rezultacie w 1912 otwarto pierwszy nowoczesny Zakład Fizyki na ziemiach polskich. W 1910 został odznaczony za wybitne osiągnięcia Orderem Żelaznej Korony III klasy oraz na rok akademicki 1910-1911 został rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym czasie na uczelni doszło do zajść i strajku. Zmarł nagle cierpiąc od lat na chorobę niedokrwienną serca. Został pochowany 24 stycznia 1913 na Cmentarzu Rakowickim w grobowcu rodzinnym w kwaterze Ł.[3]

Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1936)[4].

Zajmował się głównie fizyką doświadczalną, choć opublikował kilka prac z zakresu fizyki teoretycznej. Interesowała go przede wszystkim fizyka gazów, szczególnie w niskich temperaturach. Zajmował się także m.in. przewodnictwem elektrycznym i mechanizmem rozchodzenia się fal elektromagnetycznych.

Dewizą jego życia były słowa „Dużo wiedzieć jest rzeczą piękną, ale nierównie ważniejsze jest umieć dowiedzieć się czegoś”.

Napisał trzytomowy podręcznik Zasady fizyki, wydany w latach 1892–1912. Opracował „Zbiór tablic matematyczno – fizycznych”.

28 stycznia 1913 decyzją władz UJ został patronem Zakładu Fizyki UJ – Collegium Witkowskiego. Od 1921 jest patronem V Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie oraz od 2005 Zespołu Szkół Drogowo-Geodezyjnych i Licealnych w Jarosławiu.

Na XXXV Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskiego, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się August Witkowski[a][5].

Wybrane prace[6][edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Uwagi

Przypisy

  1. W tymże grobie pochowana została w 1992 córka Augusta Witkowskiego, Zofia 1-o voto Zielińska, 2-o voto Osuchowska (1901-1992). Była ona w Powstaniu Warszawskim 1944 roku dowódcą oddziału kobiecego (pseud. "Jaga") w Batalionie Kiliński, który wsławił się między innymi zdobyciem gmachów PAST-y i Prudentialu- zob. napis u góry z lewej strony płyty elewacyjnej nagrobka.
  2. Witkowski August [- hasło w:] Leksykon PWN, Warszawa, 1972, s.1284;
  3. Pogrzeb prof. Witkowskiego Nowości Illustrowane 1913 nr 5 s. 4-9 ( zdjęcia) [1]
  4. 11 listopada 1936 „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905-1918” M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 464
  5. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro (pol.). labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
  6. Zob.: https://www.worldcat.org/identities/viaf-54929460/

Linki zewnętrzne[edytuj]