Klimontów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Klimontów w innych znaczeniach tej nazwy.
Klimontów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kolegiata św. Józefa
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat sandomierski
Gmina Klimontów
Prawa miejskie 1604–1870, 2020
Burmistrz Marek Goździewski
Populacja (2011)
• liczba ludności

359[1]
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 27-640
Tablice rejestracyjne TSA
Położenie na mapie gminy Klimontów
Mapa lokalizacyjna gminy Klimontów
Klimontów
Klimontów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Klimontów
Klimontów
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Klimontów
Klimontów
Położenie na mapie powiatu sandomierskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sandomierskiego
Klimontów
Klimontów
Ziemia50°39′23″N 21°27′10″E/50,656389 21,452778
TERC (TERYT) 2609034
SIMC 0795933
Strona internetowa
Kościół i klasztor podominikański

Klimontówmiasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, na Wyżynie Sandomierskiej, około 30 km na zachód od Sandomierza. Siedziba gminy Klimontów.

Klimontów uzyskał lokację miejską w 1604 roku, zdegradowany ukazem carskim w 1870 roku[2] do rangi osady, od 1 stycznia 2020 r. ponownie miasto[3].

W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa tarnobrzeskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 9 z Radomia do Rzeszowa, a także droga wojewódzka nr 758.

Klimontów znajduje się na Małopolskiej Drodze św. Jakuba.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Klimontów powstała w połowie XIII w. Znajdowała się na terenie współczesnej miejscowości Górki. Obok niej, na gruntach wsi Ramuntowice (lub Ramułtowice) powstało miasto. Założył je na mocy królewskiego przywileju Jan Zbigniew Ossoliński 2 stycznia 1604 roku[4].

W 1611 r. miasto otrzymało przywilej na 3 jarmarki w roku oraz 2 targi w tygodniu. W 1613, w Klimontowie wzniesiono klasztor dominikanów, a w latach 1643–1646 kolegiatę z fundacji Jerzego Ossolińskiego. Miasto było ośrodkiem dóbr złożonych z 9 folwarków.

W 1663 r. Klimontów miał 24 domy i 530 mieszkańców (w tym 129 Żydów). W 1827 r. było tu 118 domów i 1314 mieszkańców. Miejscowa ludność poza rolnictwem zajmowała się wyrobem sukna. W drugiej połowie XVIII w. powstała tu manufaktura sukiennicza.

W czasie powstania listopadowego w Klimontowie sformowano batalion 12 Pułku Piechoty Liniowej.

Klimontów utracił prawa miejskie w 1870 roku na mocy ukazu carskiego[5].

W 1901 urodził się tu poeta Bruno Jasieński. Od 2002 roku każdego lata w Klimontowie odbywa się poświęcony pisarzowi festiwal Brunonalia.

W czasie I wojny światowej, w latach 1914–1915 w okolicy Klimontowa toczyły się krwawe walki pomiędzy wojskami austriackimi (m.in. cieszyński pułk landswehry), a rosyjskimi. Kwatera poległych żołnierzy austriackich zachowała się do dziś na cmentarzu parafialnym.

W 1921 osada miała około 6000 mieszkańców, a w 1939 – 4500.

W czerwcu 1942 Niemcy utworzyli w Klimontowie getto dla ludności żydowskiej[6]. Przebyli w nim Żydzi z Klimontowa, innych miejscowości powiatu sandomierskiego oraz ok. 200 Żydów z Wiednia[6]. Podczas likwidacji getta w październiku-listopadzie 1942 ok. 4 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 300 do getta w Sandomierzu, a ok. 100 niezdolnych do transportu zamordowano na miejscu[6].

Po zagładzie ludności żydowskiej, w 1946 liczba mieszkańców Klimontowa zmniejszyła się do 2200.

W dniu 16 kwietnia 1945 roku w domu przy ulicy Sandomierskiej zamordowano Abrama Złotnickiego, Rywkę Pęczyn, Chila Ledermana, Szmuela Ledermana, Chila Gotliba, Chaskiela Grosfelda. W wyniku mordu Józef Batorski pseudonim „Orzech” został skazany na karę śmierci, natomiast pozostałych oskarżonych uniewinniono. W latach 60. XX wieku do winy przyznał się także Włodzimierz Gadulski, którego skazano na 11 lat więzienia[7].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Klimontów jest członkiem Unii Miasteczek Polskich[8].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Rynek w Klimontowie
Synagoga w Klimontowie
Cmentarz w Klimontowie. Na pierwszym planie groby żołnierzy z I wojny światowej, na drugim żołnierzy sowieckich poległych w walkach na przyczółku baranowsko-sandomierskim.
  • Układ urbanistyczny miasta, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.676 z 22.05.1984)[9].
  • Zespół kościoła kolegiackiego (nr rej.: A.677/1-4 z 10.01.1966, z 1.03.1967 z 14.06.1977)[9]:
    • barokowa kolegiata pw. św. Józefa, fundacji Jerzego Ossolińskiego, wybudowana w latach 1643–1650,
    • brama na cmentarz kościelny z końca XVIII w.,
    • kapliczka św. Józefa przed kościołem z II połowy XVIII w.,
    • plebania z połowy XVIII w., przebudowana w 1890 r.
  • Synagoga z 1851 r. (nr rej.: A.680 z 1.03.1967 i z 14.06.1977)[9].
  • Zespół klasztorny dominikanów (nr rej.: A.678/1-3 z 3.03.1972 i z 14.06.1977)[9]:
    • kościół pw. NMP i św. Jacka, wybudowany w latach 1617–1620,
    • klasztor dominikanów z 1620 r., przebudowywany w XVIII i XIX – XX w.,
    • ogrodzenie murowane terenu klasztornego z bramą z XVII – XVIII w.
  • Cmentarz rzymskokatolicki z 1843 r. (nr rej.: A.679 z 13.06.1988)[9].
  • Zabudowa rynku (nr rej.: A.681 z 30.05.1972 oraz 109/A z 28.07.1982)[9].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przechodzi szlak turystyczny zielony zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa, szlak turystyczny czerwony czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic oraz szlak rowerowy zielony zielony szlak rowerowy z Sandomierza do Ujazdu.

Osoby związane z Klimontowem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-12-17].
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40-41.
  3. Dz.U. z 2019 r. nr 0, poz. 1416
  4. Klimontów 2 w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
  5. Postanowienie z 21 kwietnia (3 maja) 1870, ogłoszone 16 (28) sierpnia 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 242, s. 167)
  6. a b c Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 232. ISBN 83-01-00065-1.
  7. Sumienie miasteczka K. Jak mordowano Żydów po wojnie, „Wyborcza” [dostęp 2017-05-10] (pol.).
  8. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06].
  9. a b c d e f Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2019-12-31. s. 51. [dostęp 2016-01-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965–1967
  • Eugeniusz Niebelski, W dobrach Ossolińskich – Klimontów i okolice

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]