Klimontów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Klimontów
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kolegiata św. Józefa
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 świętokrzyskie

Powiat

sandomierski

Gmina

Klimontów

Prawa miejskie

1604–1870, 2020

Burmistrz

Marek Goździewski

Powierzchnia

4,7 km²

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności
• gęstość


1862[1]
399,6 os./km²

Strefa numeracyjna

15

Kod pocztowy

27-640

Tablice rejestracyjne

TSA

Położenie na mapie gminy Klimontów
Mapa konturowa gminy Klimontów, w centrum znajduje się punkt z opisem „Klimontów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Klimontów”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Klimontów”
Położenie na mapie powiatu sandomierskiego
Mapa konturowa powiatu sandomierskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Klimontów”
Ziemia50°39′23″N 21°27′10″E/50,656389 21,452778
TERC (TERYT)

2609034

SIMC

0795933

Strona internetowa
Kościół i klasztor podominikański

Klimontówmiasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, na Wyżynie Sandomierskiej. Siedziba gminy Klimontów. Miasto jest członkiem Unii Miasteczek Polskich[2].

W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa tarnobrzeskiego. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 9 z Radomia do Rzeszowa, a także droga wojewódzka nr 758. Miasto znajduje się też na Małopolskiej Drodze św. Jakuba.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto Klimontów powstało w połowie XIII w. Znajdowało się na terenie współczesnej miejscowości Górki. Obok niej, na gruntach wsi Ramuntowice (lub Ramułtowice) powstało miasto. Założył je na mocy królewskiego przywileju Jan Zbigniew Ossoliński 2 stycznia 1604 roku[3].

W 1611 r. miasto otrzymało przywilej na 3 jarmarki w roku oraz 2 targi w tygodniu. W 1613, w Klimontowie wzniesiono klasztor dominikanów, a w latach 1643–1646 kolegiatę z fundacji Jerzego Ossolińskiego. Miasto było ośrodkiem dóbr ziemskich złożonych z 9 folwarków.

W 1663 r. Klimontów miał 24 domy i 530 mieszkańców (w tym 129 Żydów). W 1827 r. było tu 118 domów i 1314 mieszkańców. Miejscowa ludność poza rolnictwem zajmowała się wyrobem sukna. W drugiej połowie XVIII w. powstała tu manufaktura sukiennicza.

W 1656 roku w czasie potopu szwedzkiego żołnierze szwedzcy w czasie pobytu w mieście po ograbieniu zniszczyli budynek kościoła[4].

W 1784 roku miasteczko Klimontów wraz z Zagajami należało do Leduchowskich[5].

Od końca 1809 roku do kwietnia 1811 roku w Klimontowie stacjonowała część 1 Pułku Strzelców Konnych.

W czasie powstania listopadowego w Klimontowie sformowano batalion 12 pułku piechoty liniowej.

Klimontów utracił prawa miejskie w 1870 roku na mocy ukazu carskiego[6][7].

W 1901 urodził się tu poeta Bruno Jasieński. Od 2002 roku każdego lata w Klimontowie odbywa się poświęcony pisarzowi festiwal Brunonalia.

W czasie I wojny światowej, w latach 1914–1915 w okolicy Klimontowa toczyły się walki pomiędzy wojskami austriackimi (m.in. cieszyński pułk Landswehry), a rosyjskimi. Kwatera poległych żołnierzy austriackich zachowała się do dziś na cmentarzu parafialnym.

W 1921 osada miała około 6000 mieszkańców, a w 1939 – 4500.

We wrześniu 1939 r. miejscowość znalazła się pod okupacją niemiecką.

W czerwcu 1942 Niemcy utworzyli w Klimontowie getto dla ludności żydowskiej[8]. Przebyli w nim Żydzi z Klimontowa, innych miejscowości powiatu sandomierskiego oraz ok. 200 Żydów z Wiednia[8]. Podczas likwidacji getta w październiku-listopadzie 1942 ok. 4 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 300 do getta w Sandomierzu, a ok. 100 niezdolnych do transportu zamordowano na miejscu[8].

W 1943 r. w Klimontowie Niemcy rozstrzelali 24 osoby[9].

W 1944 r. w trakcie walk prowadzonych przez armię niemiecką i Armię Czerwoną zniszczeniu uległa m.in. kolegiata. Walki zakończyły się zdobyciem Klimontowa przez żołnierzy 13 Armii[9].

W dniu 16 kwietnia 1945 roku w domu przy ulicy Sandomierskiej zamordowano Abrama Złotnickiego, Rywkę Pęczyn, Chila Ledermana, Szmuela Ledermana, Chila Gotliba, Chaskiela Grosfelda. W wyniku mordu Józef Batorski pseudonim „Orzech” został skazany na karę śmierci, natomiast pozostałych oskarżonych uniewinniono. W latach 60. XX wieku do winy przyznał się także Włodzimierz Gadulski, którego skazano na 11 lat więzienia[10].

Po okupacji niemieckiej i zagładzie ludności żydowskiej, w 1946 liczba mieszkańców Klimontowa zmniejszyła się do 2200.

W dniu 1 stycznia 2020 Klimontów odzyskał prawa miejskie[11].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Rynek w Klimontowie
Synagoga w Klimontowie
Widok kościoła parafialnego sprzed 1911 r.
Cmentarz w Klimontowie. Na pierwszym planie groby żołnierzy z I wojny światowej, na drugim Armii Czerwonej.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przechodzi szlak turystyczny zielony zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa, szlak turystyczny czerwony czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic oraz szlak rowerowy zielony zielony szlak rowerowy z Sandomierza do Ujazdu.

Osoby związane z Klimontowem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-12-17].
  2. Członkowie. Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-20)]. (pol.).
  3. Klimontów 2, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 150.
  4. Jankowski i Sadowski 1973 ↓, s. 89.
  5. Czaykowski 2006 ↓, s. 319.
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40-41.
  7. Postanowienie z 21 kwietnia (3 maja) 1870, ogłoszone 16 (28) sierpnia 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 242, s. 167)
  8. a b c Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 232. ISBN 83-01-00065-1.
  9. a b Jankowski i Sadowski 1973 ↓, s. 88.
  10. Sumienie miasteczka K. Jak mordowano Żydów po wojnie, „Wyborcza” [dostęp 2017-05-10] (pol.).
  11. Dz.U. z 2019 r. poz. 1416
  12. a b c d e f Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023, s. 51 [dostęp 2016-01-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Franciszek Czaykowski: Regestr diecezjów Franciszka Czaykowskiego czyli właściciele ziemscy w Koronie 1783-1784. Warszawa: 2006. ISBN 83-7181-333-3.
  • Andrzej Jankowski, Włodzimierz Sadowski: Województwo kieleckie. Warszawa: 1973.
  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965–1967
  • Eugeniusz Niebelski, W dobrach Ossolińskich – Klimontów i okolice

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]