Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Ilustracja
Kopalnia Beuthen na niemieckiej pocztówce, przed 1945 r.
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Siedziba Bytom
Data założenia 1923
Data likwidacji 31 grudnia 1974
Forma prawna część firmy The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited, po 1945 roku składowa Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego
Udziałowcy Łazarz Henckel von Donnersmarck[1][2][3]
Zatrudnienie 2170 (1929 r.)
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom
Ziemia50°22′58,1″N 18°52′42,0″E/50,382806 18,878333

Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom (do 1945 roku niem. Beuthengrube[4]) – nieistniejąca kopalnia węgla kamiennego, działająca od 1923 (budowa ukończona w 1928 roku) do 31 grudnia 1974 roku[5] w Bytomiu. Zabudowania kopalni znajdowały się na północ od Dąbrowy Miejskiej (obecnie część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska), na terenie której prowadzone było wydobycie[2][6][5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szyb Kopernik w 2013 r.
Teren górniczy kopalni z lotu ptaka, z lewej staw Brandka

Idea powstania kopalni Beuthen przy granicy polsko-niemieckiej związana była ze znalezieniem się kopalni węgla kamiennego Radzionkaugrube w Radzionkowie decyzją Rady Ambasadorów[2] po stronie polskiej w 1922 roku. Poprzez budowę nowej kopalni możliwa była eksploatacja tych samych pokładów węgla po stronie niemieckiej[4]. Stało się to tym istotniejsze od 1925 roku, kiedy to rząd niemiecki zadecydował o wstrzymaniu importu węgla z Polski, co określono mianem wojny celnej między Polską a Niemcami[7].

Prace przygotowawcze do powstania nowego zakładu górniczego prowadzono na terenach dawnego nadania kopalni Radzionkau[6] z wykorzystaniem jej szybu wentylacyjnego[3][8].

Budowa kopalni z równoczesnym rozpoczęciem wydobycia węgla sięga 1923 roku[5]. Oficjalne zakończenie prac i uruchomienie zakładu miało miejsce w 1928 roku[1][9][4]. Założycielem i pierwszym właścicielem zakładu była firma The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited[5][4]. Zarząd kopalni mieścił się w Bytomiu przy Parkstrasse 1[10] (obecnie ulica Ignacego Chrzanowskiego). W 1929 roku głównym odbiorcą węgla z kopalni Beuthen była firma Caesar Wollheim[11], działająca głównie w przemyśle stoczniowym i maszynowym. Dynamiczny wzrost popytu wpłynął również na istotne zwiększenie zatrudnienia kopalni: z 1500 na początku 1929 roku do 2170 pracowników pod koniec roku[12]. Przewidziano postawienie w związku z tym domów dla kadry i robotników przy ówczesnej Tarnowitzer Chaussee (obecnie ul. Strzelców Bytomskich) w Bytomiu[13], które wybudowano, tworząc zaczątek przygranicznej kolonii Bergmannsglück (niem. Szczęście Górnika, pot. śl. Bojtnerka)[8][14].

Wydobycie początkowo odbywało się z głębokości 311 metrów[4]. Wyposażenie maszynowe było od początku w całości zelektryfikowane[4]. Wieża wyciągowa Glückauf-Schacht[13] miała wysokość 40 metrów[4].

W 1938 roku zatrudnienie wyniosło około 2300 robotników przy rocznej wydajności przekraczającej milion ton węgla[1].

Po II wojnie światowej, 1945 roku kopalnia została znacjonalizowana i przekazana pod zarząd Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego[5], z siedzibą w Bytomiu.

Główny szyb wydobywczy przemianowano po wojnie na Kopernik[15].

Przy kopalni od lipca 1945 roku istniał obóz pracy przymusowej dla więźniów, internowanych i jeńców. Pod koniec listopada 1945 roku przebywało w nim przeszło 700 osób. Obóz został zlikwidowany prawdopodobnie w 1947 roku[16].

Najważniejsze powojenne inwestycje to: budowa nowego urządzenia skipowego, urządzeń podsadzkowych, podziemnego rurociągu przeciwpożarowego, zakładu prefabrykatów[17] oraz zgłębienie dwóch szybów pomocniczych i rozbudowa zakładu przeróbki mechanicznej węgla[6].

Powstała ponadto nowa łaźnia na szybie wentylacyjno-podsadzkowym[18].

Od 1 stycznia 1975 roku kopalnia została połączona z Kopalnią Węgla Kamiennego Radzionków i funkcjonowała jako całość pod nazwą Kopalnia Węgla Kamiennego Powstańców Śląskich[5].

W wyniku prowadzonych prac wydobywczych, na terenie górniczym kopalni Bytom teren obniżył się miejscami do 30 metrów. Utworzyła się także niecka osiadania, którą zajmuje bezodpływowy akwen Brandka[19].

Eksploatację w rejonie szybu Kopernik dawnej kopalni Bytom od 2010 roku prowadzi firma Eko-Plus[20].

Wydobycie[edytuj | edytuj kod]

Pomimo zalegania węgla w bardzo stromych pokładach, kopalnia osiągała dobre wyniki[6], co przedstawia poniższy wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1923–1970 (w tonach) [1923-1924,1938, 1970][5][1929][21][1945-1959][22]:

Zaplecze socjalne[edytuj | edytuj kod]

Poza przedwojennymi domami mieszkalnymi dla robotników i urzędników, kopalnia Bytom wybudowała do 1960 roku przedszkole dla dzieci górników, Dom Górnika[6], Szkołę Górniczą w pobliżu zakładu, 3 bloki mieszkalne, 12 domów jednorodzinnych i 6 domów dwurodzinnych, a także kino[6] na osiedlu Radzionków III[23].

Powstał również Park Gier Sportowych przy kopalni oraz basen kąpielowy. Funkcjonował także Górniczy Klub Sportowy[23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]