Kopalnia Węgla Kamiennego Łagiewniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kopalnia Węgla Kamiennego Łagiewniki
Ilustracja
Kopalnia Florentine, niemiecka pocztówka z ok. 1920 roku, widoczne szyby Redensblick I i Redensblick II
Założyciel(e) Donnersmarckowie[1]
Data założenia 21.12.1824[1]
Data likwidacji 1.07.1971 (konsolidacja z KWK Rozbark)[2]
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Branża górnictwo węglowe
Produkty węgiel kamienny
Zatrudnienie 2680 (1970)[3]
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
KWK Łagiewniki, Szyb Rycerski I
KWK Łagiewniki, Szyb Rycerski I
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
KWK Łagiewniki, Szyb Rycerski I
KWK Łagiewniki, Szyb Rycerski I
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
KWK Łagiewniki, Szyb Rycerski I
KWK Łagiewniki, Szyb Rycerski I
Ziemia50°20′01,1″N 18°55′12,4″E/50,333639 18,920111

Kopalnia Węgla Kamiennego Łagiewniki (Florentyna[4], niem. Florentine, Florentinengrube) – zlikwidowana kopalnia węgla kamiennego, działająca w latach 1824–1971. Znajdowała się w Łagiewnikach i częściowo w Rozbarku, dzielnicach Bytomia.

1 lipca 1971 roku włączona do kopalni Rozbark[5], która z kolei została zlikwidowana w 31 lipca 2004 roku[6].

Obszar górniczy kopalni po konsolidacji wynosił 3,95 km²[2] i obejmował poza obszarami leśnymi również filar łagiewnicki[7].

Budowa geologiczna obszaru górniczego[edytuj]

Formacje geologiczne tworzące obszar KWK Rozbark i KWK Łagiewniki to:

  • piaski czwartorzędowe, gleby humusowe o miąższości do 6 m,
  • trzeciorzędowe piaski wychodzące na powierzchnię i nieprzepuszczalne iły margliste o łącznej miąższości w granicach 2–50 m,
  • triasowy wapień muszlowy w postaci margli oraz spękanych, przepuszczalnych dolomitów płytkowych warstw tarnowieckich, pod nimi seria z blendą i galeną (złoże eksploatowane przez Zakłady Górniczo-Hutnicze Orzeł Biały w Brzezinach Śląskich) w spągu serii siarczkowej występuje nieprzepuszczalny wapień falisty, tworzący iły witriolowe – miąższość wapienia muszlowego około 100 m; poniżej trias dolny: wapienie, margle i dolomity, łączna miąższość warstw triasowych to 140–200 m w Rozbarku a maks. 80 m w Łagiewnikach.
  • formacje karbonu produktywnego:
    • grupa łękowa: warstwy rudzkie – pokłady węgla 403-419, naprzemianległe warstwy łupków i piaskowców o łącznej miąższości do 350 m,
    • grupa siodłowa: warstwy siodłowe – pokłady węgla 501-510 z piaskowcami, łupkami i zlepieńcami o łącznej miąższości ok. 160 m,
    • grupa brzeżna: warstwy porębskie – pokłady węgla 605-620 z piaskowcem, zlepieńce i piaskowce bezpokładowe – średnia miąższość ok. 400 m.

Warstwy węgla w środku niecki bytomskiej zalegają niemal poziomo, przy północnej granicy występuje nachylenie do maks. 10°. Warstwy układają się w przybliżeniu z kierunkiem osi niecki, tj. z NWW na SSE. Karbońskie złoże cechuje skomplikowana tektonika, co jest częściowo związane z niezgodnym zaleganiem utworów triasowych, przecina je sieć uskoków, z których najważniejsze znaczenie mają: uskok radzionkowski, wschodni, Lompa, południowy, Barbara[8].

Złoże karbońskie jest poprzecinane licznymi uskokami, z których największe znaczenie mają: uskok południowy o przebiegu SWW-NEE, uskok o przebiegu SWW-NEE obok szybu Marta, uskok o kierunku NS, na zachód od szybu Damrota, uskok przebiegający na południe i zachód od szybów Rycerskich, uskok o kierunku SWW-SWW, na zachód od szybów Karola Miarki, uskok radzionkowski o kierunku N-S oraz uskok o kierunku NWW-SE[9].

Historia[edytuj]

Od powstania kopalni do 1914 roku[edytuj]

Na początku XIX wieku Żyd Salomon Isaac, sprowadzony na Górny Śląsk przez Friedricha Wilhelma von Redena odkrył duże złoża węgla m.in. w okolicach Łagiewnik[10]. Pierwsze wiercenia poszukiwawcze na terenie późniejszej kopalni Łagiewniki miały miejsce ok. 1815 roku[11]. Obok węgla natrafiono również na występowanie galeny[12].

W 1820 zbudowano szyb Schwerin[11](ok. 38 m głębokości), który znajdował się na terenie huty żelaza Hubertus[13]. Kopalnia powstała już w 1822 roku[14] pod nazwą Florentine i była własnością rodu Donnersmarcków[1]. Nadanie pierwszych pól górniczych Florentine nastąpiło 21 grudnia 1824 roku, co uznaje się za oficjalną datę rozpoczęcia działania kopalni z racji usankcjonowania statusu prawnego[1]. Wielkość pól sięgała 2 108 322 m²[1]. Do 1825 wydrążono szyby: Leonard, Hoffnung, Detlev, Schalscha, Waldemar[11]. Węgiel początkowo wydobywano z niemal poziomych pokładów: Florentyna, Franciszek, Maria i Valesca. Dwa ostatnie pokłady były obsługiwane przez wyciąg parowy głębokim na ok. 77 m szybem Schalscha.

Franz von Winckler, drugi właściciel kopalni

Po Donnersmarckach zakład przejął Franz von Winckler i jego żona Waleska[14]; była to wówczas największa i najwydajniejsza kopalnia należąca Wincklerów[15]. Inwestycje poczynione w tym czasie to wydrążenie otworu wiertniczego przy szybie Schwerin sięgającego warstw siodłowych w 1837 roku oraz wykonanie otworu wiertniczego do poziomu 230 m w 1847 roku[16]. Wzmożenie działań górniczych nastąpiło po nadaniu kolejnych pól górniczych Bernhard 28 grudnia 1841 roku i 11 stycznia 1842 roku, mających łączną powierzchnię 187 963 m² oraz pola Redensblick na terenie tzw. dóbr Rycerskich, nadanego 1 grudnia 1855 roku, mającego powierzchnię 157693 m²[16]. Kolejne wiercenia wykazały obecność 11 pokładów węglowych na polu Redensblick. W południowej części przygotowano kolejne nowe głębokie poziomy, co przyczyniło się do pogłębienia szybu Grundmann do głębokości ok. 87 m[16]. W latach 1844, 1855, 1857 i 1865 wykonano kilka szybów wentylacyjnych do pokładu Valesca[16].

Odwadnianie kopalni wykonywano przy pomocy parowego kunsztu wodnego – od 1838 roku zastosowano do odwadniania maszynę wysokociśnieniową, wówczas jedną z dwóch tego typu na Śląsku[17]. Urobek trafiał kolejką konną głównie do pobliskiej huty żelaza Hubertus oraz huty cynku Marienwunsch. Wydobycie w 1859 roku wynosiło ponad 52 tys. ton, przy załodze liczącej 329 osób[18]. 14 lutego 1870 za sprawą zezwolenia Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu nastąpiło połączenie nadanych wcześniej pól górniczych Florentyna, Bernhard i Redensblick[16]. W 1870 roku rozpoznano również złoże dobrej jakości węgla koksowego[19]. Eksploatację pokładu węgla koksowego i gazowego rozpoczęto w 1873 roku[14].

Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1830–1890 (w tysiącach ton)[20] [1830][18] [1859][16] [1870-1890][21]:

Połączona kopalnia otrzymała nowe pola górnicze: König XV (nadane 24 lutego 1875 roku, o powierzchni 119167 m²), wydzierżawione od kopalni „Paulus-Hohenzollern” pole Florentinchen (nadane 4 września 1891 roku), należące wcześniej do kopalni „Król” pole Florentine-Erweiterung (nadane 14 września 1899 roku, o powierzchni 459 979 m²) oraz Friede (nadane w 1903 roku)[21]. Obszar górniczy ok. 1936 roku wynosił 6 472 781 m²[14]. W 1881 miał miejsce pożar na kopalni, który wyrządził poważne szkody i odbił się znacząco na wielkości wydobycia[14].

W 1889 nastąpił spadek wydobycia w wyniku kolejnego dużego pożaru[22].

Dynamiczny wzrost produkcji na przełomie XIX i XX wieku wiąże się ze zmianą właściciela kopalni na Katowicką Spółkę Akcyjną dla Górnictwa i Hutnictwa (Kattowitzer A.G. für Bergbau- und Eisenhüttenbetrieb, Koncern Wollheim[23]), którą utworzył syn Franza, Hubert von Tiele-Winckler[21].

Scalenie wcześniej odstąpionych pól nastąpiło 12 lutego 1912 pod nazwą Florentine[17].

Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1891–1914 (w tysiącach ton)[24]:

Kolejne istotne inwestycje to drążenie szybu Carnall w latach 1893–1896 do poziomu 220 m na polu Carnall nadanym 20 maja 1857 roku, mającym powierzchnię 1 033 127 m² (obecnie os. Arki Bożka w Bytomiu). W 1903 roku nastąpiło pogłębienie tegoż szybu Carnall do głębokości 320 m.[17]

Przekrój pieca typu Appolta wykorzystywanego w kopalnianej koksowni, grafika z 1895 roku

W 1894 zastosowano ruszt Karropa do sortowania węgla, w tym czasie system ten był wykorzystany tylko w kopalni Mysłowice i kopalni Florentine[17]. W latach 1899–1901 wydrążono szyb Reden I do poziomu 320 m oraz otwór doświadczalny w szybie Reden[17].

W latach 1899–1902 wydrążono wentylacyjny II, w 1903 wykonano szyb Reden II do poziomu 330 m, jak również szyb podsadzkowy Hubertus I. Rok później oddano do użytku szyb Hubertus II[17]. Na początku XX wieku zaczęto stosować podsadzkę płynną, ze względu na wysokie koszty jedynie w grubych pokładach[24].

W 1907 szyby Reden II i Carnall zostały połączone przekopem o długości ok. 1,5 km[17].

Kopalnia Florentine, Szyby Rycerskie (Redensblick) I i II, fot. ok. 1910 r.

W 1911 szyb Schwerin został pogłębiony z poziomu 270 do 296 m. Rok później wykonano przekop z poziomie 296 m z tegoż szybu do pola Friede[17].

Odkrycie złóż węgla koksowego z grupy 500 w 1870 roku przyczyniło się do założenia przykopalnianej koksowni, którą wyposażono w 14 pieców systemu Appolta. Jej produkcja w latach 1900–1901 to: 63 562 ton koksu, 4881 ton smoły oraz 32 137 ton wody amoniakalnej[14][17].

Zatrudnienie na kopalni w 1900 wynosiło 1955 robotników, na wyposażeniu znajdowały się 34 maszyny parowe oraz 165 koni[25]. W 1911 roku zatrudnienie wyniosło 2052 osoby[14][24].

Czasy I wojny światowej[edytuj]

W okresie I wojny światowej na pracę kopalni wpłynęła mobilizacja pracowników na front, co miało decydujący wpływ na wielkość wydobycia[26].

Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1914–1918 (w tysiącach ton)[26]:

Okres międzywojenny[edytuj]

Kopalnia Łagiewniki, pocztówka z 1938 roku. Widoczne szyby Rycerskie I i II, u dołu z lewej nastawnia Kolei Prawego Brzegu Odry

Przewroty polityczne w Europie zachodniej znalazły swe odbicie w formowaniu się ruchu robotniczego wśród górników. Na wiosnę 1918 roku załoga urządziła jednodniowy strajk – domagano się lepszych warunków pracy oraz poprawy zaopatrzenia w żywność. Decyzją dyrekcji, na skutek protestu postanowiono przyznawać robotnikom racje słoniny i tytoniu[27]. Pracownicy po wojnie formowali się w różne stowarzyszenia: Centralny Związek Górników, Zjednoczenie Narodowe Polskie, Wolne Związki Zawodowe, Bergarbeiter Verband Union[28].

W czasie I powstania śląskiego górnicy uformowali 48-osobowy oddział Polskiej Organizacji Wojskowej pod dowództwem Feliksa Szklorza, który pokonał silniejszą dwukrotnie kompanię Reichswehry. Ostatecznie jednak Łagiewniki zostały brutalnie spacyfikowane[29].

Podczas III powstania śląskiego pododdziały baonu J. Ziarnka z pułku zabrskiego Pawła Cymsa zdobyły Łagiewniki 3 maja 1921 roku. Polacy rozbroili kompanię Heimwehry, stacjonującą w dawnej kopalnianej sypialni[30]. Granica państwa przebiegała jednak poprzez eksploatowane przez kopalnię pola z nadań górniczych. Około 75% powierzchni znalazło się na terenie Polski, pozostała część należała nadal do Niemiec[31]. Na mocy konwencji genewskiej podpisano umowę, na mocy której Polska przejęła część kopalnianych terenów niemieckich.

Kopalnia Florentine jednak została podzielona na dwie części:

  • skonsolidowana kopalnia „Florentyna A” – w Rzeszy, o powierzchni 467 191 m² – pola górnicze dzierżawione od kopalni „Heinitz”, na mocy umów z 26 sierpnia i 14 grudnia 1907 roku,
  • skonsolidowana kopalnia „Florentyna B” – w Polsce, o powierzchni 1 73 042 m²[31].

Do Polski należały także pola górnicze Carnall (1 022 128 m²), Florentyna (7440 m²), Przedłużenie Florentyny(4599790m²), König XV(119 167 m²) i Friede (114 409 m²) o łącznej powierzchni 5 873 934 m²[31]. W 1922 roku nazwę spolszczono na Florentyna[4]. 15 września 1936 roku kopalnia i koksownia zmieniły nazwy na Łagiewniki, zgodnie z zaleceniami Unii Polskiego Przemysłu Górniczo-Hutniczego[31]. Spolszczeniu uległy również nazwy szybów[32]. Zmiany nazw szybów:

  • Redensblick I i II – Rycerski I i II
  • Carnallsfreunde (Carnall) – Karola Miarki
  • Grundmann – Ks. Damrota
  • Schwerin – Drzymały

Po włączeniu Łagiewnik do Polski kopalnia nadal należała do Katowickiej Spółki Akcyjnej dla Górnictwa i Hutnictwa[32].

W 1932 roku Pole Północne kopalni Hrabina Laura zostało przekazane czasowo kopalni do eksploatacji[32].

W czasie międzywojnia praca kopalni była zorganizowana wokół trzech jednostek. Był to: rejon szybu Karola Miarki (obecnie os. Arki Bożka), rejon szybów Rycerskich (okolice ul. Szyby Rycerskie), rejon szybu Drzymały (okolice Huty Zygmunt). Wszystkie wymienione szyby były zaopatrzone w parowe maszyny wyciągowe. Na poziomie 30 m szybu „Drzymały” użytkowano także do rozpędzania lokomotywę elektryczną[33].

Odwadnianie kopalni prowadzono za pomocą pomp elektrycznych, a wypompowaną wodę przeznaczano do picia i kopalnianych łaźni znajdujących się przy szybach Karola Miarki i szybach Rycerskich[33].

Wydobywany wówczas węgiel z pokładów o dużej miąższości (2,5–9 m) charakteryzował się wysoką kalorycznością (ponad 7000 cal.) i wytrzymałością, dzięki czemu znaczna część urobku była przeznaczana na eksport[34]. W tym czasie kopalnia miała normalnotorowe towarowe połączenie kolejowe oraz dworzec kopalniany Redensblick-schacht[35].

W okresie międzywojennym prowadzono eksploatację pokładów już wcześniej do niej przygotowanych, nie przewidywano dalszej rozbudowy, z uwagi na czynniki ekonomiczne, jak i warunki geologiczne. KWK Łagiewniki w tym czasie była kopalnią średniej wielkości – zatrudniała około 1500 pracowników[34].

W 1930 roku przy kopalni powstał Chór Męski im. I. Paderewskiego[36].

Od 1937 roku kopalnia należała do Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych[37].

Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1919–1939 (w tysiącach ton)[38](w tys. ton):

Górnicy kopalni Łagiewniki w latach międzywojennych brali udział w strajkach ekonomicznych i politycznych, strajkującym przewodzili komuniści z Komunistycznej Partii Polski. Największy strajk miał miejsce w 1936 roku – był zorganizowany przeciwko obniżce wynagrodzeń, trwał 7 dni i zakończył się sukcesem – dyrekcja zrezygnowała z obniżek[39]. Ostatnią komunistyczną manifestacją przed wojną było świętowanie 1 maja 1939 roku[39].

Czasy II wojny światowej[edytuj]

Początkowo, we wrześniu 1939 roku udało się rozbić grupę Freikorpsu, która opanowała zakład – 30 członków grupy zostało zabitych, a reszta wzięta do niewoli. Kopalnia została jednak zajęta i włączona do Rzeszy jeszcze w tym samym roku, czemu towarzyszyło przywrócenie starej nazwy Florentine[40]. od 1941 roku kopalnia należała do Berg- und Hüttenwers-Gesellschaft Karwin-Trzynietz A.G., filii koncernu Berghütte[37]. Nazistowska polityka dążyła do maksymalnego wykorzystania złóż na potrzeby wojenne, co osiągano poprzez wydłużanie czasu pracy, fedrowanie w niedzielę i święta oraz zwiększenie liczby pracowników (z 1116 osób w 1939 roku do 2123 w 1940 roku), zatrudnienie robotników przymusowych, jeńców radzieckich i Żydów[41], przy jednoczesnym prowadzeniu rabunkowego wydobycia i braku inwestycji[42]. Niewielki spadek zatrudnienia miał miejsce w 1943 w wyniku rekrutacji części załogi do Wehrmachtu[41], który jednak nie przełożył się na zmniejszenie rocznego wydobycia.

Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1939–1944 (w tysiącach ton)[41]:

Od 1945 do 1971 roku[edytuj]

Wojska radzieckie wkroczyły do Łagiewnik 28 stycznia 1945 roku[43], co było równoznaczne z wyzwoleniem kopalni spod okupacji niemieckiej. Powołano Komitet Obywatelski, górnicy podjęli niezbędne działania: ratowanie kopalni przed zatopieniem, gaszenie pożaru na poziomie 320 m w rejonie szybu Karola Miarki, gaszenie płonących zwałów w pobliżu szybów Rycerskich[43]. Powrócono także do dawnej nazwy Łagiewniki[44].

Przy kopalni od 1945 roku istniał obóz pracy przymusowej dla więźniów, internowanych i jeńców. Składał się z trzech baraków. Pod koniec listopada 1945 roku przebywało w nim przeszło 300 osób. Obóz został zlikwidowany w 1949 roku[45].

22 maja 1951 roku miał miejsce pożar w komorze narzędziowej szybu Rycerskiego, który spowodował śmierć 19 górników[46][47]. Od 1945 roku kopalnia należała do Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego[37].

Od ok. 1946 do 1949 roku przy kopalni powstał Obóz Pracy Rudzkiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, w sierpniu 1946 znajdowało się w nim 318 więźniów, w tym 227 wykorzystywanych do pracy pod ziemią. W obozie zmarło od 8 do 30 osób, zostały one pochowane na cmentarzu w Łagiewnikach[48].

W latach 50. przy kopalni działały koszary, gdyż niektórzy poborowi w ramach służby wojskowej byli wówczas kierowani do pracy dołowej w kopalni[49].

Powojenne unowocześnienia to: wprowadzenie kombajnów ścianowych, zastąpienie rynien potrząsalnych pancernymi przenośnikami zgrzebłowymi i taśmociągami, wybudowanie płuczki osadzarkowej w miejsce taśm przebierczych (eliminowanie skały płonnej), obsługiwanych dotychczas ręcznie przez kobiety[50].

Powyższe innowacje oraz powiększenie obszaru eksploatacji o pola kopalni Rozbark doprowadziły do stopniowego zwiększenia wydobycia po 1956 roku, kiedy to zakończono eksploatację najbogatszych pokładów[51]. Rozpoczęto w związku z tym eksploatację filara ochronnego Łagiewnik, w celu zminimalizowania szkód górniczych zastosowano podsadzkę płynną ze zbiornika przy szybie Marta[52] (obecnie ul. Adamka)[53]. Zatrudnienie w kopalni po systematycznie wzrastało od 1955 roku, kiedy to wyniosło ogółem 2013 osób. W 1960 roku wzrosło do 2425 pracowników, a w 1970 roku wyniosło 2680 osób[3]. Dalsze prace inwestycyjne to: pogłębienie szybu Rycerskiego I i szybu Karola Miarki do poziomu 470 m i wymiana maszyn wyciągowych[54], dzięki czemu było możliwe wybranie cienkich pokładów, wcześniej uznanych za nieprzydatne do wydobycia[53]. Inwestycje te doprowadziły do zwiększenia długości frontu eksploatacyjnego w ścianach oraz zmniejszenia długości frontu w zabierkach[53]. Wykonano również nowy szyb wentylacyjny Karola Miarki II (Nowy-Karola Miarki[54]), w celu przewietrzania pokładów w partii kopalni Rozbark[51], a także uruchomiono szybik 21, którym udostępniono pokłady 615 i 620 na poziomie 590 m[54]. Wykonano także dwa przekopy: główny na poziomie 320 m oraz wentylacyjno-rurowy na poziomie 160 m[54].

W 1963 roku zostały przyłączone pokłady 412 a/b i 416 a/b, stanowiące filar Zakładów Górniczo-Hutniczych „Orzeł Biały”, których zasoby oceniono na 7,2 mln t[55].

Wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1945–1970 (w tysiącach ton)[56]:

1 lipca 1971 roku nastąpiła konsolidacja kopalni Łagiewniki z kopalnią Rozbark[2] w jedną kopalnię o nazwie Rozbark[57] na mocy uchwały Ministerstwa Górnictwa i Energetyki[37]. Górnicy z dawnej KWK Łagiewniki mieli być transportowani dołem do pracy w wyrobiskach w rejonie szybu Lompy w KWK Rozbark, co było motywowane również przewidywanym zakończeniem wydobycia w rejonie Łagiewnik w 1973[58]. Połączenie obu kopalń było podyktowane względami ekonomicznymi, kopalnia Łagiewniki w dużym stopniu wyeksploatowała nadane jej złoża, już w czasach okupacji hitlerowskiej została uznana za nierentowną i przeznaczono ją do likwidacji[55]. Poniesione koszty przy pracach modernizacyjnych nie doprowadziły do oczekiwanych wyników ekonomicznych, a deficyt finansowy kopalni coraz bardziej powiększał się[59]. Połączenie kopalń sprowadzało się do zmniejszenia nakładów inwestycyjnych na dawną kopalnię Łagiewniki[60] i wykorzystanie jej załogi do pracy na terenie kopalni Rozbark[61].

Likwidację kopalni rozpoczęto oficjalnie 1 stycznia 1997 roku[62]. Dawna kopalnia Łagiewniki została ostatecznie zlikwidowana w latach 90. XX wieku[63], a kopalnię Rozbark, wówczas Zakład Górniczy Bytom II[64] zamknięto 31 lipca 2004 roku i rozpoczęto jego fizyczną likwidację[6].

Zaplecze socjalne[edytuj]

Mieszkania dla pracowników[edytuj]

Z racji niemal ciągłych niedoborów pracowników[65], konieczne było zatrudnianie osób zamiejscowych, których lokowano w hotelu robotniczym przy ul. Łagiewnickiej[65]. Dla osób miejscowych kopalnia przeznaczyła w 1945 roku 69 budynków o łącznej liczbie 1718 izb, których stan techniczny był zły – były to stare, zaniedbane przez lata obiekty. W latach 50. poddano remontowi 14 z nich[66]. Konieczność zwiększenia puli mieszkaniowej sprawiła, że kopalnia otrzymała w latach 50. od Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych 265 mieszkań o 696 izbach. W 1954 roku kopalnia miała do dyspozycji 74 budynki mieszkalne[67]. Następne inwestycje mieszkaniowe to: powstanie 8 domków dwurodzinnych oraz budowa w latach 60. 3 większych budynków mieszkalnych[67].

Organizacja wypoczynku po pracy[edytuj]

Staw Amendy w parku, fot. 2012 r.

Kopalnia wraz z pobliską Hutą Zygmunt zainwestowała w park wypoczynkowy w Łagiewnikach (obecnie park Amendy[68]) o powierzchni 24 hektarów, gdzie zrewitalizowano staw, stworzono przy nim przystań kajakową, kawiarnię, wypożyczalnię sprzętu sportowego, a także wybudowano amfiteatr i basen kąpielowy[69].

Ponadto na terenie dzielnicy Łagiewniki założono kilka ogródków jordanowskich[69], założono również w 1964 roku lodowisko przy Zasadniczej Szkole Górniczej[70].

Przypisy

  1. a b c d e Witecka 1985 ↓, s. 36.
  2. a b c Witecka 1985 ↓, s. 12.
  3. a b Witecka 1985 ↓, s. 117.
  4. a b Stein 1924 ↓.
  5. Witecka 1985 ↓, s. 7.
  6. a b Dąbrowski 2014 ↓.
  7. Niewiarowski 1960 ↓, s. 247.
  8. Witecka 1985 ↓, s. 12–13.
  9. Witecka 1985 ↓, s. 14.
  10. Gierlotka 2014 ↓.
  11. a b c Witecka 1985 ↓, s. 35.
  12. Traube 1888 ↓.
  13. Kuczewski 1923 ↓.
  14. a b c d e f g Piernikarczyk 1936 ↓, s. 233.
  15. Witecka 1985 ↓, s. 36–37.
  16. a b c d e f Witecka 1985 ↓, s. 37.
  17. a b c d e f g h i Witecka 1985 ↓, s. 39.
  18. a b Kossuth 1965 ↓.
  19. Piernikarczyk 1936 ↓, s. 216.
  20. Szczech 2003 ↓.
  21. a b c Witecka 1985 ↓, s. 38.
  22. Witecka 1985 ↓, s. 37–38.
  23. Spis... 1923 ↓.
  24. a b c Witecka 1985 ↓, s. 40.
  25. Witecka 1985 ↓, s. 39–40.
  26. a b Witecka 1985 ↓, s. 57.
  27. Smuda 1973 ↓, s. 204.
  28. Smuda 1973 ↓, s. 205.
  29. Witecka 1985 ↓, s. 67.
  30. Witecka 1985 ↓, s. 67–68.
  31. a b c d Witecka 1985 ↓, s. 71.
  32. a b c Witecka 1985 ↓, s. 72.
  33. a b Witecka 1985 ↓, s. 77.
  34. a b Witecka 1985 ↓, s. 78.
  35. Polsko-Niemiecka Konwencja... 1922 ↓.
  36. Hanke 2001 ↓.
  37. a b c d Jaros 1984 ↓.
  38. Witecka 1985 ↓, s. 79.
  39. a b Witecka 1985 ↓, s. 85.
  40. Witecka 1985 ↓, s. 87.
  41. a b c Witecka 1985 ↓, s. 88.
  42. Witecka 1985 ↓, s. 89.
  43. a b Witecka 1985 ↓, s. 96.
  44. Witecka 1985 ↓, s. 97.
  45. Miroszewski Kazimierz: Obozy pracy przymusowej w Bytomskim Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego w latach 1945-1949. W: Bytomskie martyrologium powojennych lat 1945-1956. Ofiary komunistycznego terroru i ich pomnik. Jan Drabina (red.). Bytom: Urząd Miejski w Bytomiu, 2009, s. 84, 88, 90. ISBN 9788392232292.
  46. Katastrofy... ↓.
  47. Adler 2008 ↓.
  48. IPN ↓.
  49. Kosek 1973 ↓, s. 285–287.
  50. Witecka 1985 ↓, s. 102.
  51. a b Witecka 1985 ↓, s. 103.
  52. Witecka 1985 ↓, s. 108–109.
  53. a b c Witecka 1985 ↓, s. 109.
  54. a b c d Witecka 1985 ↓, s. 111.
  55. a b Witecka 1985 ↓, s. 15.
  56. Witecka 1985 ↓, s. 102–103.
  57. Witecka 1985 ↓, s. 18.
  58. Witecka 1985 ↓, s. 17–18.
  59. Witecka 1985 ↓, s. 16.
  60. Witecka 1985 ↓, s. 112–113.
  61. Witecka 1985 ↓, s. 17.
  62. Dz.U. 1998 ↓.
  63. Frużyński 2012 ↓.
  64. Gałązka 2004 ↓.
  65. a b Witecka 1985 ↓, s. 118.
  66. Witecka 1985 ↓, s. 181–182.
  67. a b Witecka 1985 ↓, s. 183.
  68. AK 2014 ↓.
  69. a b Witecka 1985 ↓, s. 185.
  70. Witecka 1985 ↓, s. 186.

Bibliografia[edytuj]