Kopalnia Węgla Kamiennego Rozbark

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
KWK Rozbark S.A.
Ilustracja
Szyb Barbara
Forma prawna spółka akcyjna
Data założenia 1870
Data likwidacji 2004
Lokalizacja Polska Polska
Siedziba 41-910 Bytom
ul. Chorzowska 12
Branża górnictwo
Produkty węgiel kamienny
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
KWK Rozbark
KWK Rozbark
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
KWK Rozbark
KWK Rozbark
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
KWK Rozbark
KWK Rozbark
Ziemia50°20′34″N 18°55′45″E/50,342778 18,929167

Kopalnia Węgla Kamiennego Rozbark (niem. Heinitzgrube) − dawna kopalnia węgla kamiennego w Bytomiu przy ul. Chorzowskiej 12[1] (dzielnica Rozbark). Jedna z najstarszych kopalni w Bytomiu. Powstała w 1870 roku. Przed likwidacją kopalnia działała jako: Zakład Górniczy Bytom II. Obszar kopalni przed połączeniem z KWK Łagiewniki wynosił 7,69 km2, pola eksploatacyjne miały powierzchnię 5,1 km2[2]. Likwidacja nastąpiła w 2004. W 2014 roku w budynku cechowni dawnej kopalni otwarto Teatr Tańca i Ruchu Rozbark.

Budowa geologiczna obszaru górniczego[edytuj]

  1. PATRZ Kopalnia Węgla Kamiennego Łagiewniki#Budowa geologiczna obszaru górniczego

Historia kopalni[edytuj]

Pierwsza nieprecyzyjna wzmianka o eksploatacji górniczej na terenie późniejszej kopalni Rozbark z 1839 roku wskazuje na rok 1828 jako czas pierwszych prób drążenia szybu, być może przez okolicznych mieszkańców[3].
23 czerwca 1855 roku Hugo I Henckel von Donnersmarck zgłosił do Urzędu Górniczego we Wrocławiu zakup pola górniczego Rossberg (wcześniej Elise), które zostało powiększone 29 czerwca 1867 roku. 4 lutego 1856 roku zostało zgłoszone pole Heinitz, powiększone 29 marca 1867 roku[3]. Przyszłe tereny kopalni to również pola Moritz, Emil i Hugokupione w 1864 roku przez braci Friedlaenderów, właścicieli huty Moritz w Bobrku. Na tych polach rozpoczęto drążenie szybów Prittwitz (późniejszy Stalmach) i Mauve (późniejszy Bończyk)[3]. Przy drążeniu szybu Mauve natknięto się na kurzawkę, przez co nastąpiło zalanie wykonanego odcinka wraz ze sprzętem[3]. Po usunięciu przeszkód, Mauve został pogłębiony do 190 m, a Prittwitz do 182 m[4]. Eksploatacja w tym czasie sięgała ponad 10 tys. t węgla koksującego rocznie. Friedlaenderowie zadecydowali o zakupie pól Rossberg i Heinitz od H. Donnersmarcka w 1870 roku. Następny zakup w 1871 roku obejmował 2 parcele rozbarcznina Józefa Lampki o łącznej powierzchni przeszło 46 mórg[4]. W 1874 roku zainstalowano pompę odwadniającą typu Wolff na głębokości 300 m[5]. U schyłku lat 70. XIX wieku zbudowano sortownię, początkowo o sitach nieruchomych, później w oparciu o ruchome przesuwacze Briarta[4]. W 1878 roku zastosowano w kopalni oświetlenie elektryczne[5]. Kolejne unowocześnienie to montaż taśm Corneta na szybie Dechen w 1879 roku. Były to przenośne przebieracze do grubego asortymentu węgla, z których ręcznie wybierano skałę płonną[5]. Poniesione nakłady finansowe na modernizację okazały się niewspółmierne do osiąganych zysków, na co wpływ miał również spadek ceny węgla jak i przede wszystkim mylnie oszacowane zasoby tego surowca, co doprowadziło w konsekwencji do sprzedaży kopalni bankierowi Friedmannowi[6]. Nowy właściciel postanowił rozpocząć eksploatację na poziomie 350 m, czyli 100 m głębiej, niż dotychczas, z uwagi na przewidywane grube pokłady węgla. W 1883 roku kopalni nadano nazwę Heinitz na cześć ministra górnictwa Friedrich Antona von Heinitza[6].

Wydobycie węgla w tonach[7]:

  • 1883 - 125 192
  • 1884 - 129 813
  • 1885 - 134 057
  • 1886 - 162 806
  • 1887 - 190 481
  • 1888 - 275 713
  • 1889 - 338 439
Zabudowania kopalni w 2007 r.

Ustabilizowanie cen węgla umożliwiło Towarzystwu udostępnienie pokładów na poziomach 450 i 540 m, a także powrót do eksploatacji pokładów pola wschodniego, zarzuconego z powodu trudności związanych z natknięciem się na duży uskok. Inwestycje obejmowały wybicie nowego szybu wentylacyjnego, przystosowanie maszyn do obsługi dużych głębokości a także zastosowanie w 1892 roku ręcznych kołowrotów i wiertarek.

Pomimo dotarcia do bogatych pokładów kopalnia znalazła się w trudnej sytuacji, z uwagi na pożar, który spowodował duże straty, jak również przez niedoinwestowanie, uniemożliwiające eksploatację przynoszącą duże zyski. W konsekwencji, w 1890 roku Friedmann sprzedał kopalnię Towarzystwu Górniczemu Georg von Giesches Erben za 4,5 mln marek[7].

Na tej kopalni w 1923 zdarzył się największy wypadek w Bytomiu spowodowany pożarem.

Przy szybie Barbara od 1945 roku istniał obóz pracy przymusowej dla więźniów, internowanych i jeńców. Pod koniec listopada 1945 roku przebywało w nim przeszło 1200 osób. Obóz został zlikwidowany wiosną 1949 roku[8].

4 grudnia 1981 roku, podczas uroczystości barbórkowych z udziałem ks. prymasa Józefa Glempa poświęcono sztandar NSZZ „Solidarność” kopalni Rozbark. Ks. prymas w tymże dniu zwiedzał również podziemia kopalni[9].

Zespół zabudowy rejonu głównego dawnej kopalni Rozbark został wpisany do rejestru zabytków dnia 8 października 2007 roku (nr rej.: A/213/07). Zespół tworzą następujące obiekty oraz ich najbliższe otoczenie: budynek dawnej cechowni, budynek kotłowni, budynek maszynowni szybu Bończyk (później warsztaty szkolne), mur oporowy. Wpis do rejestru zabytków obejmuje zespół, w skład którego wchodzą wymienione budynki, obiekty oraz ich najbliższe otoczenie[1].

7 marca 2014 roku w budynku cechowni dawnej kopalni otwarto Teatr Tańca i Ruchu Rozbark[10].

Przypisy

  1. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków: Rejestr zabytków w Bytomiu (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2010].
  2. Witecka 1985 ↓, s. 12.
  3. a b c d Witecka 1985 ↓, s. 41.
  4. a b c Witecka 1985 ↓, s. 42.
  5. a b c Witecka 1985 ↓, s. 43.
  6. a b Witecka 1985 ↓, s. 44.
  7. a b Witecka 1985 ↓, s. 45.
  8. Miroszewski Kazimierz: Obozy pracy przymusowej w Bytomskim Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego w latach 1945-1949. W: Bytomskie martyrologium powojennych lat 1945-1956. Ofiary komunistycznego terroru i ich pomnik. Jan Drabina (red.). Bytom: Urząd Miejski w Bytomiu, 2009, s. 84, 88, 90. ISBN 9788392232292.
  9. Bytom powojenny 1945–2002 we wspomnieniach i na fotografii. Jan Drabina (oprac., red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2002, s. 139. ISBN 839080185X.
  10. Magdalena Nowacka-Goik: Teatr Tańca i Ruchu Rozbark otwarty (pol.). dziennikzachodni.pl, 2014-03-07. [dostęp 2016-12-09].

Bibliografia[edytuj]

Helena Witecka: Kopalnia Węgla Kamiennego Rozbark: Zarys dziejów 1824-1984. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1985. ISBN 8370080049.