Kopalnia Węgla Kamiennego Janina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
TAURON Wydobycie S.A.
Zakład Górniczy Janina
Ilustracja
Kopalnia "Janina" w Libiążu z lotu ptaka
Państwo  Polska
Adres ul. Górnicza 23, 32-590 Libiąż, Polska
Data założenia 1907
Forma prawna zorganizowane przedsiębiorstwo bez wyodrębnionej formy prawnej
Dyrektor Janusz Paszko
Udziałowcy TAURON Wydobycie Spółka Akcyjna
Zatrudnienie 2841 pracowników (w tym 1937 robotników dołowych) w roku 2007
Położenie na mapie Libiąża
Mapa lokalizacyjna Libiąża
TAURON Wydobycie S.A.
TAURON Wydobycie S.A.
Położenie na mapie gminy Libiąż
Mapa lokalizacyjna gminy Libiąż
TAURON Wydobycie S.A.
TAURON Wydobycie S.A.
Położenie na mapie powiatu chrzanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chrzanowskiego
TAURON Wydobycie S.A.
TAURON Wydobycie S.A.
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
TAURON Wydobycie S.A.
TAURON Wydobycie S.A.
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
TAURON Wydobycie S.A.
TAURON Wydobycie S.A.
50,092°N 19,332°E/50,092100 19,332000
Strona internetowa

KWK Janinakopalnia węgla kamiennego, znajdująca się w Libiążu, jedna z dwóch kopalń węgla kamiennego w województwie małopolskim. Wchodziła w skład Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines). Kopalnia działa od roku 1907, jej nazwa – według obiegowej opinii – pochodzić miała rzekomo od imienia żony lub córki pierwszego francuskiego prezesa, Alexisa Barteta. Legendy tej jednak nie potwierdza wnuk Alexisa, Bernard Bartet[1].

Pełnomocnictwo Barteta (Compagnie Galicienne de Mines) dla Szczotkowskiego, 1922
Kopalnia "Janina" w Libiążu nocą
Panorama kopalni "Janina", lata 30. XX w.
Kopalnia "Janina" ok. r. 1938
KWK "Janina", widok współczesny

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kopalnia powstała na terenach wykupywanych od roku 1899 przez francuskich przedsiębiorców w ówczesnych wsiach Libiąż Mały i Wielki oraz Moczydło i Żarki. Zarejestrowali oni w 1901 swoją firmę najpierw w Szczakowej, a w 1906 utworzyli w Paryżu spółkę z kapitałem akcyjnym 5,5 miliona ówczesnych franków francuskich. Do wybuchu I wojny światowej kopalnia wciąż pozostawała w fazie rozruchu, statystyki dotyczące wielkości wydobycia rozpoczynają się od roku 1910, w którym wydobyto w niej 19 tysięcy ton węgla; w latach 1914-1918 wydobycie wzrosło z 95 do 149 tys. ton[2].

Po zakończeniu wojny francuscy właściciele odzyskali kontrolę nad swoją kopalnią i zdecydowali się zatrudnić w niej polskiego dyrektora. Przez cały okres międzywojenny począwszy od roku 1920 do 1939, jako pełnomocnik współwłaściciela Alexisa Barteta, kopalnią kierował inż. Zygmunt Szczotkowski, a jego zastępcą do spraw technicznych – tzw. "kierownikiem kopalni" – był inż. Józef Litwiniszyn[3], ojciec prof. Jerzego Litwiniszyna. Po wybuchu II wojny światowej władze okupacyjne jeszcze do połowy roku 1940 nakazały Szczotkowskiemu zarząd komisaryczny; później kopalnią kierował Austriak z Grazu Ladislaus Franz Trenczak, po wojnie był twórcą patentów w przemyśle górniczym[4]; później trafił do Pakistanu jako ekspert górniczy ONZ[5], który podjął niezwłocznie starania zatrudnienia w kopalni jeńców wojennych i zorganizowania w niej obozu pracy[6]. W styczniu 1943 nowym zarządcą kopalni został inż. Günther Falkenhahn, a wkrótce przywieziono tam pierwszych jeńców brytyjskich, w oparciu o których powstało Kriegsgefangenen-Arbeitskommando E-562 Janinagrube ("komando pracy jeńców wojennych E-562 kopalnia Janina") podlegające ekspozyturze Stalagu VIII B w Zabrzu. Jeńcy ci jednak w skuteczny sposób uchylali się od pracy w kopalni, w wyniku czego jesienią 1943 Niemcy zdecydowali się przekształcić obóz pracy jeńców wojennych w obóz pracy przymusowej Arbeitslager Janinagrube ("obóz pracy kopalnia Janina") podlegający obozowi koncentracyjnemu Auschwitz. W obozie tym pracowało od 800 do ponad 900 więźniów pochodzących z różnych części Europy; wydobycie wynosiło wówczas ok. 300 tys. ton rocznie. W przeddzień likwidacji obozu w styczniu 1945 przebywało tam 853 więźniów.

Po przejściu frontu w 1945 kopalnia "Janina" została upaństwowiona i w lutym podjęła wydobycie. Drążenie nowego szybu Janina III rozpoczęto w 1961, dwa lata później szybu Południowego, a w 1964 – szybu Zachodniego. Na początku lat 70. XX wieku wydobycie wynosiło w "Janinie" ok. 1,8 mln ton rocznie, a zatrudnienie około 4 tysięcy osób. W 1972 wydobycie w "Janinie" przekroczyło 2 miliony ton, a w 1978 – trzy miliony, po czym w latach 80. XX wieku utrzymywało się na poziomie 3,5 mln. ton[7].

Od czasu demokratycznych i gospodarczych przemian, które rozpoczęły się w Polsce w roku 1989, datuje się początek zmniejszania przerostów zatrudnienia, szczególnie wśród pracowników zatrudnionych na powierzchni. Liczba pracowników zmalała w ciągu pierwszych paru lat o ponad tysiąc osób, zmalało też wydobycie. W 1993 kopalnia weszła w skład Nadwiślańskiej Spółki Węglowej S.A. w Tychach, a od 1 lutego 2003 znalazła się, jako jeden z 23 zakładów, w Kompanii Węglowej. Rok później, 1 kwietnia 2004, w wyniku kolejnych przekształceń powstał Zakład Górniczo-Energetyczny Janina sp. z o.o. 1 lipca 2005 ZGE Janina został połączony z ZGE Sobieski Jaworzno III sp. z o.o., w wyniku czego powstał Południowy Koncern Węglowy S.A. W listopadzie 2007 zatrudnienie w "Janinie" wynosiło 2841 pracowników (w tym 1937 robotników dołowych)[8]. W 2005 wydobycie wynosiło ok. 2,2 mln ton[9]; w kolejnych latach utrzymywało się na poziomie od 1,75 do 2,6 mln. ton. Złoża kopalni "Janina" szacowane są obecnie na 20% zasobów węgla kamiennego w Polsce[10]. Jest to kopalnia o największych zasobach operatywnych węgla kamiennego w Polsce, szacowanych na 841 009 tys. ton, a czas eksploatacji w 2003 był przewidywany na 204 lata[11]. Kopalnia obecnie należy do TAURON Wydobycie S.A.[12].

30 września i 20 października 2015 roku w kopalni doszło do tąpnięcia o sile 3,7 w skali Richtera. Doprowadziło to do czasowego wstrzymania wydobycia w jednej z trzech ścian, spowodowanego licznymi uszkodzeniami budynków w okolicy Libiąża[13][14][15]. 17 października 2015 roku doszło do tąpnięcia o sile 4 w skali Richtera[16][17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. "Zagadkowa Janina" i "Podróż sentymentalna dwóch Francuzów". „Kurier Libiąski”. 12/2006, s. str. 7-9. wyd. Libiąskie Centrum Kultury. ISSN 1895-6831 (pol.). 
  2. Maria Leś-Runicka: Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu. Libiąż: Południowy Koncern Węglowy, 2008, s. 24-25. ISBN [brak].
  3. W opracowaniu M. Leś-Runickiej nt. historii kopalni Litwiniszyn wymieniony jest od r. 1935 jako dyrektor po Szczotkowskim, tymczasem do II wojny światowej pełnił tę funkcję stale Szczotkowski, zob. Wspomnienie o Zygmuncie Franciszku Szczotkowskim (1877-1943) w Kwartalniku Historii Nauki i Techniki nr 3/2013
  4. patentmaps.com
  5. untraty.un.org
  6. Obozy w Libiążu w latach II wojny światowej
  7. Maria Leś-Runicka: (ibidem). s. 58-79.
  8. Magazyn Koncern, Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego, listopad 2007
  9. "Po pierwsze: zwiększyć wydobycie", portal ziemi chrzanowskiej przelom.pl
  10. Magazyn Koncern, Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego
  11. Zbigniew Grudziński: "Wystarczalność zasobów węgla kamiennego w Polsce w świetle planu dostępu do zasobów oraz prognoz zapotrzebowania na węgiel" Polityka Energetyczna, Tom 8, Zeszyt 2, 2005
  12. Tauron wydobycie
  13. Potężny wstrząs odczuwalny m.in. w Oświęcimiu i Sosnowcu. "Obrazki spadały ze ściany". www.rmf24.pl. [dostęp 2015-10-20].
  14. Earthquake, Magnitude 3.7 - POLAND - 2015 October 20, 20:23:50 UTC. EMSC-CSEM. [dostęp 2015-10-20].
  15. Libiąż. Kopalnia wstrzymuje wydobycie!. gazetakrakowska.pl. [dostęp 2015-10-20].
  16. Mieszkańcy o wstrząsach: Jakby pocisk uderzył w dom. przelom.pl, 2015-11-18.
  17. Earthquake, Magnitude 4 - POLAND - 2015 November 17, 23:28:18 UTC. EMSC-CSEM. [dostęp 2015-11-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)
  • miesięcznik "Nasze Forum", wewnętrzny magazyn informacyjny pracowników Grupy TAURON, wyd. Południowy Koncern Węglowy SA, Jaworzno (numery rocznika 2012)
  • J. Zieliński, Budował Janinę [w:] "Przełom" – Tygodnik Ziemi Chrzanowskiej, ISSN 1231-5664, nr 48(1069), 5.12.2012, str. 22
  • J. Zieliński, K. Zieliński, Wspomnienie o Zygmuncie Franciszku Szczotkowskim (1877-1943) [w:] Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, wyd. Instytut Historii Nauki PAN, ISSN 0023-589X, R. 58, nr 3/2013, str. 129-145

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]