Zamek w Kończycach Małych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek w Kończycach Małych
Obiekt zabytkowy nr rej. A-153/60 z 27 lutego 1960[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Kończyce Małe
Adres ul. Staropolska 5
Typ budynku dwór obronny
Styl architektoniczny renesans
Rozpoczęcie budowy koniec XIV w.
Pierwszy właściciel ród Golasowskich
Kolejni właściciele ród Czelów, ród Pełków, rodzina Folwarcznych
Położenie na mapie gminy Zebrzydowice
Mapa lokalizacyjna gminy Zebrzydowice
Zamek w Kończycach Małych
Zamek w Kończycach Małych
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek w Kończycach Małych
Zamek w Kończycach Małych
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zamek w Kończycach Małych
Zamek w Kończycach Małych
Położenie na mapie powiatu cieszyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu cieszyńskiego
Zamek w Kończycach Małych
Zamek w Kończycach Małych
Ziemia49°51′01,2″N 18°38′00,3″E/49,850333 18,633417
Strona internetowa

Zamek w Kończycach Małych – zabytkowy zamek mieszczący się w Kończycach Małych w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim. Choć zwany jest zamkiem, w rzeczywistości jest to dwór obronny – jedyny taki na Śląsku Cieszyńskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Kończycach Małych od strony stawu
Zamek w Kończycach Małych (brama)

Pierwotna budowla, będąca zamkiem gotyckim, została wybudowana przez ród Golasowskich pod koniec XIV wieku. W 1560 roku został przez Jerzego Sedlnickiego rozbudowany, o czym świadczy kamienny portal z nadprożem z herbem Odrowąż Sedlnickich. W ciągu kolejnych lat był nadal w posiadaniu rodziny Sedlnickich. Następnie po ślubie pochodzącej z tego rodu Katarzyny dostał się w posiadanie rodziny Czelów (herbu Kościesza) – jednego z najstarszych i najważniejszych rodów szlacheckich w Księstwie Cieszyńskim. Został wówczas znacznie rozbudowany przez Piotra Czelę, syna kanclerza księstwa cieszyńskiego Jana Czeli. Budynek uzyskał wówczas styl renesansowy i stał się 4-skrzydłową rezydencją z niespotykanym w innych siedzibach szlachty cieszyńskiej reprezentacyjnym dziedzińcem arkadowym, za sprawą którego zamek ten bywa nazywany Cieszyńskim Wawelem. W narożniku płd-wsch umieszczono bramę wjazdową. Dwa skrzydła były domem mieszkalnym pozostałe zabudowania miały funkcje gospodarcze. Całe założenie zostało otoczone fosą. Dodatkowym elementem obronnym zamku były okalające go mokradła i znajdujący się obok staw. Po śmierci Jana Czeli w 1630 r. majątek odziedziczyły krótko rodziny jego sióstr.

W roku 1657 Kończyce Małe kupuje Wacław Pełka z Nowego Miasta, który z zamku uczynił swoją siedzibę rodową. Pełkowie (herbu Pogonia) zostają właścicielami wsi na najbliższe 180 lat. Za ich sprawą w latach 20. XIX wieku zamek otoczony został ogrodem w stylu angielskim w miejscu zasypanych fos, przecięty aleją obsadzoną topolami. W tym czasie zamek zyskał cechy rezydencji tracąc swe walory obronne. W 1837 r. Maksymiliana Osthaus von Bassy wdowa po Jerzym Pełce przenosi się do Wiednia i sprzedaje Kończyce wzbogaconemu chłopu, Janowi Andrzejowi Folwarcznemu. Jego syn w 1880 r. dokonał generalnego remontu i przebudowy swej siedziby. Ostatnią właścicielką zamku była wnuczka Folwarcznego – Hildegarda Wurzian. Opuszcza go przed wkroczeniem wojsk Armii Czerwonej i udaje się do Niemiec. Działania wojenne z początku roku 1945 powodują poważne zniszczenia rezydencji. Jednocześnie zostaje ona doszczętnie splądrowana. W 1946 r. majątek przejął Skarb Państwa. W latach 1956–1958 przeprowadzono odbudowę pałacu po zniszczeniach wojennych. W 1960 r. do dwóch zachowanych skrzydeł dobudowano trzecie, mieszczące salę widowiskową. W latach 1993–1995 przeprowadzono kolejny remont generalny. Obecnie zamek mieści m.in. hotel, restaurację, Izbę Regionalną, filię Gminnej Biblioteki Publicznej i siedziby regionalnych zespołów i stowarzyszeń. Na dziedzińcu zamku organizowane są koncerty w ramach odbywającego się w Cieszynie Międzynarodowego Festiwalu Muzyki „Viva il Canto”.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Obecnie po przeprowadzonym remoncie obiekt składa się z dwóch prostopadłych skrzydeł, częściowo podpiwniczonych. U ich zbiegu znajduje się przelotowa sień, z której na prawo biegną dwubiegowe schody na piętro. Sklepienia w sieni kolebkowe, w pozostałych pomieszczeniach parteru krzyżowo-kolebkowe, kolebkowe z lunetami wsparte na filarze oraz żaglaste. Układ wnętrz na piętrze analogiczny. W podcieniu na parterze oraz w niektórych pomieszczeniach na piętrze stropy belkowane. Elewacja południowo-zachodnia na piętrze sześcioosiowa, kondygnacje rozdzielone gzymsem. W elewacji południowo-wschodniej nowszy balkon. Okna prostokątne, różnej wielkości, cztery w kamiennych renesansowych obramieniach (ok. połowy XVI wieku), profilowanych, ze śladami krzyży, niektóre w obramieniach z XIX wieku. Od południowego zachodu w oknach parteru zachowane renesansowe kraty. W pomieszczeniu na piętrze skrzydła południowo-zachodniego znajduje się renesansowy portal, zamknięty jest łukiem koszowym, boniowany, o profilowanej archiwolcie, a nadproże dekorowane prymitywnymi rozetami. Arkady podcienia od strony dziedzińca rozmieszczone są nieregularnie, zamknięte łukami koszowymi. Nad podcieniem ganek z parapetem dekorowanym płycinami. Okap dachu wsparty jest na drewnianych słupach. Dach polski, łamany, pierwotnie kryty gontem, obecnie eternitem.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Tuż przy zamku przechodzą następujące trasy rowerowe:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]