Aleksander Sewer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksander Sewer
Alexander severus.jpg
Imiona Marcus Iulius Gessius Bassianus Alexianus (od 221 r. Marcus Aurelius Alexander Caesar)
Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Severus Alexander Augustus
niezaliczony w poczet bogów
Czas panowania 11 marca 222 r.21 marca 235 r.
Dynastia Sewerowie
Data urodzin 1 października 208 r.Emesa
Data śmierci 21 marca 235 r. – pod Moguncją
Moneta
Severus Alexander BI Tetradrachm 233 819460.jpg
Lista cesarzy rzymskich
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Aleksjan Bassianus, Aleksander Sewer (Bassianus Alexianus, Severus Alexander, ur. 1 października 208 w Emesie, zm. 21 marca 235 na terenie dzisiejszego Bretzenheim koło Moguncji) – cesarz rzymski w latach 222–235 z dynastii Sewerów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Nazwisko Sewer przybrał adoptowany w 218 roku przez kuzyna, małoletniego cesarza Heliogabala[1]. W 222 roku Heliogabal, którego ekscesy obyczajowe oraz despotyczne kaprysy uczyniły bardzo niepopularnym, został zamordowany z inicjatywy matki Sewera – Julii Mammei. W tym samym roku Aleksander, który już wcześniej nosił tytuł cezara, został uznany cesarzem rzymskim (ostatnim z dynastii Sewerów). W chwili oficjalnego objęcia rządów Aleksander miał zaledwie trzynaście lat i faktyczne rządy znalazły się w rękach jego matki Julii Mammei i babki, Julii Maesy - która odgrywała poważną rolę także za jego poprzednika.

Niepohamowany despotyzm Heliogabala, który był przyczyną jego upadku, kazał opiekunkom Aleksandra - jego matce i babce, oraz popierającym ich senatorom, zastosować surowsze metody wychowawcze wobec młodego władcy. W efekcie Aleksander nawet po osiągnięciu pełnoletniości pozostawał pod silnym wpływem swych opiekunek i doradców[2]. Próbowali oni zmienić politykę wewnętrzną kraju, dzieląc się władzą z senatem, a odbierając liczne przywileje rozpanoszonym ówcześnie wojskowym. Senat, który u poprzedników miał funkcję fasadową ponownie stał się jednym z ośrodków władzy państwowej. Na czele doradców władcy stanął dobrze znany i poważany prawnik Ulpian Domitius. Jednak próba odsunięcia wojska, a zwłaszcza pretorianów, od wpływu na rządy nie była łatwa. Pierwszą ofiarą tej walki był sam Ulpian, którego żołnierze zamordowali już w roku 223. Do niepopularności cesarza przyczyniała się również jego matka, znana ze swej żądzy władzy i bogactw[2].

W 225 Aleksander za radą matki ożenił się z Sallustią Orbianą. Gdy jednak żona cesarza zaczęła zdobywać jego względy, Julia Mamea, zazdrosna o wpływ na młodego cesarza, rozpoczęła z nią walkę. Najpierw doprowadziła do skazania jej ojca, a później do wygnania cesarskiej żony do prowincji Afryki. Wg Herodiana działo się to wbrew woli samego Aleksandra[2]. Historia Augusta wspomina, że Aleksander był tolerancyjny wobec chrześcijan. [3]

Złota moneta Aleksandra Sewera z ok. 230 roku.

Łagodny z natury cesarz nie miał żadnych doświadczeń militarnych i był wyraźnie niechętny wojnie, jednak ataki perskich Sasanidów na ziemie cesarstwa nie mogły zostać bez odpowiedzi. Aleksander stanął na czele wojsk, które wyruszyły na Wschód i mimo że nie dowodził nimi osobiście, uzyskał wspaniały triumf po zwycięstwie nad perskim królem Ardaszirem I (wojna perska 232233). Wkrótce potem wybuchła wojna z Germanami, podczas której cesarz popełnił fatalny błąd: objął bezpośrednie dowództwo nad żołnierzami, którzy go nienawidzili, gdyż ograniczył ich prawa uzyskane za poprzedników. Aleksander próbował "grać na czas", zanim wierne mu legiony z wojny perskiej, sowicie wzbogacone łupami, dotrą nad Ren i zaczął układać się z Germanami. Jednak po ugodzie z barbarzyńcami został zamordowany przez legionistów, którzy uznali pokojowo nastawionego Aleksandra za niegodnego purpury (21 marca 235). Nowym cesarzem obwołany został Gajusz Juliusz Werus, który przeszedł do historii pod imieniem Maksymina Traka.

Droga do dominatu[edytuj | edytuj kod]

Śmierć Aleksandra, ostatniego cesarza z dynastii Sewerów, otwiera okres wielkiego kryzysu państwa rzymskiego. Brak legitymizacji władzy u jego następców miał stać się przyczyną ciągłych rewolt wojskowych i oddawania purpury kolejnym kandydatom. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy była militaryzacja cesarstwa, której usiłowali zapobiec bardziej dalekowzroczni doradcy Aleksandra. Panowanie Aleksandra zamyka również okres w dziejach cesarstwa zwany pryncypatem, gdy cesarz występował wśród senatorów jako pierwszy wśród równych (primus inter pares). Aleksander Sewer był więc ostatnim cesarzem hołdującym otwarcie i szczerze zasadom rządzenia ukutym przez Oktawiana Augusta. Trwający dwa wieki proces wzmacniania autorytetu i zakresu władzy cesarskiej uczynił z cesarzy władców absolutnych, których głównym oparciem miało stać się - w miejsce senatu - wojsko. Nową fazę w rozwoju cesarstwa nazwano dominatem (od słowa dominus, czyli "pan"), choć zwycięstwo nowej koncepcji ustrojowej miało nastąpić po trwającym niemal wiek kryzysie.

Bohater literacki[edytuj | edytuj kod]

Aleksander jako dobry i mądry władca jest jednym z bohaterów dramatu Zygmunta Krasińskiego Irydion.

Przypisy

  1. Heliogabal był bratem ciotecznym Aleksandra, ich matki były rodzonymi siostrami
  2. 2,0 2,1 2,2 Aleksander Krawczuk, Poczet cesarzy rzymskich, Wydawnictwo ISKRY, 2001, s. 332-346, ISBN 83-207-1489-3
  3. Historia Augusta Severus Alexander 22

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Max Cary, Howard Hayes Scullard: Dzieje Rzymu: Od najdawniejszych czasów do Konstantyna. Tłum. Jerzy Schwakopf. T. 2. Warszawa: PIW, 1992. ISBN 83-06-01859-1.
  • Herodian: Historia cesarstwa rzymskiego. Przekł., wstęp i komentarz Józef Wolski. Wrocław: Ossolineum, 2004.
  • Historycy cesarstwa rzymskiego. Żywoty cesarzy od Hadriana do Numeriana. Przekł., wstęp i komentarz Hanna Szelest. Warszawa: ISKRY, 1966.
  • Kotula: Septymiusz Sewerus, cesarz z Lepcis Magna. Wrocław: Ossolineum, 1987.
  • Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzowych Rzymu. Warszawa: ISKRY, 2006.
  • Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzy rzymskich. Warszawa: ISKRY, 2006.
  • Piotr Iwaszkiewicz, Wiesław Łoś, Marek Stępień: Władcy i wodzowie starożytności. Słownik. Warszawa: WSiP, 1998. ISBN 83-02-06971-X.


Poprzednik
Heliogabal
Imperatores Romani.svg Cesarz rzymski
222235
Imperatores Romani.svg Następca
Maksymin Trak