Karakalla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karakalla
Imiona Lucius Septimius Bassianus (od 195 r. Marcus Aurelius Antoninus Bassianus)
Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Severus Antoninus Pius Augustus
niezaliczony w poczet bogów
Czas panowania 4 lutego 211 r.8 kwietnia 217 r.
Dynastia Sewerowie
Data urodzin 4 kwietnia 188 r.
Data śmierci 8 kwietnia 217 r.
Moneta
Sestertius-Caracalla-Circus Maximus-RIC 0500a.jpg
Lista cesarzy rzymskich
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Karakalla (ur. 4 kwietnia 188, zm. 8 kwietnia 217; Caracalla, Marcus Aurelius Antoninus Bassianus, Marcus Aurelius Severus Antoninus) – cesarz rzymski. Syn Septymiusza Sewera i Julii Domny. Współrządził z ojcem, po jego śmierci (krótkotrwale) z bratem Getą. Po jego zamordowaniu[1] w roku 212 został cesarzem samodzielnym.

Przydomek[edytuj | edytuj kod]

Przydomek Karakalla pochodził od nazwy galijskiego płaszcza z kapturem, jaki lubił nosić ten władca. Według Aureliusza Wiktora cesarz miał rozdawać ludności szaty sięgające kostek, stąd właśnie jego przydomek[2]. Oficjalnie jednak go nie używano; w źródłach występuje jego cognomen, czyli Antoninus.

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Małżonką jego i augustą przez krótki czas (202-205) była Publia Fulvia Plautilla, córka Plaucjana – prefekta pretorianów i faworyta Septymiusza Sewera. Po wykryciu jego spisku usunięta na wygnanie (Wyspy Liparyjskie) i tam zgładzona ok. 212 na polecenie Karakalli. Związek ten był bezdzietny.

Rządy terroru[edytuj | edytuj kod]

Po zabójstwie brata cesarz pozwolił rozpętać falę terroru wymierzonego przeciw stronnikom Gety, w wyniku czego śmierć poniosło do 20 tys. osób. M. in. dopuścił wówczas do zgładzenia sławnego prawnika rzymskiego i byłego prefekta pretorianów Emiliusza Papiniana (Aemilius Papinianus)[3] rzekomo za to, iż nie chciał napisać wywodu prawnego uzasadniającego zabójstwo brata.

Polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Za najważniejsze dzieło jego panowania należy uważać zakończenie procesu unifikacji Italii oraz prowincji poprzez wydanie w 212 (lub 213) Constitutio Antoniniana (tzw. Edykt Karakalli, którego przygotowanie przypisuje się raczej jego poprzednikowi i ojcu, Septymiuszowi Sewerowi). Edykt ten, nadający pełne prawo obywatelstwa rzymskiego prawie całej wolnej ludności cesarstwa, Karakalla ogłosił zapewne głównie dla zdobycia popularności wśród mas ludności imperium, a także z motywacji fiskalnej (rozszerzenie opodatkowania obywateli rzymskich na większość ludności). Nie umniejsza to jednak jego zasadniczej roli jako aktu wieńczącego politykę unifikacyjną prowadzoną zwłaszcza przez Hadriana i Septymiusza Sewera; poprzez nadanie rzymskiego civitas osiągnięto bowiem połączenie idei solidarności politycznej i wspólnoty religijnej (nakaz modlitw za cesarza do wszystkich bóstw imperium)[4]. Dzięki temu Constitutio w znaczący sposób wpłynęła na kierunek dalszego rozwoju społecznego cesarstwa.

W dążeniu do ustabilizowania pieniądza i zrównoważenia deprecjacji denara (zawierającego teraz o 25% mniej srebra), w 214 lub 215 r. Karakalla w ramach szerszej reformy wprowadził nową monetę wartości 2 denarów, umownie nazywaną od jego cognomen antoninianem. Choć dewaluowana i modyfikowana, przetrwała ona w istocie cały okres wielkiego kryzysu cesarstwa aż do poważnej reformy monetarnej podjętej przez tetrarchów na przełomie III i IV w.

W prowincjach cesarz dbał o rozbudowę i utrzymanie sieci dróg. Z okresu jego panowania pochodzi ich mapa obejmująca sieć drogową o długości ok. 55 tys. mil rzymskich, zwana Itinerarium provinciarium Antonini Augusti. W samym Rzymie dokończył po ojcu budowę term zwanych antoniniańskimi przy Via Appia, u stóp Awentynu (Termy Karakalli). Oddane do użytku mieszkańców Wiecznego Miasta w 216 r., były pierwszymi z wielkich łaźni Rzymu budowanych w III-IV stuleciu[5].

Polityka zewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

W polityce zewnętrznej Karakalla musiał tradycyjnie bronić granicy (limesu) nad Renem i Dunajem oraz prowadzić wojnę z Partami. Gdy na odcinku limesu retyckiego i górnogermańskiego pojawił się nowy przeciwnik w postaci germańskiego plemenia Alamanów, Karakalla odniósł nad nim jesienią 213 r. znaczące zwycięstwo, co pozwoliło mu przybrać tytuł Germanicus Maximus. W następnym roku cesarz zwycięsko rozprawił się z Karpami nad dolnym Dunajem. W 215 r. rozpoczął konflikt z Partami nieudanym uderzeniem na Armenię wojsk pod dowództwem jego wyzwoleńca Teokryta. Przed rozpoczęciem głównego uderzenia w 216 r., cesarz krwawo spacyfikował zbuntowaną Aleksandrię, której mieszkańcy zapewne odmawiali zwiększonych świadczeń na wyprawę wschodnią[6].

Jako gorliwy naśladowca Aleksandra Wielkiego, Karakalla zamierzał połączyć cesarstwo rzymskie z imperium Partów – w tym celu zażądał ręki córki Króla Królów Artabana IV. Otrzymując odmowę rozpoczął wojnę z Partami i przyłączył Armenię do imperium jako nową prowincję. W 217 udając się z Edessy na wojnę został zamordowany z inspiracji prefekta pretorianów – Makryna (Macrinusa) pod Carrhae (dzis. Harran w Turcji)[7]. Choć nie został pośmiertnie uznany za „boskiego” (divus), prochy jego spoczęły w mauzoleum Hadriana.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Karakalli

Przypisy

  1. Akt ten dokonany w obecności matki oraz cały konflikt między braćmi dramatycznie opisuje Herodian (Historia cesarstwa rzymskiego 3,5 - 4,4).
  2. Aureliusz Wiktor Księga o cezarach 21, 1. w: Brewiaria dziejów rzymskich (red.nauk. Przemysław Nehring), WUW, Warszawa 2010.
  3. Eliusz Spartianus w Historia Augusta przedstawia to jako morderstwo dokonane przez żołnierzy na oczach cesarza (Anton. Karakalla 4,1) ; podobnie Aureliusz Wiktor (20, 33)
  4. M. Jaczynowska, Historia starożytnego Rzymu, Warszawa 1974, s. 320-322.
  5. Spośród monumentalnych zabytków z czasu jego panowania zachowały się 2 łuki triumfalne: w algierskiej Dżemili (staroż. Cuicul) i Tebessie (Theveste).
  6. J. Prostko-Prostyński, Karakalla [w] Słownik..., s. 115-116.
  7. Przez nasłanego setnika Marcjalisa według Herodiana (13,1-6), co powtarza Eliusz Spartianus (Historia Augusta, Anton. Karakalla 7); przez żołnierza-łucznika według Kasjusza Diona (LXXIX, 4-6).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Cary, H. H. Scullard, Dzieje Rzymu. Od czasów najdawniejszych do Konstantyna. t. I, PIW, Warszawa 1992
  • Herodian, Historia cesarstwa rzymskiego (przekł., wstęp i komentarz J. Wolski), Ossolineum, Wrocław 2004
  • Historycy cesarstwa rzymskiego. Żywoty cesarzy od Hadriana do Numeriana (przekł., wstęp i kom. H. Szelest), Czytelnik, Warszawa 1966
  • Kasjusz Dion, Historia rzymska (przekł.,wstęp i kom. Wł. Madyda), Ossolineum, Wrocław 1967
  • T. Kotula, Septymiusz Sewerus, cesarz z Lepcis Magna, Ossolineum, Wrocław 1987
  • A. Krawczuk, Poczet cesarzy rzymskich, Iskry, Warszawa 2006
  • P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień,Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, WSiP, Warszawa 1998
  • J. Prostko-Prostyński, Karakalla [w] Słownik cesarzy rzymskich, Wyd. Poznańskie, Poznań 2001


Poprzednik
Septymiusz Sewer
Imperatores Romani.svg Cesarz rzymski
211217
Imperatores Romani.svg Następca
Makrynus