Alfabet fenicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tabela przedstawia ewolucję pisma fenickiego w pismo neopunickie

Alfabet fenicki, będący modyfikacją istniejącego wcześniej pisma proto-kananejskiego jest najstarszym zachowanym alfabetem świata. Uważa się, że powstał około 1050 p.n.e., najprawdopodobniej dla potrzeb rozwijającego się handlu. Służył do zapisu fenickiego, języka z grupy północno-semickiej, używanego w starożytności na terenie dzisiejszego Libanu oraz w licznych fenickich koloniach. Zapis ten, poprzez oparte na nim pisma greckie i hebrajskie, dał początek wszystkim alfabetom stosowanym współcześnie na terenie Europy oraz arabskiemu, a nawet dewanagari używanemu obecnie w Indiach[potrzebne źródło].

Charakterystyczną cechą fenickiego jest jego spółgłoskowość (brak liter odpowiadających samogłoskom, które odczytywano z kontekstu). Pozwala to sklasyfikować ten alfabet jako abdżad. Hebrajczycy w pierwszych wiekach naszej ery opracowali opcjonalny system oznaczania samogłosek pisma sylabicznego, natomiast starożytni Grecy przemianowali niektóre litery pisma fenickiego na samogłoski, tworząc pierwszy pełny głoskowy alfabet. Poszczególne litery zapisu fenickiego oznaczają także całe wyrazy, co zaznaczono w tabeli. Alfabet, odczytywany najczęściej od prawej do lewej, zrekonstruowała w 1904 roku grupa uczonych pod przewodnictwem Theodora Nöldeke. Bazowali oni na setkach zachowanych inskrypcji, odnalezionych w byłych fenickich miastach: Tyrze, Byblos i Kartaginie. Mimo tego nie jest do końca pewne znaczenie niektórych liter, które na przestrzeni wieków ulegały zmianom (np. "digg" – ryba na "dalet" – drzwi; "hillul" – święto na "he" – okno).

W roku 2005 został wpisany na listę UNESCO Pamięć Świata[1].

Znaki alfabetu fenickiego[edytuj | edytuj kod]

Litera Wymowa Znaczenie Transliteracja Litera odpowiadająca w alfabetach:
Hebrajskim Arabskim Greckim Łacińskim Cyrylicy
Aleph ʼāleph wół ʼ א Αα Aa Аа
Beth bēth dom b ב Ββ Bb Бб, Вв
Gimel gīmel wielbłąd g ג Γγ Cc, Gg Гг
Daleth dāleth drzwi d ד ﺩ، ذ Δδ Dd Дд
He okno h ה Εε Ee Ее, Єє
Waw wāw hak w ו Υυ Ff, Uu, Vv, Ww, Yy Уу
Zayin zayin broń z ז Ζζ Zz Зз
Heth ḥēth płot ח ﺡ، خ Ηη Hh Ии, Йй
Teth ṭēth koło ט ﻁ، ظ Θθ brak F
Yodh yōdh ramię/ręka y י ﻱ، ى Ιι Ii, Jj Іі, Її, Јј
Kaph kaph dłoń k כ Κκ Kk Кк
Lamedh lāmedh oścień/kostur pasterski l ל Λλ Ll Лл
Mem mēm woda m מ Μμ Mm Мм
Nun nun ryba (symbol prawdop. od hieroglifu oznaczającego węża/węgorza) n נ Νν Nn Нн
Samekh sāmekh słup/pal/ryba? s ס brak Ξξ, Χχ Xx Хх
Ayin ‘ayin oko ע ﻉ، غ Οο Oo Оо
Pe usta p פ Ππ Pp Пп
Sade ṣādē roślina/papirus/haczyk do łowienia ryb? צ ﺹ، ض Ϡ, ϡ) brak Цц, Чч
Qoph qōph małpa q ק Ϙ, ϙ) Qq brak
Res rēš głowa r ר Ρρ Rr Рр
Sin šin ząb š ש س، ش Σ, σς Ss Сс, Шш
Taw tāw znak t ת ﺕ، ث Ττ Tt Тт

Przypisy

  1. The Phoenician Alphabet (ang.). unesco.org. [dostęp 2013-11-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Sanford Holst, Lebanon's Epic Heritage, uniwersytet Cambridge, Los Angeles, 2005

Jean-Pierre Thiollet, Je m'appelle Byblos, H & D, Paris, 2005. ISBN 2-914266-04-9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]