Biskupiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Biskupiec.
Biskupiec
Herb Flaga
Herb Biskupca Flaga Biskupca
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Biskupiec
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIV wiek
Prawa miejskie 17 października 1395
Burmistrz Elżbieta Samorajczyk
Powierzchnia 5 km²
Wysokość 112 m n.p.m.
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

10 700[1]
2140 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 89
Kod pocztowy 11-300
Tablice rejestracyjne NOL
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Biskupiec
Biskupiec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biskupiec
Biskupiec
Ziemia 53°51′47″N 20°57′21″E/53,863056 20,955833Na mapach: 53°51′47″N 20°57′21″E/53,863056 20,955833
TERC
(TERYT)
6283614024
Urząd miejski
ul. Niepodległości 2
11-300 Biskupiec
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Biskupiec w Wikisłowniku
Strona internetowa

Biskupiec (lub Biskupiec Reszelski[2]; niem. Bischofsburg[3][4][5]) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biskupiec. Miasto położone jest w południowo-wschodniej części Warmii na Pojezierzu Olsztyńskim nad rzeką Dymer. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto zamieszkiwało 10 700 osób.

Lokalny ośrodek przemysłowy, ośrodek wypoczynkowy (m.in. jezioro Kraksy na południowym krańcu miasta); drobny przemysł poligraficzny, drzewny, odzieżowy, mięsny, browar (nieczynny).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstało na bazie osady przy strażnicy biskupów warmińskich. Zamek pierwotnie był budowlą drewniano-ziemną, a później murowaną. Pierwsza wzmianka w zachowanych dokumentach o zamku w Biskupcu pochodzi z 1389. Budowla miała strzec trasy Warszawa-Królewiec. Zamek w Biskupcu uległ całkowitemu zniszczeniu w czasie wojny trzynastoletniej. Prawa miejskie(chełmińskie) dla Biskupca nadał biskup Henryk Sorbom 17 października 1395. Zasadźcą Biskupca był Jan z Mokin (wieś koło Olsztyna). Po założeniu miasta mieszkańcy otrzymali zwolnienie od podatków na okres 12 lat. Biskupiec otoczony był murem obronnym i posiadał dwie bramy miejskie: Szczycieńską i Reszelską. Miasto nawiedzały często klęski – pożary i zniszczenia wojenne (m.in. w czasie wojny głodowej w 1414 r., w latach wojny polsko-krzyżackiej 1519-21, a w 1659 r. spalili je Brandenburczycy). Na początku XVIII wieku grasowała tu epidemia dżumy. W czasie wojny siedmioletniej w Biskupcu przebywali żołdacy pruscy i rosyjscy.

Biskupiec przed reformacją był siedzibą jednego z czternastu archiprezbiteratów (dekanatów) w diecezji warmińskiej. W latach 1466-1772 Biskupiec podobnie jak cała Warmia należał do Polski. Zostało to brutalnie przerwane w 1772 r., gdy miasto w wyniku I rozbioru Polski zagarnęły Prusy.

Według sprawozdania biskupieckiego proboszcza z 1797 r. z 200 dzieci uczęszczających na naukę religii, tylko 20 uczyło się języka niemieckiego. Nowe nadzieje rozpaliła w mieszkańcach epoka napoleońska. W roku 1807 a następnie w 1812 (maju i czerwcu) w mieście stacjonowały wojska francuskie zmierzające w stronę Moskwy. Pobyt żołdaków wiązał się z dużymi stratami, jakie miasto poniosło w wyniku kontrybucji. Po klęsce Napoleona na krótko zajęli miasto Rosjanie.

W 1882 r. w odpowiedzi na akcję germanizacyjną władz pruskich utworzono w mieście bibliotekę polską Towarzystwa Czytelni Ludowych. Według raportu rejencji królewieckiej z 1897 r. w powiecie reszelskim (biskupieckim), jak i w całej południowej Warmii i części Mazur, 75 proc. dzieci porozumiewało się po polsku.

Pod koniec XIX w. Biskupiec uzyskał połączenie kolejowe z Czerwonką, Mrągowem i Szczytnem. W latach 1862-1975 Biskupiec był siedzibą powiatu reszelskiego. Uprzemysłowienie miasta nastąpiło w drugiej połowie XIX wieku – w 1885 uruchomiono browar i inne zakłady przemysłowe. W 1899 r. w Biskupcu powstał garnizon. W 1910 r. otwarto w mieście elektrownię.

Wynik plebiscytu na Warmii i Mazurach w 1920 r. okazał się niekorzystny dla Polski. W okresie międzywojennym działały w Biskupcu liczne organizacje polskie. W czasie ostatniej wojny Niemcy utworzyli w Biskupcu obozy dla jeńców wojennych (Polaków, Francuzów i Rosjan). Jeden z nich znajdował się w pobliżu jeziora Kraksy. Gdy w 1945 r. miasto ponownie znalazło się w granicach Polski, zniszczenia zabudowy sięgały 50 procent. Niektórych budynków nigdy nie odbudowano. Do 1954 roku siedziba gminy Rzeck.

W Biskupcu urodził się m.in. Ignacy Pietraszewski - polski orientalista.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. św. Jana Chrzciciela. Kościół farny w Biskupcu istniał już w czasie lokacji miasta w 1395 r. Pierwotnie była to świątynia halowa o wielkości obecnej nawy głównej.

Kościół kilkakrotnie był niszczony przez pożary i odbudowywany. W roku 1505 biskup Łukasz Watzenrode na odbudowę kościoła w Biskupcu przeznaczył cegłę z rozebranego w Lidzbarku szpitala św. Ducha. Konsekracji kościoła w 1580 r. dokonał biskup Marcin Kromer. Kościół po kilkukrotnych przebudowach i pożarze w 1766 r. otrzymał kształt trójnawowej hali. Kościół był powiększany jeszcze w późniejszym okresie. Obecny kształt świątyni jest wynikiem odbudowy po zniszczeniach w 1945 r. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowała się wieczna lampka z 1740 r. i misa chrzcielna z XVI w. W dobrym stanie dotrwał do naszych czasów fragment barokowego ogrodzenia z XVIII wieku.

  • Kościół pw. bł. Karoliny Kózkówny. Dawny kościół ewangelicki wybudowany w latach według projektu Friedricha Augusta Stülera w latach 1846-1848, wieża 1868-1872. Kościół wybudowano w formie neoromańskiej bazyliki emporowej. Odrestaurowany w latach 70. XX wieku, do 1991 użytkowany przez Wojewódzki Ośrodek Postępu Rolnego. Obecnie użytkowany jest przez parafię katolicką. Proboszczem jest ks. Krzysztof Brodzik.
  • Średniowieczny gotycki układ przestrzenny starego miasta.
  • Zespół kamieniczek przy ul. Floriańskiej, mur. XIX w.
  • Kamieniczki na ul. Pionierów i Mazurskie Przedmieście XIX/XX w.
  • Dawny ratusz z 1895 r.
  • Starostwo, 1908 r. (obecnie Urząd Miejski)
  • Kaflarnia, 1865 r. (obecnie restauracja)
  • Dawny szpital, 1887 r. (obecnie Gimnazjum Katolickie)
  • Wieża ciśnień, mur. 1912-1913.
  • Kapliczki i krzyże przydrożne z XIX i początku XX w.
  • Kapliczka przykościelna (kościół św. Jana) XVIII w.
  • Browar, 1885 r. (nieczynny)

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

W mieście znajduje się stacja kolejowa Biskupiec Reszelski, jednak w maju 2010 pasażerskie połączenie kolejowe zostało zlikwidowane.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły Podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. mjr. Henryka Dobrzańskiego pseud. Hubal
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3 im. Orła Białego

Szkoły Gimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum nr 1
  • Katolickie Gimnazjum Społeczne im. Jana Pawła II

Licea[edytuj | edytuj kod]

  • Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej
  • Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II
  • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki, dwie wspólnoty protestanckie: Kościół Ewangelicko-Augsburski i Kościół Zielonoświątkowy oraz miejscowy zbór Świadków Jehowy[6][7][8].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście swą siedzibę ma klub piłkarski Tęcza Biskupiec. Aktualnie występuje w IV lidze warmińsko-mazurskiej.

Działa tu też klub kolarski LKK "Warmia" Biskupiec.

Media[edytuj | edytuj kod]

W Biskupcu jest szeroki dostęp do wszelkiej maści mediów. W mieście działa kilka grup m.in.: Stowarzyszenie ProCultura która wydaje Magazyn "Pod Tytułem". Od niedawna w lokalnej telewizji Teletop, emitowany jest 10 minutowy program o Mieście i Gminie Biskupiec "Magazyn Informacji Miejskich" w skrócie 'MIM'. Obecnie w budowie jest również multimedialny przewodniki po gminie. Biskupiec jest aktywny również w internecie, prowadzone są dwa serwisy pod adresem biskupiec.com.pl i ebiskupiec.pl, oraz serwis UMiG biskupiec.pl, ale biskupczanie mają Biskupieckie Forum Internetowe biskupiec.home.pl, które jest licznie odwiedzane i wywiera ogromny wpływ na lokalne władze.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-02-16].
  2. Biskupiec Reszelski w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej – bazakolejowa.pl
  3. Biskupiec - Dom Warmiński
  4. Biskupiec - Słownik miast polskich - Wirtualny Wszechświat
  5. Die ostpreußische Stadt Bischofsburg
  6. A. Kopiczko, Panorama wyznaniowa województwa olsztyńskiego po II wojnie światowej, ss. 63, 64
  7. gazeta olsztyńska.pl
  8. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons