Pasłęk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pasłęk
Gotycki ratusz w Pasłęku
Gotycki ratusz w Pasłęku
Herb Flaga
Herb Pasłęka Flaga Pasłęka
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat elbląski
Gmina Pasłęk
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1297
Burmistrz Wiesław Śniecikowski
Powierzchnia 10,63[1] km²
Wysokość 42 m n.p.m.
Populacja (30.06.2014)
• liczba ludności
• gęstość

12 452[2]
1171 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 55
Kod pocztowy 14-400
Tablice rejestracyjne NEB
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pasłęk
Pasłęk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pasłęk
Pasłęk
Ziemia 54°03′42,95″N 19°39′49,66″E/54,061931 19,663794
TERC
(TERYT)
6283504074
SIMC 0932927
Urząd miejski
pl. św. Wojciecha 5
14-400 Pasłęk
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Pasłęk – zamek
Pasłęk – zamek
Kościół św. Bartłomieja w Pasłęku
Brama Młyńska w Pasłęku
Brama Kamienna w Pasłęku
Zabytkowe kamieniczki na ulicy Dąbrowskiego w Pasłęku

Pasłęk (dawniej Holąd Pruski, niem. Preußisch Holland, prus. Pāistlauks) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pasłęk. Położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego. Przez miasto przepływa rzeka Wąska uchodząca do jeziora Druzno.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

Według danych z 30 czerwca 2014 r. miasto liczyło 12 452 mieszkańców[2].

Miasto utrzymuje się głównie dzięki rolnictwu i przemysłowi lekkiemu. Funkcjonuje duża mleczarnia (produkująca wyroby nabiałowe na całą Polskę północną), młyn oraz suszarnia zboża. Pasłęk leży obok ważnej dla północnych regionów Polski drogi ekspresowej S7, z dwoma zjazdami, węzeł Pasłęk północ i węzeł Pasłęk południe oraz dróg w kierunku obwodu kaliningradzkiego, dzięki czemu można go uznać za węzeł komunikacji lądowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym średniowieczu był tu gród pruskiego plemienia Pogezanów. Po raz pierwszy wymieniony w dokumentach z 1267 r. jako Pazluch. Miasto założono w końcu XIII w. na miejscu staropruskiej osady Pazluk z rozkazu mistrza krzyżackiego Meinhardta z Kwerfurtu. Znajdowało się ono na terenie historycznej krainy Prusy Górne. Pierwszymi osadnikami byli Holendrzy sprowadzeni do osuszania miejscowych bagien. Była to pierwsza osada holenderska w Prusach Książęcych i jednocześnie na terenie dzisiejszej Polski. Dała ona początek intensywnemu, trwającemu aż do początków XIX w. osadnictwu olęderskiemu[3].

Prawa miejskie uzyskano w roku 1297 i nadano miastu nazwę Hollandt. Ówcześnie był to ośrodek handlowo-rzemieślniczy. W czasie trwania wojny trzynastoletniej (14541466) opowiedział się po stronie polskiej, jednak na mocy pokoju toruńskiego (1466) pozostał pod władaniem krzyżackim. Po 1525 roku na terenie Prus Książęcych, a później Niemiec. Ponownie wojska polskie oblegały Pasłęk podczas wojny polsko-krzyżackiej w 1521 r. Po zajęciu miasta pozostawały tu do 1525 r. W 1627 Pasłęk okupowały wojska szwedzkie Gustawa Adolfa. W czasie drugiej wojny polsko-szwedzkiej w 1656 r. na zamku pasłęckim spotkali się: król szwedzki Karol Gustaw i elektor Fryderyk Wilhelm. Obaj władcy uzgodnili działania wojskowe przeciw Polsce. W latach wojny siedmioletniej od 1758 do 1762 miasto okupowali Rosjanie. Znaczne zniszczenia spowodowały przemarsze wojsk napoleońskich w latach 1807 i 1812. W 1818 Pasłęk został siedzibą powiatu.

W wieku XIX miasto intensywnie się rozwijało, powstały niewielkie zakłady przemysłowe, uruchomiono linię kolejową (w 1882), początkowo do Morąga, a później do Olsztyna i Elbląga (w 1883).

W 1898 r. w Pasłęku powstało Górnopruskie Towarzystwo Historyczne (Oberländischer Geschichtsverein), którego honorowym przewodniczącym został książę Alexander zu Dohna ze Słobit[4].

W wyniku II wojny światowej miasto znalazło się w granicach Polski – zniszczone w 80% przez działania wojenne oraz podpalenia dokonane przez żołnierzy radzieckich. W pierwszych latach powojennych władze polskie usunęły dotychczasowych mieszkańców Pasłęka do Niemiec, zastępując ich głównie ludźmi wysiedlonymi z terenów wschodnich II RP. Systematycznie odbudowywany i rozwijany.

W Pasłęku znajdują się obecnie dwa przedszkola, dwie szkoły podstawowe, dwa gimnazja oraz dwie szkoły średnie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek krzyżacki, zbudowany ok. 1320 r., wielokrotnie odbudowywany w XIV i XVI w. oraz po 1945. Zamek zniszczony podczas wojny polsko-krzyżackiej w 1521 r. i pożarem w 1543 r. Odbudowany z dodaniem dwóch skrzydeł: wschodniego i zachodniego oraz dwóch narożnych wież. W 1945 zniszczony, odbudowany w latach 60. XX w., z przeznaczeniem na cele kulturalne. Obecnie zamek składa się z trzech skrzydeł, otaczających prostokątny dziedziniec otwarty od południa. Skrzydło północne flankują wieże.
  • Gotycki kościół pod wezwaniem świętego Bartłomieja pochodzący z pierwszej połowy XIV w., a rozbudowany w XVI. Niegdyś wieże wieńczył barokowy hełm, lecz w 1922 uległ on spaleniu i zastąpiono go obecnym dachem siodłowym. Wystrój wnętrza w większości neogotycki. Barokowy ołtarz główny autorstwa rzeźbiarza Izaaka Rigi z Królewca z 1687 r., barokowa ambona i konfesjonał tego samego autorstwa co ołtarz, organy wykonane przez gdańskiego mistrza Hildebrandta z 1719[5].
  • Mury miejskie z basztami (Wieża Kamienna) i bramami (Brama Młyńska), zbudowane pomiędzy XIII a XV w., otaczają Stare Miasto.
  • Kilkanaście kamieniczek z XVIII i XIX w. (ul. Chrobrego, Dąbrowskiego, Osińskiego, Sienkiewicza).
  • Gotycki ratusz pochodzący z XIV w., przebudowany w XVI, a odbudowany w 1960 roku. Późnorenesansowe szczyty pochodzą z XVII w. Posiada podcień wsparty na trzech kolumnach.
  • Neogotycki kościół św. Józefa, obecnie cerkiew greckokatolicka.
  • Renesansowy kościół św. Jerzego, obecnie wspólnie użytkowany przez społeczność ewangelicką (jako kościół filialny parafii w Ostródzie) oraz prawosławną (jako parafialna cerkiew pw. św. Onufrego).
  • Miejska wieża wodociągowa z 1910 roku.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzi:

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajdują się następujące placówki oświatowe:

– przedszkola:

– szkoły podstawowe i gimnazja:

– szkoły średnie:

  • Zespół Szkół w Pasłęku (w jego skład wchodzą: Liceum Ogólnokształcące im. Bohaterów Grunwaldu, Technikum Hotelarskie, Technikum Logistyczne, Zasadnicza Szkoła Zawodowa i Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych)[7]
  • Zespół Szkół Ekonomicznych i Technicznych w Pasłęku
  • Zespół Szkół Zawodowych w Pasłęku

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przechodzą drogi:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Podziemia zamku w Pasłęku znajdują się na liście prawdopodobnych miejsc ukrycia Bursztynowej Komnaty. Do dziś nie zostały dokładnie spenetrowane[8].
  • Taksówkarze z Pasłęka byli inspiracją do nakręcenia filmu „Wielki Szu” reżyserii Sylwestra Chęcińskiego.[potrzebne źródło]
  • Do roku 1945, czyli do zniszczenia podczas walk o miasto i znalezienia się Pasłęku w granicach Polski, miejscowość ze względu na jej dobrze zachowaną starówkę nazywana była mianem Rothenburga Prus Wschodnich.[potrzebne źródło]
  • W latach 1957-1963 prowadzono prace wiertnicze i badania karotarzowe w otworach wiertniczych w poszukiwaniu rud uranu. Przy okazji świadczenia tych prac wykryto przejawy mineralizacji uranowej w głęboko zalegających strukturach geologicznych na niżu polskim m.in. w Pasłęku. Ze względu na grubą pokrywę osadów czwartorzędowych zrezygnowano tam jednak z przeprowadzania podziemnych prac rozpoznawczych i sporządzono jedynie dokumentację złóż w oparciu o badania rdzeni z otworów wiertniczych (Średnia zawartość uranu w rudzie w g/tonę - 8400 g).[potrzebne źródło]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście swą siedzibę ma Polonia Pasłęk – klub wielosekcyjny. Początkowo klub funkcjonował pod nazwą Związkowy Klub Sportowy Ogniwo Pasłęk. Pierwszym prezesem został Jan Czymbor. Obok piłki nożnej funkcjonują między innymi siatkówka i sekcja motorowa, w kolejnych latach powstają koszykówka, kick- boxing i lekkoatletyka. W 1957 roku zmieniono nazwę na Miejski Klub Sportowy Polonia Pasłęk z prezesem Bogdanem Korzeniowskim. Rok 1980 przyniósł kolejną zmianę nazwy Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy Polonia Pasłęk. W 1999 roku piłkarze Polonii awansują do IV ligi.

  • Sekcja koszykówki z trenerem Krzysztofem Kowalem osiągająca w rozgrywkach kategorii wiekowej kadet bardzo dobre wyniki w rozgrywkach wojewódzkich i powiatowych.
  • Sekcja piłkarska

Aktualnie Polonia Pasłęk występuje w lidze okręgowej, w grupie warmińsko-mazurskiej.

Klub Sportowy Polonia Pasłęk, rok założenia 1950, Barwy klubowe: niebiesko-biało-czerwone

  • Najwyższa klasa rozgrywkowa IV liga

Stadion Miejski w Pasłęku został gruntownie przebudowany w latach 2011-2012. Pojemność trybun po modernizacji wynosi 1 450 miejsc. W ramach inwestycji powstała również bieżnia tartanowa oraz oświetlenie. Rewitalizacji doczekała się również murawa piłkarska. Gmina Pasłęk na realizację tego przedsięwzięcia otrzymała dofinansowanie ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej w ramach „Wojewódzkiego wieloletniego programu rozwoju bazy sportowej”. Przyznana kwota to 950 tys. zł (200 tys. zł w roku 2011 i 750 tys. zł w roku 2012)[9].

  • Strzelnica

Strzelnica myśliwska w Gołąbkach k. Pasłęka powstała na terenie K.Ł. „Bóbr” w Pasłęku i stanowi własność tego koła. Pełni też funkcję Okręgowej Strzelnicy Myśliwskiej Okręgu Elbląskiego. Jest pięknie położona i utrzymana. Można na niej sprawnie przeprowadzić wszystkie konkurencje strzelań myśliwskich. Kilka lat z rzędu drużyna reprezentująca K.Ł. „Bóbr” składająca się z trzech zawodników wygrywa Mistrzostwa Okręgu Elbląskiego i reprezentuje okręg na Krajowym Konkursie Kół Łowieckich.

  • Golf

Pole golfowe Sand Valley powstało w latach 2006-2009. Codzienne prace konstrukcyjne i kształtujące pole prowadzone były przez Tonego Ristole. To właśnie jego rzemiosło widać we wszystkich detalach pola. Natomiast Lassi Pekka Tilander i Kai Hulkkonen odpowiadali za wytyczenie fairwayów i sporządzenie projektu komponujące pole golfowe z naturalną rzeźbą terenu. Pole Golfowe znajduje się przy drodze ekspresowej E7 kilkaset metrów od zjazdu z węzła Pasłęk północ.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. 2,0 2,1 'Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014r. Stan w dniu 30.VI.2014 r. GUS 2014, s. 98.
  3. Rusiński, s. 4.
  4. Andreas Kossert, „Prusy Wschodnie. Historia i mit”, Wyd. nauk. Scholar, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7383-354-8.
  5. Orgel der Pfarrkirche St. Bartholomäus / Organy kościoła parafialnego pw. św. Bartłomieja. Baltisches Orgel Centrum. [dostęp 2014-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-01-07)].
  6. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 4 czerwca 2014.
  7. www.zspaslek.edu.pl
  8. Bursztynowa komnata. paslek.pl. [dostęp 2013-03-04].
  9. Moda na sport. . 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]