Pasłęk

Pasłęk
Herb Pasłęka Flaga Pasłęka
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	elbląski
Gmina	Pasłęk gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1297
Burmistrz	Wiesław Śniecikowski
Powierzchnia	10,63 km²
Ludność (2010) • liczba • gęstość	12 067 1139 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 55
Kod pocztowy	14-400
Tablice rejestracyjne	NEB
Położenie na mapie Polski Pasłęk
54°03′N 19°40′E
TERC (TERYT)	6283504074
Urząd miejski pl. św. Wojciecha 5 14-400 Pasłęk
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Pasłęk – zamek

Mury obronne w Pasłęku

Pasłęk (dawniej Holąd Pruski, niem. Preußisch Holland, prus. Pāistlauks) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pasłęk. Położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego. Przez miasto przepływa rzeka Wąska uchodząca do jeziora Druzno.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 12 067 mieszkańców.

Miasto utrzymuje się głównie dzięki rolnictwu i przemysłowi lekkiemu. Funkcjonuje duża mleczarnia (produkująca wyroby nabiałowe na całą Polskę północną), młyn oraz suszarnia zboża. Pasłęk leży obok ważnej dla północnych regionów Polski drogi szybkiego ruchu S7 oraz dróg w kierunku obwodu kaliningradzkiego, dzięki czemu można go uznać za węzeł komunikacji lądowej.

Historia

We wczesnym średniowieczu był tu gród pruskiego plemienia Pogezanów. Po raz pierwszy wymieniony w dokumentach z 1267 r. jako Pazluch. Miasto założono w końcu XIII w. na miejscu staropruskiej osady Pazluk z rozkazu mistrza krzyżackiego Meinhardta z Kwerfurtu. Znajdowało się ono na terenie historycznej krainy Prusy Górne. Pierwszymi osadnikami byli Holendrzy sprowadzeni do osuszania miejscowych bagien. Była to pierwsza osada holenderska w Prusach Książęcych i jednocześnie na terenie dzisiejszej Polski. Dała ona początek intensywnemu, trwającemu aż do początków XIX w. osadnictwu olęderskiemu.

Prawa miejskie uzyskano w roku 1297 i nadano miastu nazwę Hollandt. Ówcześnie był to ośrodek handlowo-rzemieślniczy. W czasie trwania wojny trzynastoletniej (1454–1466) opowiedział się po stronie polskiej, jednak na mocy pokoju toruńskiego (1466) pozostał pod władaniem krzyżackim. Po 1525 roku na terenie Prus Książęcych, a później Niemiec. Ponownie wojska polskie oblegały Pasłęk podczas wojny polsko-krzyżackiej w 1521 r. Po zajęciu miasta pozostawały tu do 1525 r. W 1627 Pasłęk okupowały wojska szwedzkie Gustawa Adolfa. W czasie drugiej wojny polsko-szwedzkiej w 1656 r. na zamku pasłęckim spotkali się: król szwedzki Karol Gustaw i elektor Fryderyk Wilhelm. Obaj władcy uzgodnili działania wojskowe przeciw Polsce. W latach wojny siedmioletniej od 1758 do 1762 miasto okupowali Rosjanie. Znaczne zniszczenia spowodowały przemarsze wojsk napoleońskich w latach 1807 i 1812. W 1818 Pasłęk został siedzibą powiatu.

W wieku XIX miasto intensywnie się rozwijało, powstały niewielkie zakłady przemysłowe, uruchomiono linię kolejową (w 1882), początkowo do Morąga, a później do Olsztyna i Elbląga (w 1883).

W 1898 r. w Pasłęku powstało Górnopruskie Towarzystwo Historyczne (Oberländischer Geschichtsverein), którego honorowym przewodniczącym został książę Alexander zu Dohna ze Słobit.

W wyniku II wojny światowej miasto znalazło się w granicach Polski – zniszczone w 80% przez działania wojenne oraz podpalenia dokonane przez żołnierzy radzieckich. W pierwszych latach powojennych władze polskie usunęły dotychczasowych mieszkańców Pasłęka do Niemiec, zastępując ich głównie ludźmi wysiedlonymi z terenów wschodnich II RP. Systematycznie odbudowywany i rozwijany.

W Pasłęku znajdują się obecnie dwa przedszkola, dwie szkoły podstawowe, dwa gimnazja oraz dwie szkoły średnie.

Zabytki

• Zamek krzyżacki, zbudowany ok. 1320 r., wielokrotnie odbudowywany w XIV i XVI w. oraz po 1945. Zamek zniszczony podczas wojny polsko-krzyżackiej w 1521 r. i pożarem w 1543 r. Odbudowany z dodaniem dwóch skrzydeł: wschodniego i zachodniego oraz dwóch narożnych wież. W 1945 zniszczony, odbudowany w latach 60. XX w., z przeznaczeniem na cele kulturalne. Obecnie zamek składa się z trzech skrzydeł, otaczających prostokątny dziedziniec otwarty od południa. Skrzydło północne flankują wieże.
• Gotycki kościół pod wezwaniem świętego Bartłomieja pochodzący z pierwszej połowy XIV w., a rozbudowany w XVI. Niegdyś wieże wieńczył barokowy hełm, lecz w 1922 uległ on spaleniu i zastąpiono go obecnym dachem siodłowym. Wystrój wnętrza w większości neogotycki. Barokowy ołtarz główny autorstwa rzeźbiarza Izaaka Rigi z Królewca z 1687 r., barokowa ambona i konfesjonał tego samego autorstwa co ołtarz, organy wykonane przez gdańskiego mistrza Hildebrandta z 1719 r. [1]
• Mury miejskie z basztami (Wieża Kamienna) i bramami (Brama Młyńska) zbudowane pomiędzy XIII a XV w., otaczają Stare Miasto.
• Kilkanaście kamieniczek z XVIII i XIX w. (ul Chrobrego, Dąbrowskiego, Osińskiego, Sienkiewicza).
• Gotycki ratusz pochodzący z XIV w., przebudowany w XVI, a odbudowany w 1960 roku. późnorenesansowe szczyty pochodzą z XVII w. Posiada podcień wsparty na trzech kolumnach.
• Neogotycki kościół św. Józefa, obecnie cerkiew greckokatolicka.
• Renesansowy kościół św. Jerzego, obecnie wspólnie użytkowany przez społeczność ewangelicką (jako kościół filialny parafii w Ostródzie) oraz prawosławną (jako parafialna cerkiew pw. św. Onufrego).

Wspólnoty wyznaniowe

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół greckokatolicki (obrządku bizantyjsko-ukraińskiego), Kościół Rzymskokatolicki, Cerkiew Prawosławna, Kościół Ewangelicko-Augsburski oraz dwie protestanckie wspólnoty o charakterze ewangelicznym: Kościół Chrześcijan Baptystów i Kościół Zielonoświątkowy, a także zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa.

Oświata

Na terenie miasta znajdują się następujące placówki oświatowe:

– przedszkola:

• Przedszkole Samorządowe nr 1
• Przedszkole Samorządowe nr 2 im. Ludwiki Wawrzyńskiej

– szkoły podstawowe i gimnazja:

• Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława Broniewskiego
• Gimnazjum nr 1 im. Władysława Jagiełły (
• Zespół Szkół Powszechnych im. mjr. Henryka Sucharskiego – SP nr 3 i Gimnazjum nr 2

– szkoły średnie:

• Zespół Szkół w Pasłęku
• Zespół Szkół Ekonomicznych i Technicznych w Pasłęku
• Zespół Szkół Zawodowych w Pasłęku

Ciekawostki

• Podziemia zamku w Pasłęku znajdują się na liście prawdopodobnych miejsc ukrycia Bursztynowej Komnaty. Do dziś nie zostały dokładnie spenetrowane.
• Taksówkarze z Pasłęka byli inspiracją do nakręcenia filmu "Wielki Szu" reżyserii Sylwestra Chęcińskiego.
• W okolicach Pasłęka miasto zwane jest także Paryżem Północy.
• Do roku 1945, czyli do zniszczenia podczas walk o miasto i znalezienia się Pasłęku w granicach Polski, miejscowość ze względu na jej dobrze zachowaną starówkę nazywana była mianem Rothenburga Prus Wschodnich.
• W latach 1957-1963 prowadzono prace wiertnicze i badania karotarzowe w otworach wiertniczych w poszukiwaniu rud uranu. Przy okazji świadczenia tych prac wykryto przejawy mineralizacji uranowej w głęboko zalegających strukturach geologicznych na niżu polskim m.in. w Pasłęku. Ze względu na grubą pokrywę osadów czwartorzędowych zrezygnowano tam jednak z przeprowadzania podziemnych prac rozpoznawczych i sporządzono jedynie dokumentację złóż w oparciu o badania rdzeni z otworów wiertniczych (Średnia zawartość uranu w rudzie w g/tonę - 8400g).

Sport

W mieście swą siedzibę ma Polonia Pasłęk – klub wielosekcyjny. Początkowo klub funkcjonował pod nazwą Związkowy Klub Sportowy Ogniwo Pasłęk. Pierwszym prezesem został Jan Czymbor. Obok piłki nożnej funkcjonują między innymi siatkówka i sekcja motorowa, w kolejnych latach powstają koszykówka, kick- boxing i lekkoatletyka. W 1957 roku zmieniono nazwę na Miejski Klub Sportowy Polonia Pasłęk z prezesem Bogdanem Korzeniowskim. Rok 1980 przyniósł kolejną zmianę nazwy Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy Polonia Pasłęk. W 1999 roku piłkarze Polonii awansują do IV ligi.

• Sekcja piłkarska

Aktualnie Polonia Pasłęk występuje w IV lidze, w grupie warmińsko-mazurskiej.

Klub Sportowy Polonia Pasłęk, Rok założenia 1950, Barwy klubowe: niebiesko-biało-czerwone Stadion Miejski w Pasłęku, pojemność: 2000, oświetlenie: brak, wymiary boiska: 102 m x 69 m

• Najwyższa klasa rozgrywkowa IV liga

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

• Itzehoe,
• La Couronne

Zobacz też

• powiat pasłęcki
• Cmentarz żydowski w Pasłęku

Bibliografia

• Władysław Rusiński: Osady tzw. "olędrów" w dawnym województwie poznańskim. Kraków: 1947. 
• Darmochwał T., Rumiński M. J., 1996. Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok

Linki zewnętrzne

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• ZABYTKOWY PASŁĘK
• Holąd Pruski w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.