Nowe Miasto Lubawskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nowe Miasto Lubawskie
Nowe Miasto Lubawskie
Herb Flaga
Herb Nowego Miasta Lubawskiego Flaga Nowego Miasta Lubawskiego
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat nowomiejski
Gmina gmina miejska
Data założenia 1325
Prawa miejskie 1353
Burmistrz Józef Blank
Powierzchnia 11,37[1] km²
Wysokość 82 m n.p.m.
Populacja (30.06.2013)
• liczba ludności
• gęstość

11 230[2]
980,21 os./km²
Strefa numeracyjna
(056)
Kod pocztowy 13-300
Tablice rejestracyjne NNM
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Nowe Miasto Lubawskie
Nowe Miasto Lubawskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowe Miasto Lubawskie
Nowe Miasto Lubawskie
Ziemia 53°25′N 19°35′E/53,416667 19,583333Na mapach: 53°25′N 19°35′E/53,416667 19,583333
TERC
(TERYT)
6283512011
Urząd miejski
ul. Rynek 1
13-300 Nowe Miasto Lubawskie
Wikisłownik Hasło Nowe Miasto Lubawskie w Wikisłowniku
Strona internetowa
Rynek
Bazylika pw. św.Tomasza Apostoła
Dawny kościół ewangelicki
Brama Brodnicka (Kurzętnicka)
Baszta Bramy Lubawskiej

Nowe Miasto Lubawskie (niem. Neumark in Westpreussen) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nowomiejskim. Położone jest między Garbem Lubawskim a Pojezierzem Iławskim, nad rzeką Drwęcą. Według danych GUS na dzień 30.06.2013 miasto miało 11 230 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2008[3] Nowe Miasto Lubawskie ma obszar 11,37 km², w tym:

  • użytki rolne: 62%
  • użytki leśne: 4%

Miasto stanowi 1,67% powierzchni powiatu.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Stanowi ośrodek usługowy dla regionu rolniczego z drobnym przemysłem. Mieszczą się tu zakłady przemysłu: meblarskiego (Szynaka-Meble), materiałów budowlanych (Finishparkiet, Jawor). W mieście funkcjonuje 5,3 ha podstrefy Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega:

W planach istnieje budowa obwodnicy miasta na drodze krajowej nr 15 (Brzozie LubawskieBratian).

Historia[edytuj | edytuj kod]

We wczesnym średniowieczu ziemie te zamieszkiwało bałtyjskie plemię Sasinów. Pierwsza wzmianka o nowej osadzie pochodzi z 1325 roku z kroniki Piotra z Duisburga. W 1353 roku osadzie nadano prawa miejskie chełmińskie. W XIV wieku zbudowano kościół, a Krzyżacy zbudowali dookoła miasta mury obronne. W lipcu 1410 roku niedługo po bitwie pod Grunwaldem miasto zostało opanowane przez wojska króla Władysława Jagiełły, jednak na mocy I pokoju toruńskiego z 1411 roku powróciło jeszcze na kilkanaście lat w skład państwa zakonu krzyżackiego. W 1440 roku miasto przystąpiło do antykrzyżackiego Związku Pruskiego. W 1454 roku mieszczanie wypędzili z miasta Krzyżaków. W 1468 roku zostało przyłączone do Królestwa Polskiego, w zamian za Nidzicę. Miasto poważnie ucierpiało podczas Potopu szwedzkiego. W Zaborze pruskim od 1772 roku. W latach 1807-1815 Nowe Miasto znajdowało się granicach Księstwa Warszawskiego. W 1865 roku miejscowi Polacy powołali Towarzystwo Rolnicze przekształcone w 1893 roku w Bank Ludowy. W Polsce ponownie od 1920 roku. W II Rzeczypospolitej wchodziło w skład województwa pomorskiego ze stolicą w Toruniu. Do 1 kwietnia 1937 roku nosiło urzędową nazwę "Nowemiasto – Pomorze". Od 3 września 1939 roku okupacja hitlerowska. 9 września, 15 października i 7 grudnia Niemcy przeprowadzają egzekucje Polaków. 21 stycznia 1945 roku miasto zajmują wojska ZSRR. W 1975 zlikwidowano powiat. Od 1 stycznia 1999 roku siedziba odtworzonego powiatu.

Zobacz też: Kalendarium historii Nowego Miasta Lubawskiego

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Gotycka Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim. W 1330 roku ukończono budowę prezbiterium, a po 1350 roku wzniesiono nawy.
    • Płyta nagrobna wójta zamku w Bratianie Kunona von Liebensteina z około 1407 roku
    • nagrobek wojewody chełmińskiego Mikołaja Działyńskiego (zm. 1604) w stylu renesansowym
    • ołtarz główny w stylu renesansowym
  • dawny kościół ewangelicki z 1912, obecnie kino
  • Baszta Bramy Lubawskiej z II połowy XIV wieku w stylu gotyckim. Pierwotnie zwieńczenie obiegały wystające drewniane ganki, które zlikwidowano w XVIII wieku. W XV-XVI wieku przed bramą wybudowano barbakan. W XIX wieku zlikwidowano sterczyny na dachu baszty i rozebrano barbakan. Po 1920 roku przebito w baszcie przejście dla pieszych, w 1960 roku adaptowana na potrzeby PTTK, od 1984 roku użytkowana przez ZHP[4].
  • Baszta Brodnicka (Kurzętnicka) z II poł. XIV wieku w stylu gotyckim. Pierwotnie stała koło nieistniejącej Bramy Brodnickiej. W XIX wieku archiwum miejskie. Przejście w niej przebito około 1920 roku.
  • fragmenty murów miejskich z XIV wieku
  • ruiny klasztoru OO. Reformatów w Łąkach Bratiańskich (teren poklasztorny administracyjnie podlega miastu)
  • domy z XIX wieku
  • Ratusz, Rynek 1
  • Poczta przy ul. Działyńskich 1
  • Spichlerz przy ul. 3-go Maja 16

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Większość inicjatyw kulturalnych realizowana jest poprzez Miejskie Centrum Kultury i Miejską Bibliotekę Publiczną oraz lokalne stowarzyszenia: Nowomiejskie Towarzystwo Kultury (afiliowane przy MCK), Chór Harmonia. W początkach lipca organizowane są Dni Nowego Miasta Lubawskiego. Plenerowe koncerty organizują też w sezonie letnim browar Carlsberg i Polskie Radio Olsztyn. Do cyklicznych imprez o charakterze ogólnopolskim należały w przeszłości: Ogólnopolski Zlot Fanów Zespołu Queen (lipiec), którego organizatorem był Zbigniew Kamiński mieszkaniec Nowego Miasta Lubawskiego oraz warsztaty teatralno-filmowo-muzyczne "Nowa Sztuka Nowe Miasto" organizowane przez gdański Teatr Znak (sierpień), którego reżyserem i założycielem był nowomieszczanin Janusz Gawrysiak. Na przedmieściu miasta zlokalizowane jest Miejsce Inicjatyw Pozytywnych Kacze Bagno, w którym organizowanych było wiele niekonwencjonalnych imprez kulturalnych. Założycielem i pomysłodawcą jest nowomieszczanin Michał Łapiński, wiceprezes Stowarzyszenia Edukacja pod Żaglami. W mieście kręcono film Strefa ciszy.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W Nowym Mieście Lubawskim znajduje się Przedszkole Miejskie (ul. Tysiąclecia 3), dwie szkoły podstawowe (SP1 im Jana Pawła II ul. Jagiellońska 3 oraz SP 2 ul. Tysiąclecia 33). W mieście jest jedno Gimnazjum (ul. Działyńskich 14). Szkolnictwo ponadgimnazjalne to: Zespół Szkół im. C.K. Norwida (ul. 3 Maja 24, tamże Internat) oraz Zespół Szkół Zawodowych (ul. Grunwaldzka 9). W skład zespołów szkół wchodzą także szkoły policealne i pomaturalne. Istnieją także prywatne szkoły średnie o charakterze zaocznym. W mieście działa filia Warmińsko-Mazurskiej Biblioteki Pedagogicznej.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2013[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 11 230 100 5879 52,35 5351 47,65
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
980,21 513,46 466,75
Rok Ludność
XVI w. ca.1000
1812 719
1825 1.067
1834 1.299
1849 1.517
1875 2.371
1880 2.742
1885 2.678
1890 2.723
1900 3.144
1910 4.144
1916 3.577
1921 3.721
1927 3.901
1939 4.964
1945 4.672
1955 5.046
1965 6.450
1971 7.032
1975 7.650
1992 10.300
1998 10.800
2004 11.104
2006 11.403
2008 11.077
2012 11.145

Sport[edytuj | edytuj kod]

Sport nowomiejski znany był na arenie ogólnopolskiej poprzez KS Drwęca Nowe Miasto Lubawskie, który swymi korzeniami sięga roku 1919. Największe sukcesy w piłce nożnej klub odnosił w sezonie 2005/06 gdy grał w II lidze oraz w Pucharze Polski w sezonie 2004/2005 (dotarł do 1/16). Największe sukcesy lekkoatletyczne przypadają na lata 80. oraz początek 90. XX wieku. Lekkoatleci zdobyli łącznie 6 medali złotych, 11 srebrnych, 6 brązowych na imprezach rangi Mistrzostw Polski (w tym głównie Spartakiad Młodzieży oraz mistrzostw zrzeszeń sportowych). Obecnie KS Drwęca jest dwusekcyjny (piłka nożna – 5 grup, lekkoatletyka). Znani wychowankowie KS Drwęca to: Wiesław Lendzion, Grzegorz Domżalski, Hanna Wardowska.

W lipcu 2008 roku z inicjatywy jednego z byłych działaczy powstał NKS Drwęca 1 (później NKS Nowe Miasto Lubawskie z sekcją LA). Po 4 latach zawodnicy zostali przetransferowani do Olimpii Grudziądz, a NKS nie prowadzi dalszej działalności.

Istnieją także uczniowskie kluby sportowe: – MUKS Olimpia (przy Gimnazjum) – UKS Iskra (przy SP 1) – UKS Sokół (przy SP 2) – UKS Klub Taneczny AS (przy SP 2) – UKS (przy Zespole Szkół im. C.K. Norwida)

W sportach motorowych na szczeblu regionu startują zawodnicy Automobilklubu Nowomiejskiego, który posiada własny autodrom.

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

W Nowym Mieście Lubawskim dominującą rolę odgrywa Kościół katolicki. W mieście funkcjonuje jedna parafia rzymskokatolicka pw. św. Tomasza Apostoła (sanktuarium Matki Bożej Łąkowskiej). Tu znajduje się siedziba Dekanatu Nowe Miasto Lubawskie. Do wybuchu II wojny światowej nieliczna gmina żydowska miała swoja synagogę przy obecnej ulicy Kazimierza Wielkiego oraz nieistniejący cmentarz przy dzisiejszej ulicy Grunwaldzkiej. Do końca II wojny światowej w mieście miała swój kościół gmina ewangelicka. W latach 60. XX w. kościół, stojący na rynku, przebudowano na kino. Od lat 60. XX w. w mieście żyje społeczność Świadków Jehowy, która ma tu swój zbór[5].

Baza noclegowa[edytuj | edytuj kod]

  • Hotel MOSiR (ul. Jagiellońska 20)
  • Zajazd "Nad Drwęcą" (ul. Kopernika 1a)
  • Hotel "Finisz" (ul. Grunwaldzka 67)
  • Hotelik Il’Cavaliere (ul. Jagiellońska 5)
  • kwatery prywatne

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Nowym Mieście Lubawskim[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]