Orneta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Orneta
kamienica przy Placu Wolności 27
kamienica przy Placu Wolności 27
Herb Flaga
Herb Ornety Flaga Ornety
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat lidzbarski
Gmina Orneta
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1313
Burmistrz Ireneusz Popiel
Powierzchnia 9,63 km²
Wysokość 58 m n.p.m.
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

9046[1]
952,13 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 55
Kod pocztowy 11-130
Tablice rejestracyjne NLI
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Orneta
Orneta
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Orneta
Orneta
Ziemia 54°07′N 20°08′E/54,116667 20,133333Na mapach: 54°07′N 20°08′E/54,116667 20,133333
TERC
(TERYT)
6283609054
Urząd miejski
pl. Wolności 26
11-130 Orneta
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Orneta (niem. Wormditt, prus. Wurmedītin) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Orneta, położone na Równinie Orneckiej, na Warmii. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

Według danych GUS z 30 czerwca 2012 miasto liczyło 9169 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Orneta położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego w powiecie lidzbarskim nad Drwęcą Warmińską i Jeziorem Mieczowym.

Orneta leży na skrzyżowaniu tras wojewódzkich:

Do miasta można dojechać autobusami PKS oraz koleją. Znajduje się tu stacja kolejowa Orneta. Odległości od innych ośrodków województwa i kraju:

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 12 sierpnia 1308 – na ten dzień datowana jest pierwsza wzmianka o osadzie Orneta. Była ona lokowana na staropruskim polu osadniczym Wurmedyten lub Wormedythin.
  • 26 marca 1313 – początek miasta Orneta - potwierdzenie praw miejskich, pojawiło się w dokumentach miejskich słowo "civitas".
  • 1340 – Orneta na 9 lat (do 1349) stała się siedzibą biskupów warmińskich. W tymże roku powstały mury obronne i rozbudowany został zamek.
  • 1350 – rozpoczęto budowę kościoła farnego.
  • 14 sierpnia 1359 – zostały odnowione przywileje miejskie Ornety na prawie chełmińskim. Miasto otrzymało ratusz.
  • 1406 – wzmianka o szpitalu św. Ducha - średniowiecznym szpitalu orneckim.
  • 21 stycznia 1454 – Zjazd w Ornecie podczas którego miasta warmińskie stanęły po stronie Prus w wojnie trzynastoletniej.
  • 1466 – II pokój toruński, w wyniku którego Warmia wraz z Ornetą weszły w skład Korony Polskiej.
  • 24 listopada 1520 – ciężkie 8-dniowe oblężenie Ornety, które skończyło się oddaniem miasta Albrechtowi Hohenzollernowi
  • 1538 – Mikołaj Kopernik podczas pobytu w Ornecie asystował biskupowi Janowi Dantyszkowi przy odbiorze przysięgi składanej komornictwu biskupiemu.
  • 1586 – osadzenie klasztoru katarzynek z inicjatywy biskupa Marcina Kromera.
  • 17 lipca 1626 – Orneta została zajęta przez wojska szwedzkie.
  • 1655-1660 – w wyniku drugiej wojny szwedzkiej miasto zostało całkowicie zrujnowane.
  • 1703-1788 – Hans Wulff syn organmistrza z Ornety zbudował organy oliwskie.
  • 1772 – Orneta w zaborze Pruskim.
  • 1829-1830 – budowa kościoła ewangelickiego.
  • 1867 – pierwsze gimnazjum w Ornecie.
  • 1872-1875 – powstał nowoczesny szpital miejski - szpital św. Elżbiety.
  • 1884 – Orneta otrzymała połączenie kolejowe z Olsztynem - budowa dworca kolejowego.
  • 1885 – miasto otrzymało kolejne połączenie kolejowe, tym razem z Pieniężnem.
  • 1894 – kolejne połączenie kolejowe z Morągiem.
  • 1901 – powszechna elektryfikacja Ornety.
  • 1902 – utworzenie Gimnazjum Żeńskiego.
  • 1905 – połączenie kolejowe Ornety z Lidzbarkiem Warmińskim.
  • 1911 – Orneta została skanalizowana i otrzymała wodociągi.
  • 20 listopada 1925 – nowy budynek gimnazjów żeńskiego i męskiego.
  • 17 marca 1945 – zajęcie Ornety przez wojska II i III frontu białoruskiego.
  • 23 lipca 1945 – przekazanie Ornety administracji polskiej.
  • 1945-1998 okres rozwoju, rozbudowy miasta - nowe zakłady przemysłowe, budynki mieszkalne i użyteczności publicznej.
  • 1975 – w wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej Orneta weszła w skład województwa elbląskiego.
  • 1999 – Orneta w nowo powstałym województwie warmińsko-mazurskim w powiecie lidzbarskim.
Information icon.svg Osobny artykuł: Herb Ornety.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Do zabytków miasta należą:

  • Ratusz – wybudowany w stylu gotyckim znajduje się w centralnej części rynku orneckiego. Powstał on w 1351 na miejscu dawnego domu kupieckiego. Pierwsza wzmianka o nim datowana jest na 1359. Obecny kształt bryły ratusza został nadany najprawdopodobniej w latach 1376-1389. Jest to budynek murowany z liczną zendrówką. W XV wieku ratusz został obudowany murowanymi budami które wzmiankowane są już w 1423. W 1614 owe budy uzyskały status domków budniczych. Ratusz ornecki zbudowany jest na planie prostokąta z dosyć znacznie rozczłonkowanym szczytem. Dach wieńczy ośmioboczna wieżyczka barokowa z galeryjką która odnawiana była trzykrotnie w 1586, 1622 i 1832. W hełmie wieży umieszczony jest najstarszy na Warmii dzwon pochodzący z 1384.
Kościół św. Jana Chrzciciela
Zabytkowa plebania przy kościele św. Jana Chrzciciela
  • Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela – gotycki kościół parafialny został zbudowany w latach przed 1350 – po 1370, z inicjatywy biskupa Hermana z Pragi. Jest ceglaną czteroprzęsłową bazyliką z niewyodrębnioną częścią prezbiterialną i z wieżą od zachodu. W XV w. dobudowano kaplice boczne, które z czasem otrzymały ozdobne szczyty, nadające budowli niezwykle malowniczy wygląd, podkreślony ceramicznym detalem architektonicznym. Kościół znacznie ucierpiał w historii głównie za sprawą wojen i pożarów, lecz mimo to należy do najbardziej interesujących na Warmii. Został zniszczony w czasie wojen krzyżackich w latach 1519-1525. Po zniszczeniach kościół przebudowano i rozbudowano, otrzymał m.in. nowe szczyty i sklepienia. Około 1900 przeprowadzono gruntowny remont kościoła nie zmieniając jednak jego konstrukcji i architektury. We wnętrzu budynku na uwagę zasługują liczne zabytki: ołtarz główny z 1744, żyrandol z 1576, barokowe ołtarze boczne (św. Elżbiety Węgierskiej, św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Serca Pana Jezusa), ambona z 1744. Liczne są ołtarze umieszczone przy filarach: ołtarz NMP Różańcowej z 1761 roku, ołtarz św Józefa. Wewnątrz znajduje się również gotycki krzyż z XV wieku oraz mosiężny lawaterz. Znajdują się też gotyckie malowidła ścienne (m.in. Koronacja Marii z końca XIV w.), a ponadto liczne malowidła z XV w.
  • Kaplica Jerozolimska – pochodzi z 1829 roku. Wewnątrz barokowe wyposażenie m.in. ołtarz. Na ścianach zabytkowe obrazy z XVII w., przedstawiają one ukrzyżowanie i zdjęcie krzyża. Znajdują się też tutaj obrazy ukazujące życie św. Marii Magdaleny oraz zabytkowe drewniane świeczniki z początku XIX wieku.
  • Układ urbanistyczny miasta z rynkiem i ratuszem pośrodku, znajdują się też tutaj liczne kamieniczki zabytkowe które otaczają rynek oraz stoją przy okolicznych ulicach.
Zabytkowe kamienice przy Placu Wolności
  • Kamienice na starym mieście, głównie wokół rynku, pochodzące z XVII-XIX w.
  • Pozostałości zamku biskupiego (piwnice) z XIV i XVI w.
  • Pozostałości murów obronnych z XIV w.
  • Spichlerz z drugiej połowy XVIII w.
  • Synagoga
Information icon.svg Osobny artykuł: Synagoga w Ornecie.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Życiem kulturalnym Ornety opiekuje się Miejski Dom Kultury który jest organizatorem wielu imprez rozrywkowych, kulturalnych, oświatowych i lokalnych w mieście. Organizuje on zajęcia kulturalne dla młodzieży, dzieci, dorosłych i osób starszych. Mieszkańcy mają szansę uczestniczyć w kołach zainteresowań, zrzeszać z klubach i stowarzyszeniach. W Miejskim Domu Kultury działa Klub Seniora "Znicz Ornecianie", Orkiestra Dęta, Zespół Wokalny "Landrynki", Szkoła Tańca "U Mirka", Zespół Tańca Nowoczesnego "Taiga", ognisko muzyczne, koło plastyczne. MDK w Ornecie gościł wiele znanych osobistości m.in. Hankę Bielicką, Roberta Janowskiego, Andrzeja Rosiewicza, Krzysztofa Krawczyka. Do stałych imprez organizowanych przez Miejski Dom Kultury zaliczyć można:

  • Dni Ornety,
  • Dożynki Gminne,
  • Festiwal Piosenki Przedszkolnej,
  • Przegląd Zespołów Teatralnych o Laur Złotej Rybki
  • Noc Duchów,
  • Festyn Majowy,

W latach 2004-2006, z inicjatywy burmistrza Koguta oraz prof. Leszka Szarzyńskiego odbyło się kilkanaście spotkań z cyklu "Z uniwersytetem na ty" oraz koncert Teresy Żylis Gary.

W mieście działa również Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście zlokalizowana jest hala sportowo-widowiskowa oraz kompleks boisk trawiastych z bieżnią lekkoatletyczną. Cała infrastruktura należy do Ośrodka Sportu i Rekreacji w Ornecie.

Kluby i sekcje sportowe:

  • Ludowy Uczniowski Klub Sportowy "Orneta", szkoli on młodzież w tenisie stołowym oraz lekkoatletyce. Klub znajduje się III Lidze mężczyzn w tenisie stołowym
  • Szkolny Ludowy Klub Sportowy "Tramp", prowadzi drużynę badmintona
  • Miejski Klub Sportowy Błękitni Orneta, zajmuje się piłką nożną
  • Klub Sportowy "Zeteso", zajęcia z piłki ręcznej
  • Sekcja Brydża Sportowego, bierze udział w rozgrywkach wojewódzkich i powiatowych
  • Integracyjny Klub Sportowy "Smok", prowadzi zajęcia sportowe dla osób niepełnosprawnych
  • grupa "DGT" Orneta – breakdance

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Ornecie można uzyskać wykształcenie na poziomie podstawowym, gimnazjalnym oraz średnim. W mieście istnieją dwa przedszkola, dwie szkoły podstawowe (przy ul. Zamkowej znajduje się Szkoła Podstawowa nr 1 oraz przy ul. Kopernika Szkoła Podstawowa nr 4), dwa gimnazja (Gimnazjum nr 1 przy ul. 1 Maja, oraz Gimnazjum nr 2 przy ul. Warmińskiej), a także dwa zespoły szkół ponadgimnazjalnych (Zespół Szkół Zawodowych przy skrzyżowaniu ulic 1 Maja, Wodnej oraz Sportowej, Zespół Szkół Ogólnokształcących przy ul. 1 Maja).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Orneta jest niewielkim ośrodkiem przemysłowym, ośrodkiem handlowym i usługowym dla okolicznych miejscowości. Największym przedsiębiorstwem w mieście jest spółka z udziałem kapitału szwedzkiego "Gunnebo Industries" produkująca zawiesia i osprzęt dźwignicowy oraz zamocowania budowlane. Do innych spółek ważnych dla miasta zaliczyć można spółkę Orneta Energia zajmującą się dostarczaniem ciepła i energii dla miasta oraz wykonującą usługi dla przedsiębiorstw i ludności, która prowadzi też sprzedaż węgla. W mieście istnieje Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, które prowadzi oczyszczalnię miejską i stację uzdatniania wody. Istnieje też Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych, tartak, przedsiębiorstwa budowlane (Budokar), produkcyjne (zakład wózków widłowych "Szumi"), rolnicze (PZZ Orneta, Gospodarstwo Agroturystyczne, PHHU Karbo-Hurt).

Baza noclegowa[edytuj | edytuj kod]

W Ornecie jest kilka hoteli i pensjonatów. Przenocować w Ornecie można w "Hotelu Pruskim", a także w pensjonatach: "Krzykały", "Martad", "Pod Kasztanami", "Pod Lipami", "Ciesiul" oraz w "Noclegowni Olimp".

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2014-07-08].
  2. A. Kopiczko, Panorama wyznaniowa województwa olsztyńskiego po II wojnie światowej, ss. 63, 64
  3. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]