Górowo Iławeckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Górowo Iławeckie
Panorama centrum miasta
Panorama centrum miasta
Herb
Herb Górowa Iławeckiego
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat bartoszycki
Gmina Górowo Iławeckie
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 5 lutego 1335
Prawa miejskie 5 lutego 1335
Burmistrz Jacek Przemysław Kostka
Powierzchnia 3,3 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

4 381[1]
1327,58 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 89
Kod pocztowy 11-220
Tablice rejestracyjne NBA
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Górowo Iławeckie
Górowo Iławeckie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Górowo Iławeckie
Górowo Iławeckie
Ziemia 54°17′04″N 20°29′44″E/54,284444 20,495556
TERC
(TERYT)
6283601021
Hasło promocyjne: Ekologiczne miasto wielu kultur
Urząd miejski
pl. Ratuszowy 18
11-220 Górowo Iławeckie
Strona internetowa
BIP

Górowo Iławeckie (niem. Landsberg (Ostpreußen)) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim (powiat bartoszyce) oddalone o 15 km od Granicy Polski z Rosją (Obwodem Kaliningradzkim). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

Górowo Iławeckie jest miastem położonym we wschodniej części Wzniesień Górowskich na siedmiu pagórkach nad rzeką Młynówką i Stawem Garncarskim z wyspą[2] i stanowi 0,25% powierzchni powiatu bartoszyckiego. Leży ono na obszarze historycznej Natangii należącego do geograficznej krainy Prus[3]. Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 4381 mieszkańców[1].

 Osobny artykuł: Herb Górowa Iławeckiego.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[1] Górowo Iławeckie zajmuje obszar 3,32 km², w tym:

  • użytki rolne: 46%
  • użytki leśne: 2%

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Południowo-wschodnią część miasta położona jest w obszarze Natura 2000 OSO Ostoja Warmińska PLB280015[4], zaś na cmentarzu komunalnym przy ul. Wyszyńskiego rosną 4 pomniki przyrody[5]:

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto krzyżują się trasy:

W mieście istnieje (zamknięty od początku lat 90. XX w.), budynek stacji PKP wraz z częściowo rozebranym peronem kolejowym i nieczynną poczekalnią PKS-u, wobec czego do miasta można dostać się tylko komunikacją drogową.

Komunikację publiczną zapewnia oddział przedsiębiorstwa PKS Bartoszyce – poprzez bezpośrednie połączenia autobusowe z Bartoszycami, Lidzbarkiem Warmińskim, Olsztynem, Braniewem, Elblągiem i Gdańskiem – zaś wybrane kierunki obsługują przewoźnicy prywatni: „Delux” (Bartoszyce), „Trans-Her”, pot. Heniorek (Olsztyn) i „Warmia-Travel” (Lidzbark Warmiński).

Odległości do ważnych ośrodków województwa[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Górowa Iławeckiego sięga czasów najdawniejszych. Miasto powstało na pruskiej ziemi – Natangii, podbitej przez zakon krzyżacki w XIII w. Prusowie żyli tu jako ostatnia grupa pogan w chrześcijańskiej Europie. Z okolicami związany jest – Herkus Monte, przywódca powstań Prusów przeciw Zakonowi (wzór dla Mickiewiczowskiego Wallenroda). Herkus Monte zginął w lesie na terenie gminy w 1273 roku.

Osada targowa istniała tu od początków XIV w. Za początek miasta można przyjąć rok 1335. Wtedy to dwaj wójtowie – Herman i Albert zaplanowali i wytyczyli rynek dla nowo powstającej osady. Osada ta leżała na przecięciu szlaków z Bartoszyc do Pieniężna i z Lidzbarku Warmińskiego do Królewca. Miasto oficjalnie zostało założone 5 lutego 1335 nadaniem osadzie praw miejskich przez komtura bałgijskiego Henryka de Muro. Wraz z prawami miejskimi otrzymało 100 włók i 10 morgów ziemi (ponad 1600 ha gruntów). W XIV w. otoczone było murem obronny z Bramą Młyńską i Bramą Wysoką. W 1440 r. przystąpiło do Związku Pruskiego, a w 1454 r. mieszczanie złożyli przysięgę królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. W czasie wojny trzynastoletniej Krzyżacy spalili miasto. W latach 1535-1810 było własnością prywatną. W roku 1710 dżuma uśmierciła 767 mieszkańców miasta.

Miasto rozwijało się, powstawały nowe zakłady rzemieślnicze, kwitło rzemiosło takie jak tkactwo, sukiennictwo czy garncarstwo. Pierwotni mieszkańcy trudnili się rzemiosłem zaś ludność z ubocza trudniła się rolnictwem. Było ono początkowo własnością zakonu krzyżackiego, a w latach 1482-1809 miastem lennym, prywatnym, należącym do rodziny von Schwerin.

W lutym 1807 r. kwaterowali tu Rosjanie i Francuzi, rekwirując zapasy żywności.

Od 1818 miasto należało do powiatu Iława Pruska. Miasto podczas swej historii było wielokrotnie niszczone przez pożary, wojny, mieszkańców nękały epidemie. Zniszczone w czasie wojny głodowej (1414), wojny trzynastoletniej (1456), a następnie przez pożar w 1655. Na dobre zaczęło się rozwijać dopiero pod koniec XIX wieku. Wybudowano linię kolejową, zelektryfikowano i zgazyfikowano miasto, otwarto wodociągi, rozpoczęła działalność miejska gazownia i centrala telefoniczna. W czasie I wojny światowej miasto doznało poważnych zniszczeń. W czasie II wojny światowej w pobliskim Kamińsku działał pierwszy w Prusach Wschodnich obóz jeniecki (Stalag IA Stablack). Wojska 3 Frontu Białoruskiego zdobyły miasto 4 lutego 1945.

W czerwcu 1945 roku miasto zostało przekazane polskiej administracji. Po II wojnie światowej pozostała w mieście ludność niemiecka (przeważająca większość uciekła przed nacierającą Armią Czerwoną) została wysiedlona a ich miejsce zajęli przesiedleńcy ze wschodu i z Polski centralnej. W 1947 roku trafił transport Ukraińców przesiedlonych w ramach akcji „Wisła”. Górowo stało się wielonarodowym i wielowyznaniowym ośrodkiem o zróżnicowanej kulturze. Do 1961 miasto było siedzibą powiatu, najpierw iławeckiego, później górowskiego. W latach 1945-1975 miasto należało do starego województwa olsztyńskiego, w 1975 roku stało się częścią mniejszego województwa olsztyńskiego, by po reformie administracyjnej przeprowadzonej w 1999 roku, znaleźć miejsce w nowo powstałym województwie warmińsko-mazurskim.

W roku 2000 Rzeka Młynówka przerwała tamę na utworzonych sztucznych zlewiskach wody w północnej części miasta, co doprowadziło do powodzi w wyniku której śmierć poniosły trzy starsze osoby.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Początkowo miasto nazywano Landsberg (w wolnym tłumaczeniu „ziemska góra”). Leżało ono w niewielkiej odległości od stolicy powiatu, Preußisch Eylau (Iławka Pruska, obecnie Bagrationowsk w Rosji). Po przyłączeniu miasta do Polski w 1945 r., zapadła decyzja o nadaniu mu nowej, polskiej nazwy. Komisja nazewnicza, nawiązując do znaczenia nazwy niemieckiej, utworzyła formę Górowo i dołożyła przymiotnik iławecki od historycznej stolicy powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2012[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 4 381 100 2207 50,38 2174 49,62
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1327,58 668,79 658,79

Mniejszości narodowe[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniające się mniejszości:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Górowo jest lokalnym ośrodkiem przemysłowym, handlowym i usługowym. W mieście nie ma większego i uciążliwego przemysłu a władze miasta nastawione są na rozwój turystyki. Co za tym idzie w mieście rozwijają się firmy z branży turystycznej.[potrzebne źródło] W mieście istnieje kilka lokali gastronomicznych, sklepów, punktów usługowych i handlowych oraz dwie stacje benzynowe w północno-zachodniej jego części (ul. Sikorskiego i ul. Przemysłowa). Istnieją oddziały bankowe Banku Spółdzielczego (ul. Sikorskiego) i PKO BP (pl. Ratuszowy). Działa też komisariat policji (ul. Tadeusza Kościuszki), poczta (ul. Ig. Kajki), nadleśnictwo (ul. gen.Wład. Sikorskiego), komenda Straży Granicznej (ul. Lipowa), Ochotnicza Straż Pożarna (ul. Olsztyńska).

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Historia powojenna i przymusowe wysiedlenia miejscowej ludności, która po wojnie zasiedliła miasto Verden (Aller) w okolicach Bremy, były przyczyną bezpośrednią zacieśniania się kontaktów pomiędzy tymi dwoma ośrodkami. Byli mieszkańcy Górowa założyli towarzystwo „Kreisgemeinschaft Preussisch Eylau” które zakładało partnerstwo obu ośrodków i wspólne kontakty mieszkańców i władz obu gmin. W 1990 roku nawiązano oficjalną współpracę z Verden (Aller), a niespełna rok później z rosyjskim Bagrationowskiem. Wspólna współpraca trójki miast zaowocowała podpisaniem oficjalnej umowy partnerskiej pomiędzy tymi gminami 12 czerwca 1996 roku. Umowa zawarta została pomiędzy miastami Górowo Iławeckie, Verden (Aller), Bagrationowsk oraz wyżej wspomnianym stowarzyszeniem „Kreisgemeinschaft Preussisch Eylau”. Współpraca ta, początkowo opierająca się na kontaktach kulturalnych, artystycznych i sportowych, z czasem wzbogaciła się o kontakty handlowe firm. Zaplanowane zostały konkretne spotkania na których poruszano problemy z jakimi borykają się dane gminy i rozwiązywano je, rozwijano także kontakty handlowe oraz edukacyjne. W 2002 roku do tego przedsięwzięcia dołączył powiat bartoszycki. Górowo nawiązało także kontakty handlowe z powiatem Pustomyty na Ukrainie w 2001 roku. Stało się to głównie za sprawą mniejszości ukraińskiej mieszkającej i aktywnie działającej w mieście. W 1997 roku miasto Górowo Iławeckie przystąpiło do Stowarzyszenia Gmin Euroregionu Bałtyk. W roku 2006 miasta podpisały odnowienie współpracy w 10. rocznicę podpisania pierwszej umowy. Podpisanie nastąpiło w Verden (Aller).[potrzebne źródło]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Placówki oświatowe istniejące w mieście:

Przy zespołach szkół miejskich funkcjonują: boisko, sala gimnastyczna, siłownia.

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Opieka medyczna w Górowie Iławeckim:

  • Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny (ul. Armii Czerwonej) cieszący się dobrą sławą;
  • placówka Pogotowia Ratunkowego z Bartoszyc obok funkcjonującej Przychodni „Medyk” (ul. gen. Sikorskiego),
  • dwie apteki: przy ul. Sikorskiego i „Ratuszowa” oraz punkt apteczny przy ul. Zielnej.
  • dla zwierząt Lecznica Weterynaryjna przy ul. Olsztyńskiej.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa gazownia z roku 1908 obecnie Muzeum Gazownictwa

Organizacją kultury w mieście zajmuje się Ośrodek Kultury (ul. Tad. Kościuszki), prowadzi on sekcje zainteresowań oraz jest też organizatorem imprez sportowych i kulturalno-rozrywkowych w mieście, spośród których są „Dni Górowa” w miesiącu czerwcu. Wspomaga on także harcerstwo, lokalny folklor (od 2005 roku działa przy nim zespół „Promień”); promuje regionalnych artystów m.in. cieszący się uznaniem w kraju i za granicą Zespół Tańca i Pieśni „Dumka”[9].

Mieszkańcy regionu mogą też korzystać z Biblioteki Publicznej działającej przy ul. gen. Sikorskiego 34.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają też dwa muzea:

  • Muzeum Gazownictwa które ze swymi unikatowymi zbiorami zabytkowej gazowni koksowej z roku 1908 stanowi ciekawą propozycję dla miłośników historii i techniki (wejście od strony ul. Wyszyńskiego).
  • Muzeum Miejskie – którego opiekunem jest Stowarzyszenie historyczno-kolekcjonerskie „DREYSE” (wejście od strony skrzyżowania ul. gen. Wład. Sikorskiego z ul. Fryd. Chopina, suterena w podwórzu budynku Przychodni „Medyk”).

Uzupełnieniem stanowi ukraińska Izba Rzemieślnicza, przy pl. Ratuszowym.

Ratusz Górowski z XIV wieku – siedzibą władz miejskich
Plebania, w której w 1807 nocował Napoleon Bonaparte
Starówka Górowska

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Położone na wzgórzach miasteczko dobrze zachowało zabytki, należą do nich:

  • Ratusz Górowski – zabytkowy budynek wybudowany w stylu gotyku pochodzi z XIV wieku. Przebudowany został w późniejszym okresie. Budynek na planie prostokąta ma charakterystyczną drewnianą wieżyczkę.
  • Średniowieczny układ urbanistyczny starego miasta z rynkiem pośrodku z którego naroży wychodzi 8 ulic.
  • Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa – wybudowany jest w stylu neogotyckim, pochodzi z 1895 r. Parafia rzymskokatolicka.
  • Cerkiew greckokatolicka Podwyższenia Krzyża Świętegocerkiew, dawny kościół ewangelicki z XIV wieku. Do kościoła przylega smukła XV-wieczna wieża. Wewnątrz zobaczyć można największe niż na Warmii malowidło sufitowe oraz piękny ikonostas Jerzego Nowosielskiego, jak też piękną barokową polichromię sufitową z 1660 r.
  • mury miejskie z XV wieku.
  • miejska wieża ciśnień z 1910 r.
  • kolejowa wieża ciśnień.
  • zabytkowe kamienice.
  • cmentarz żydowski.
  • plebania, przy ul. ks. Ripeckiego 1 w której w 1807 r. nocował Napoleon Bonaparte.
  • budynek poczty przy ulicy Armii Czerwonej oraz dom rabina[10] przy ulicy Tadeusza Kościuszki (obecnie zamienione na bloki mieszkalne).

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  1. Pomnik okolicznościowy z okazji 650 lecia na pl. Ratuszowym i na skrzyżowaniu ul. Olsztyńskiej z ul. Kaliningradzką[11].
  2. Tablica informująca o spaleniu „czarownicy z Augam” na skwerze ratuszowym.
  3. Pamiątkowy pomnik z okazji katastrofy smoleńskiej na skweru im. Sybiraków przy ul. gen. Sikorskiego.

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

W 2003 roku otwarto Punkt Informacji Turystycznej znajdujący się w Ośrodku Kultury, które realizuje sprzedaż pamiątek oraz ma za zadanie informować turystów o atrakcjach miasta, gminy i okolic.

Na zachód od rynku miasta, odpoczynek czynny oferuje Park Miejski ze Sceną widowiskową i parkietem tanecznym a odpoczynek bierny znajdziemy pośród alejek, które znajdziemy również przy 1) Stawie Garncarskim (posiada molo) oraz 2) zbiegu ul. Sikorskiego z ul. Wyszyńskiego gdzie znajduje przy Skwerze im. Sybiraków. W południowej części miasta znajduje się amfiteatr gdzie latem odbywa się Festiwal Kultury Ukraińskiej „Eko-ŁOMYJA”, zaś w północnej jego części usytuowany jest Zalew[12] bezpośrednio sąsiadujący z Lasem, posiadające infrastrukturę spacerową i miejsca na ognisko.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa od czasu założenia w 1947 roku Górowski Klub Sportowy (GKS) „Cresovia” o barwach biało-niebieskich z siedzibą przy Stadionie Miejskim (ul. gen. Sikorskiego), który prowadzi dwie sekcje:

  • piłki nożnej, która aktualnie występuje w VI lidze (klasa A grupy II);
  • piłki siatkowej która aspiruje do II ligi.

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  1. Stadion Miejski o pojemności 800 miejsc (odnowiony w ramach europejskiego projektu wspólnie z Bagrationowskiem).
  2. Hala sportowa (przy Szkole Podstawowej nr 2) w której organizowane są imprezy sportowe i rozrywkowe, istnieje od roku 2000.
  3. Dwa kompleksy sportowe „Orlik” (ul. gen. Sikorskiego i ul. Kajki).
  4. Kort Tenisa ziemnego oraz mini „Skate-Park” w Parku Miejskim (od strony ul. Kwiatowej).
  5. Dwa boiska do piłki plażowej w Parku Miejskim (od strony ul. Tad. Kościuszki).
  6. Szlak rekreacyjno-uzdrowiskowy z kompleksem sprzętu atletycznego nad Zalewem Miejskim (od 2015 r.)[13]

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Działalność socjalna[edytuj | edytuj kod]

Pozarządową pomoc oferują:

Ruchy społeczne[edytuj | edytuj kod]

Aktywizację społeczną zapewniają:

Zabytkowy kościół ewangelicki z XIV wieku, obecnie Cerkiew greckokatolicka Podwyższenia Krzyża Świętego.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-27].
  2. Zasiedlany w okresie wiosenno-letnim przez dzikie ptactwo: kaczki krzyżówki i łabędzie (stanowią charakterystyczną wizytówkę miasta); zarządzany przez lokalny oddział PZW.
  3. Granica z Warmią znajduje się około 12 km na południe w okolicach miejscowości Nerwiki i Pudlikajmy.
  4. Geoserwis GDOŚ. [dostęp 2013-08-20].
  5. Wykaz pomników przyrody w województwie warmińsko-mazurskim, RDOŚ Olsztyn, styczeń 2010, s. 17. [dostęp 2015-01-17].
  6. Dla ruchu ciężarowego objazd z Bartoszyc przez ul. Kaliningradzką, Lipową i Al. Wojska Polskiego do wyjazdu na Pieniężno.
  7. Jedna z największych tego typu placówek w kraju.
  8. Przy tych szkołach i w oparciu o nie w mieście powstaje Centrum Edukacyjne mające w przyszłości za zadanie kształcić młodzież ze wschodniej części Europy.
  9. Działający przy Zespole Szkół nr 2 z Ukraińskim Językiem Nauczania.
  10. Z racji charakterystycznej architektury, jednak brak potwierdzającej dokumentacji z powodu działań II wojny światowej.
  11. Część objazdu dla drogi 512 dla pojazdów ciężarowych.
  12. Objęte zakazem kąpieli, dawniejsze kąpielisko miejskie.
  13. Pieszo-rowerowy.
  14. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 24 stycznia 2013.
  15. Przy ul. Poniatowskiego 20.
  16. Przy ul. ks. Ripeckiego.
  17. Przy ul. gen. Sikorskiego.
  18. Przy ul. kard. Wyszyńskiego.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • P. Skurzyński; E. Tomczyk: Warmia i Mazury, Pascal: Bielsko-Biała 2005, ISBN 83-7304-522-8.
  • Górowo Iławeckie, folder wydany staraniem UM Górowo Iławeckie, Studio Ewa: Bartoszyce 2006