Olsztynek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olsztynek
Rynek w Olsztynku z ratuszem
Rynek w Olsztynku z ratuszem
Herb
Herb Olsztynka
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Olsztynek
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1359
Burmistrz Artur Wrochna
Powierzchnia 7,69 km²
Wysokość 169 m n.p.m.
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

7713[1]
1002,99 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 89
Kod pocztowy 11-015
Tablice rejestracyjne NOL
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Olsztynek
Olsztynek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Olsztynek
Olsztynek
Ziemia 53°34′56,75″N 20°16′57,83″E/53,582431 20,282731
TERC
(TERYT)
6283614094
Urząd miejski
 Ratusz 1
11-015 Olsztynek
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Olsztynek (do 1945 niem. Hohenstein, prus. Amellingi) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Olsztynek, położone w północnej Polsce, 28 km na południe od Olsztyna.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Według danych z 30 czerwca 2012 miasto miało 7713 mieszkańców[1].

Mieszkaniec Olsztynka to olsztynczanin, a mieszkanka – olsztynczanka[2].

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek przemysłowo-usługowy i turystyczno-krajoznawczy. Na terenie miasta zlokalizowane są zakłady przemysłu: spożywczego, drzewnego i paszowego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niemiecka nazwa zamku, a później miasta pochodzi od jego założyciela, komtura ostródzkiego Güntera von Hohensteina. W źródłach polskich już w XV w. występuje nazwa zbliżona znaczeniem do obecnej – "Parvum Olstin" – "Mały Olsztyn", lub Olsztynek.

Pierwsza wzmianka o Olsztynku pochodzi z 1351 roku, a prawa miejskie nadane zostały przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode w 1359 roku. Miasto założono na planie zbliżonym do wielu innych miast krzyżackich. Centralnym punktem był obszerny rynek z kościołem i ratuszem, od którego wychodziły dwie, prostopadłe ulice. Miasto było obwiedzione murami miejskimi o długości 245 × 170 m i wysokości ok. 10 m. Ludność pod koniec średniowiecza liczyła ok. 450 mieszkańców.

Pomnik Mrongowiusza przy rynku

W 1410 r. zamek opanowali mieszczanie, którzy uznali władzę króla polskiego, w 1414 r. w czasie wojny głodowej miasto ucierpiało od wojsk polskich. Dopiero w czasie wojny polsko-krzyżackiej w 1520 roku Olsztynek został zdobyty przez wojska polskie, a hetman wielki koronny Mikołaj Firlej potwierdził przywileje miasta. W 1656 r. miasto splądrowały wojska szwedzkie i tatarskie. Miasto w 1740 r. miało 728 mieszkańców, a w 1811 r. 778 mieszkańców. W 1764 urodził się tutaj Krzysztof Celestyn Mrongowiusz, wybitny filolog i badacz polskości. Olsztynek w 1888 r. otrzymał połączenie kolejowe z Działdowem, a w 1891 r. z Ostródą. Miasto było zniszczone w okresie dwóch wojen światowych.

W okresie od października 1939 do 1945 roku w mieście zlokalizowany był niemiecki obóz jeniecki Stalag IB Hohenstein. W latach 1927–1945 w pobliżu miasta znajdował się ogromny monument upamiętniający bitwę pod Tannenbergiem – tzw. Tannenberg-Denkmal. W roku 1934 spoczęły w nim doczesne szczątki prezydenta Rzeszy Paula von Hindenburga.

W 1945 r. Olsztynek został znacznie zniszczony przez wojska sowieckie, podobny los spotkał Tannenberg-Denkmal, który został wysadzony przez wojska niemieckie, a po wojnie jego resztki całkowicie usunięto (do dziś na Rynku stoi monumentalny, granitowy lew pochodzący z tego miejsca). W 1945 roku Olsztynek znalazł się w granicach Polski.

25 sierpnia 2001 roku w Skansenie w Olsztynku odbył się Festiwal Międzynarodowego Obozu „Tęczowy Most” („Rainbow Bridge”), organizowany przez Jolantę Kwaśniewską. Na festiwalu tym wśród zaproszonych gości pojawili się m.in. prezydent Aleksander Kwaśniewski, brazylijski pisarz Paulo Coelho i izraelski polityk Szimon Peres[3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny
Kościół par. pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
Galeria Muzeum Budownictwa Ludowego, dawny Kościół ewangelicki
Ulica miasta

Zabytkami godnymi uwagi są: gotycki kościół z XIV wieku i pozostałości murów miejskich z basztami z XV w. (budowane po 1415 roku), a przede wszystkim zamek krzyżacki. Wartym uwagi jest też układ urbanistyczny Starego Miasta, oraz pojedyncze domy z początku XX wieku. W mieście znajduje się skansenMuzeum Budownictwa Ludowego – Park Etnograficzny.

Według rejestru zabytków NID[4] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • założenie urbanistyczne, XIV-XIX, nr rej.: 586 z 20.02.1961 i z 12.06.1968
  • kościół par. pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, ul. Chopina 1, 1888,

nr rej.: A-2625 z 17.01.2000

  • plebania, ul. Chopina 7, 2 poł. XIX, nr rej.: A-4490 z 16.01.2008
  • kościół, ob. galeria MBL, XIV, XVII-XVIII, nr rej.: 214 (O/15) z 25.11.1956 (dec. ruiny)
  • cmentarz rzym.-kat., ob. komunalny, ul. Grunwaldzka, XIX, nr rej.: 3853 z 7.10.1987
  • cmentarz ewangelicko-augsburski, ob. komunalny, ul. Mrongowiusza, XIX, nr rej.: 3854 z 7.10.1987
  • cmentarz ewangelicko-augsburski, ob. komunalny, ul. Pionierów, Kamienna, Szeroka, 1 poł. XIX, nr rej.: 3852 z 7.10.1987
  • zamek, ob. szkoła, 1 poł. XIV, XVII-XIX, nr rej.: 597 z 7.06.1961 oraz 1232 z 12.06.1968
  • mury obronne, XIV, nr rej.: 213 (O/14) z 24.11.1956
  • ratusz, Rynek 1, 1915-1923, nr rej.: 2624 z 19.01.2001
  • dom, ul. Chopina 10, pocz. XX, nr rej.: A-4491 z 22.01.2008
  • dom, ul. Mrongowiusza 5, poł. XIX, nr rej.: 2638 z 30.03.1994
  • dom, ul. Mrongowiusza 26, XIX, nr rej.: 1233 z 12.06.1968
  • dom, ul. Ratuszowa 4, nr rej.: 2648 z 3.07.1991
  • d. plebania, ob. dom mieszkalny, Rynek 3, XV, poł. XVIII, XX, nr rej.: 1334 z 21.11.1994
  • d. plebania ewangelicka, ob. muzeum, Rynek 8, 1648, XIX, nr rej.: IV-2-46/49 z 10.09.1949 oraz 215 (O/16) z 28.11.1956
  • dom, ul. Świerczewskiego 3, po 1920, nr rej.: 2661 z 23.12.1993
  • dom, ul. Świerczewskiego 27, pocz. XX, nr rej.: A-4493 z 22.01.2008
  • dom, ul. Świerczewskiego 31, pocz. XX, nr rej.: A-4492 z 22.01.2008
  • dom, ul. Warszawska 4, po 1915, nr rej.: 1997 z 28.08.1996
  • magazyn, ul. Składowa 9, 1914, nr rej.: 4234 z 2.11.1992
  • wodociągowa wieża ciśnień - komunalna, ul. Górna 1, 1906, nr rej.: 2629 z 16.03.2000
  • wodociągowa wieża ciśnień - kolejowa, ul. Kolejowa, 1935, nr rej.: 4224 z 18.09.1992

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność prowadzi Kościół Rzymskokatolicki, trzy wspólnoty protestanckie: Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny i Kościół Chrześcijan Baptystów oraz zbór Świadków Jehowy[5][6].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ważny węzeł drogowy, przez miasto przechodzi też linia kolejowa OlsztynDziałdowo ze stacją Olsztynek.

W mieście krzyżują się drogi krajowe i ekspresowe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Olsztynku działa klub sportowy Olimpia powstały w 1946 roku. Aktualnie gra w IV lidze .

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Olsztynek jest miastem bogatym w trasy rowerowe. Przez miasto prowadzą m.in.: szlak rowerowy czerwony trasa rowerowa czerwona:

  • Olsztynek-Makruty (16 km) – Po drodze można zwiedzić skansen i rezerwat bobrów
  • Olsztynek-Orzechowo (27 km) – Liczne zabytki, m.in. kościół Jana Chrzciciela w Orzechowie

szlak rowerowy czarny trasa rowerowa czarna

  • Makruty-Jagiełek (16 km) – Droga prowadzi przez las
  • Wegornia-Kurki (8 km) – Trasa prowadzi wśród jezior i lasu

szlak rowerowy żółty trasa rowerowa żółta

  • Olsztynek-Królikowo (21 km) – Zabytki z okresu wojny, częściowo droga prowadzi przez las
  • Kurki-Olsztynek (21 km) – Liczne ośrodki wypoczynkowe

szlak rowerowy zielony trasa rowerowa zielona

  • Pawłowo-Waszeta (13 km) – Trasa wśród łąk
  • Orzechowo-Węgornia (3 km)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-31].
  2. M. Malinowski: A może szczecineczanie? (pol.). Obcy język polski. [dostęp 2014-11-02].
  3. Kalendarium ważniejszych wydarzeń w dziejach miasta. 2004-10-06. [dostęp 2009-11-16].
  4. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo warmińsko-mazurskie. [dostęp 22 października 2008].
  5. A. Kopiczko, Panorama wyznaniowa województwa olsztyńskiego po II wojnie światowej, ss. 63, 64
  6. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Toeppen, Historia okręgu i miasta Olsztynka, Dąbrówno 2004.
  • J. Sikorski, Zespół zamkowy oraz system urządzeń miejskich Olsztynka w średniowieczu, [w:] Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich, Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Nauk. im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie, nr 182, Olsztyn 1999.
  • Jan Salm, Odbudowa miast wschodniopruskich po I wojnie światowej. Zagadnienia architektoniczno-urbanistyczne, Olsztyn, Borussia, 2006, ISBN 83-89233-27-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]