Pionki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pionki
ul. Mickiewicza
ul. Mickiewicza
Herb Flaga
Herb Pionek Flaga Pionek
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat radomski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie od 1954
Burmistrz Marek Janeczek
Powierzchnia 18,34 km²
Wysokość 145 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

19 702
1055,1 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 48
Kod pocztowy 26-670 26-675
Tablice rejestracyjne WRA
Położenie na mapie powiatu radomskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu radomskiego
Pionki
Pionki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pionki
Pionki
Ziemia 51°28′54″N 21°27′01″E/51,481667 21,450278
TERC
(TERYT)
1142125011
SIMC 0973748
Urząd miejski
al. Jana Pawła II 15
26-670 Pionki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Urząd miejski
Zabytkowy budynek dawnej kasy chorych
Miejska Hala Sportowa w Pionkach

Pionki (do 1932 Zagożdżon[1]) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim. Siedziba wiejskiej gminy Pionki. Pionki są położone nad rzeką Zagożdżonką, na Nizinie Środkowomazowieckiej, historycznie w Małopolsce.

Powstanie i rozwój miasta był związany z zakładami chemicznymi ZTS Pronit.

Według danych z 31 grudnia 2011 roku, miasto miało 19 702 mieszkańców[2].

Miasto słynne z produkcji płyt gramofonowych w zakładach Pronit.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Pionki znajdują się w południowej części województwa mazowieckiego, na Równinie Kozienickiej[3]. Są oddalone o ok. 20 km od centrum Radomia i o ok. 103 km od Warszawy. Miasto od strony północnej okala Puszcza Kozienicka, będąca największym kompleksem leśnym w tej części Polski.

Sąsiednie gminy: Jedlnia-Letnisko, Pionki.

Według danych z roku 2002[4] Pionki mają obszar ok. 18,34 km², w tym:

  • użytki rolne: 17%
  • użytki leśne: 33%

Miasto stanowi 1,2% powierzchni powiatu.

Historycznie należy do Małopolski. Leżało w ziemi sandomierskiej, następnie w województwie sandomierskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, zaś przed 1975 r. do woj. kieleckiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1391 – pierwsza wzmianka o młynach Pionka i Zagożdżon.
  • 1660 – ilustracja wykazująca, iż młyny Zagożdżon i Pionka nie zostały uszkodzone podczas potopu szwedzkiego.
  • 1775 – po raz pierwszy osadę młyńską Zagożdżon określono mianem wsi.
  • 1843 – połączenie wsi Pionki i Zagożdżon.
  • 1885 – otwarcie linii kolejowej łączącej Pionki z Radomiem i Dęblinem.
  • 1923 – początek budowy Państwowej Wytwórni Prochu w Zagożdżonie.
  • 1925 – budowa nowego dworca kolejowego oraz siedziby kasy chorych w Zagożdżonie
  • 1928 – oddano do użytku siedzibę poczty.
  • 1929 – duże inwestycje w mieście: stadion sportowy, Staw Górny, linia energetyczna z Zagożdżonu przez Radom do Skarżyska; erygowana zostaje pierwsza parafia, powstaje publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowa przy PWP w Zagożdżonie.
  • 1932 – zmiana nazwy miejscowości na Pionki.
  • 1933 – oddano do użytku budynek posterunku policji.
  • 1937 – z inicjatywy Państwowej Wytwórni Prochu i przy jej pomocy budowany jest Szpital Rejonowy.
  • 1939 – bombardowania Państwowej Wytwórni Prochu oraz samych Pionek (m.in. uszkodzony został kościół)
  • 1941 – 1944 istniał obóz pracy przymusowej dla ludności żydowskiej.
  • 1943 – w styczniu ma miejsce wielka akcja sabotażowa, w wyniku której wysadzono w powietrze 5 t prochu.
  • 1944 – rozstrzelanie przy ulicy Zwoleńskiej dziesięciu polskich patriotów.
  • 1945 – w wyniku wojny życie utraciło w Pionkach około 2000 osób.
  • 1954 – Pionki uzyskują prawa miejskie. Dalsza rozbudowa miasta.
  • 1975 – Pionki wchodzą w skład odtworzonego województwa radomskiego.
  • 1998 – nieudana próba utworzenia powiatu pionkowskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 20 063 100 10 432 52 9631 48
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1093,9 568,8 525,1

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Miasto ma połączenie kolejowe, zarówno pasażerskie i towarowe z dużymi ośrodkami kolejowymi w Radomiu i Dęblinie. Przebiega tędy linia kolejowa 26, przy której zlokalizowana jest stacja kolejowa Pionki i przystanek kolejowy Pionki Zachodnie

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednio przez miasto przechodzą drogi wojewódzkie: 787 i 691, zaś w niewielkiej odległości od Pionek przebiega droga wojewódzka 737. Miasto ma połączenie z drogami krajowymi: 12 i 7

  • Komunikacja miejska

W Pionkach funkcjonuje komunikacja miejska składająca się obecnie z jednej linii miejskiej ("A").

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stefana Żeromskiego, ul. 15 Stycznia 3 [1]
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bolesława Prusa, ul. Kochanowskiego 14 [2]
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Pawła II, ul. Targowa 9 [3]

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Jana Kochanowskiego, ul. Leśna 3 [4]
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Adama Mickiewicza, ul. Słowackiego 4 [5]

Licea[edytuj | edytuj kod]

  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej, Aleje Lipowe 23 (zał. 1953) [6]

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego im. M. Skłodowskiej-Curie, aleja Jana Pawła 7 [7]
    • Liceum Ogólnokształcące
    • Liceum Profilowane
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa
    • Technikum (zał. 1929)
    • Technikum Uzupełniające
    • Szkoła Policealna
  • Zespół Szkół im. Jędrzeja Śniadeckiego, ul. Parkowa 6 [8]
    • Liceum Ogólnokształcące
    • Liceum dla Dorosłych
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa
    • Technikum
    • Szkoła Policealna dla Dorosłych
    • Szkoły Specjalne
    • Zespół Wczesnego Wspomagania

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Miejski Ośrodek Kultury w którym jest:

  • Klub tańca Boogie Woogie "Kick".
  • Pracownia Ekspresji Plastycznej
  • Sekcja modelarska
  • Młodzieżowy Teatr Muzyczny
  • Młodzieżowa Orkiestra Dęta
  • Uniwersytet Trzeciego Wieku

Centrum Aktywności Lokalnej (CAL)

Instytucja samorządowa o działaniu kulturotwórczym, aktywizującym i wspierającym działalność mieszkańców Pionek i okolic. Siedziba w zabytkowym budynku przedwojennego Kasyna Urzędniczego utrzymanym w stylu art deco. Godziny otwarcia: poniedziałek 8.00-20.00; wtorek 8.00-18.00; środa 8.00-20.00; czwartek 8.00-18.00; piątek, sobota, niedziela - według grafiku imprez.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Organizacje i stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

  • Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Chorym i Niepełnosprawnym im. Henryka Jordana
  • Pionkowski Hufiec Harcerzy "Darzbór"
  • Pionkowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami
  • Społeczne Ognisko Muzyczne w Pionkach
  • Katolickie Stowarzyszenie Niepełnosprawnych Diecezji Radomskiej – Oddział Pionki
  • Związek Strzelecki Strzelec
  • Towarzystwo Przyjaciół Dzieci- Środowiskowe Ognisko Wychowawcze
  • Polskie Towarzystwo Turystyczno Krajoznawcze Pionki
  • Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu w Pionkach
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Pionkach
  • Stowarzyszenie Azyl
  • Stowarzyszenie A Vista

Media[edytuj | edytuj kod]

  • Telewizja pionkowska EPLAC
  • Dwutygodnik samorządowy "Nad Zagożdżonką"
  • Pionki24

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Miasto zwyczajowo dzieli się na następujące osiedla:

  • Centralna Kolonia[8]
  • Działki za stawem
  • Nowa Kolonia
  • Osiedle XXX-lecia
  • Osiedle Chemiczna[9]
  • Osiedle Dębowa
  • Osiedle Leśników
  • Podgaje
  • Podgóry
  • Stara Kolonia

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Atrakcją turystyczną w regionie jest Puszcza Kozienicka, która graniczy z Pionkami. W lasach puszczy dominuje sosna z domieszką dębu, grabu i jodły. W tych lasach polowali polscy królowie. Przez puszczę przebiegają szlaki turystyczne umożliwiające wycieczki piesze i rowerowe. W niedalekiej przyszłości na leśne ostępy powróci kolejka wąskotorowa.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie: Rumunia Breaza[potrzebne źródło]

Osoby związane z Pionkami[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M.P. z 1932 r. Nr 188, poz. 222
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.), GUS
  3. Jerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Mapa z Open Source OpenStreetMap.org
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 kwietnia 2014.
  8. Centralna Kolonia – TERYT 0973754
  9. Osiedle Chemiczna – TERYT 0973760
  10. Dom ”Pod łabędziami” – Pałacyk przeznaczony na mieszkanie dla Dyrektora Technicznego Państwowej Wytwórni Prochu został wzniesiony (w stylu nawiązującym do renesansowej willi włoskiej i dworu polskiego) w 1930 r. wg projektu Eugeniusz Czyża. Po wojnie w budynku mieściły się różne instytucje, obecnie jest tu Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Szkice z dziejów Pionek. Polskie Towarzystwo Historyczne, 2000. ISBN 8391404501.
  • Stanisław A. Traczyk: Pionki i okolice: przewodnik historyczno-krajoznawczy. Selbstverl. des Verf., 1995. ISBN 8390414902.
  • Piotr Matusak: Ruch oporu w przemyśle wojennym okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983. ISBN 8311069425.
  • Państwowa Wytwórnia Prochu i Materia·lów Kruszących w Pionkach: historia okresu międzywojennego, realia okupacji oraz perspektywy powojennej odbudowy zak·ladu w dokumentach z lat 1939 - 1944. Polskie Towarzystwo Historyczne., 2007.
  • Stanisław Alfred Traczyk: Od młynów do prochowni : historia Pionek i okolic do 1939 r.. 2008. ISBN 9788392679240.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]