Krystyna Feldman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krystyna Feldman
Krystyna Feldman
Imię i nazwisko Krystyna Zofia Feldman
Data
i miejsce urodzenia
1 marca 1916
Lwów
Data
i miejsce śmierci
24 stycznia 2007
Poznań
Zawód aktorka
Współmałżonek Stanisław Bryliński
Lata aktywności 1937–2007
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Order Uśmiechu Odznaka Honorowa Miasta Poznania
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Krystyna Feldman w Wikicytatach
Grób Krystyny Feldman na Cmentarzu Komunalnym nr 1 na Miłostowie w Poznaniu
Tablica pamiątkowa poświęcona aktorce w miejscu jej zamieszkania na osiedlu Armii Krajowej w Poznaniu
Znicze i kwiaty składane przed Teatrem Nowym w Poznaniu po śmierci aktorki,
24 stycznia 2007

Krystyna Zofia Feldman (ur. 1 marca 1916[1] we Lwowie, zm. 24 stycznia 2007 w Poznaniu) – polska aktorka, znana głównie z wyrazistych ról epizodycznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Była córką aktora specjalizującego się w rolach szekspirowskich, uchodzącego za gwiazdę początku XX wieku Ferdynanda Feldmana i aktorki teatralnej i śpiewaczki operowej Katarzyny z Sawickich Feldman. Grała małe role od piątego roku życia. Po śmierci ojca (zm. 3 czerwca 1919) matka kształciła ją w prywatnym lwowskim studio aktorskim prowadzonym przez aktora Janusza Strachockiego. W 1934 ukończyła gimnazjum im. Królowej Jadwigi we Lwowie; maturę zdała eksternistycznie, aby zdążyć na egzaminy do szkoły teatralnej. Po trzech latach nauki, w 1937, ukończyła Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie. Niedługo potem debiutowała w Teatrze Miejskim we Lwowie. W 1939 została zaangażowana do teatru w Łucku, jednak po wybuchu II wojny światowej wróciła do Lwowa. W 1942 została zaprzysiężona jako żołnierz Armii Krajowej. Pełniła w niej funkcję łączniczki.

Na scenę teatru lwowskiego powróciła po wyzwoleniu miasta w 1944. Zagrała wówczas męską rolę Staszka w Weselu Wyspiańskiego, reżyserowanym przez Aleksandra Bardiniego. Po wojnie występowała w teatrach m.in. Łodzi (przez kilkanaście lat była aktorką i pomocnikiem reżysera oraz reżyserem u Kazimierza Dejmka w Teatrze Nowym w Łodzi, występowała również w tamtejszym Teatrze Powszechnym), Katowic, Szczecina, Opola, Krakowa (Teatr Ludowy w Nowej Hucie) i Poznania (w Teatrze Polskim oraz – od 1983 – w Teatrze Nowym.

Zagrała również kilkanaście ról w spektaklach Teatru Telewizji, m.in. u Jerzego Antczaka, Andrzeja Barańskiego, Rudolfa Zioły, Olgi Lipińskiej i trzykrotnie u Izabelli Cywińskiej.

W 1980 roku SB wszczęła wobec aktorki sprawę operacyjnego rozpoznania o kryptonimie "Aranżerka". Krystynę Feldman zaczęto nękać po tym, jak podpisała list w obronie autonomii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Mimo kontroli korespondencji, częstych rewizji w mieszkaniu i wielu utrudnień w rozwoju kariery, aktorka nie dała się złamać[2].

Jej mężem był 30 lat od niej starszy Stanisław Bryliński, zmarły w 1953 roku[3].

Zmarła w swoim poznańskim mieszkaniu 24 stycznia 2007 na raka płuc. Pochowana została w alei Zasłużonych na cmentarzu Miłostowskim w Poznaniu. Zgodnie z życzeniem, pochowano ją w kostiumie z ostatniego spektaklu – monodramu I to mi zostało.

Kariera filmowa[edytuj | edytuj kod]

Już pierwsza filmowa rola – dewotki w Celulozie (1953) Jerzego Kawalerowicza – na długo ukształtowała jej kinowe emploi. Podobną postać, wyraźnie jednak różnicowaną charakterologicznie, obdarzaną stale indywidualnym rysem, powtarzała m.in. w Kaloszach szczęścia (1958), Awanturze o Basię (1959), Dwu żebrach Adama (1963), Piekle i niebie (1966), Czerwonym i złotym (1969) czy w Głosie z tamtego świata (1962) Stanisława Różewicza, gdzie po raz pierwszy pojawiła się w roli nieepizodycznej.

Stała się jedną z najbardziej wyrazistych aktorek drugiego i trzeciego planu. Na ekranie tworzyła różne, często sprzeczne wewnętrznie typy, w których groteska mieszała się z powagą, ekscentryczność ze spokojem, fizyczna słabość z siłą i charyzmą. Grała postaci hrabin (Godzina pąsowej róży, 1963), żebraczek (Mansarda, 1963; Dwa księżyce, 1993), działaczek społecznych (Święta wojna, 1965), chłopek (Samotność we dwoje, 1968), pijaczek (Nad rzeką, której nie ma, 1991), oszustek (odcinek 4 serialu Kapitan Sowa na tropie), sędzin (Otello z M-2, 1968), czy królowych (Ubu król, 2003).

Szerokiej publiczności dała się poznać dopiero w latach 80., po roli zdziwaczałej ciotki głównego bohatera w Yesterday Radosława Piwowarskiego. Często współpracowała z młodymi, debiutującymi twórcami, jak Jan Jakub Kolski (Pogrzeb kartofla), Konrad Szołajski (Człowiek z...), czy Mariusz Treliński (Łagodna). Masową popularność zyskała w wieku 83 lat, kiedy zagrała babcię Rozalię w popularnym serialu Świat według Kiepskich.

W 2004 roku, w wieku osiemdziesięciu ośmiu lat, wystąpiła po raz pierwszy w roli pierwszoplanowej. W Moim Nikiforze Krzysztofa Krauze wcieliła się w postać malarza Nikifora Krynickiego. Jej kreacja spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności, krytyków oraz jurorów polskich i zagranicznych festiwali filmowych. Nikifor nie był jednak pierwszą męską rolą w jej dorobku. Oprócz wspomnianego wcześniej Staszka z Wesela, w teatrze grała także role Kaja w Królowej Śniegu i pana Ciuciumkiewicza w Domu otwartym.

Feldman aktywnie wspierała działalność poznańskiego studenckiego Teatrzyku Towarzyskiego Jacka Kowalskiego.

Filmografia (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 2005)[4]
  • Srebrny Krzyż Zasługi (1955)
  • Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1966)
  • Honorowa Odznaka Miasta Łodzi (1966)
  • Odznaka Honorowa miasta Poznania (1979)
  • Order Uśmiechu przyznany przez Międzynarodową Kapitułę Orderu Uśmiechu w 2006 na wniosek dzieci z Poznania. Na prośbę Krystyny Feldman order miał być wręczony 14 lutego 2007, ale ze względu na śmierć aktorki nie doszło do ceremonii. Zarząd Kapituły pierwszy raz w historii tego odznaczenia wydał zgodę na przekazanie Orderu na ręce spadkobierców i uznał aktorkę za pełnoprawnego Kawalera Orderu Uśmiechu.
poprzedniczka:
Katarzyna Figura
Najlepsza aktorka pierwszoplanowa na FPFF
2004
za Mojego Nikifora
następczynie:
Karolina Gruszka
Krystyna Janda
  • Inne nagrody za rolę Nikifora Krynickiego w Moim Nikiforze:
    • najlepsza aktorka na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Autorskich w Rabacie
    • najlepsza aktorka na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Pune w Indiach
    • najlepsza aktorka na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Valladolid
    • najlepsza aktorka na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Manili
    • najlepsza aktorka na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Kijowie
    • najlepsza aktorka na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Karlovych Varach
    • Złota Kaczka, nagroda dla najpopularniejszej aktorki, przyznawana przez czytelników miesięcznika "Film" (2005)
    • Gigant roku 2004 według poznańskiego oddziału "Gazety Wyborczej"

Przypisy

  1. Datę 1920 podają między innymi portale i wortale: film.onet.pl, stopklatka.pl, radio Twoje Radio, telegazeta.pl, TVP Kultura, encyklopedia interia.pl i inne. Z dokumentów znajdujących się w dziale kadr Teatru Nowego w Poznaniu wynika, że prawdziwą datą urodzin Krystyny Feldman jest rok 1916. Taką samą datę podaje Internetowa Baza Filmu Polskiego, opierając się na aktach urodzin i zgonu aktorki – [1]
  2. SB prześladowała Krystynę Feldman
  3. filmweb.pl: Stanisław Bryliński (pol.). [dostęp 4 czerwca 2009].
  4. M.P. z 2006 r. Nr 2, poz. 21

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]