Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy grupy operacyjnej z 1939. Zobacz też: Grupę Poleską.
Pozycje wojsk polskich 16/17.09.1939
Polozenie 17 09 1939.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png
Cmentarz w Turzystwie

Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” (SGO „Polesie”) – wyższy związek taktyczny Wojska Polskiego II RP, improwizowany w czasie kampanii wrześniowej 1939.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W wyniku rozkazu ze Sztabu Naczelnego Wodza z 9 września dowódca Okręgu Korpusu Nr IX Brześć gen. bryg. Franciszek Kleeberg rozpoczął, głównie na bazie ośrodków zapasowych 20 i 30 DP, organizowanie obrony Polesia na linii rzek Muchawiec-Prypeć, od Brześcia po wschodnią granicę państwa, ze stanowiskiem dowodzenia w Pińsku.

Zadaniem „wojsk Obrony Polesia” było ubezpieczenie Frontu Północnego (odcinek Bugu od Brześcia do Hrubieszowa) przed głębokim obejściem od wschodu. Wypełniając je, podjęły walkę z nacierającym z północy niemieckim XIX KPanc (3 DPanc, 2 i 20 DPZmot oraz przydzielona do korpusu 10 DPanc): zgrupowanie „Brześć” broniło 14-16 września twierdzy brzeskiej (w nocy 16/17 września wycofało się w kierunku Terespola i straciło kontakt z resztą wojsk gen. Kleeberga), a zgrupowanie „Kobryń” 16-18 września walczyło na przedpolach Kobrynia.

Przebieg działań[edytuj | edytuj kod]

Po agresji sowieckiej z 17 września gen. Kleeberg początkowo próbował wykonać rozkaz Naczelnego Wodza o przejściu polskich wojsk do Rumunii lub na Węgry i w tym celu wycofał swe oddziały w rejon Kowla, lecz 22 września, pozbawiony łączności z wyższymi dowództwami, zdecydował podjąć marsz z odsieczą dla okrążonej Warszawy.

27 września jego oddziały przeprawiły się przez Bug w rejonie Włodawy. 17 września w ich skład weszła Podlaska Brygada Kawalerii, 26 września nowo utworzone w rejonie Małoryty zgrupowanie „Brzoza”, a 28 września Dywizja Kawalerii „Zaza”. Tego dnia nastąpiła reorganizacja zgrupowania, które otrzymało nazwę SGO „Polesie” (wcześniej stosowano nazwy „Grupa Poleska” i „Grupa Operacyjna gen. Kleeberga”). 29-30 września stoczyło ono zwycięskie walki z oddziałami sowieckimi pod Jabłoniem i Milanowem.

Wobec niedostatecznej ilości amunicji, jaką rozporządzała SGO „Polesie”, gen. Kleeberg postawił, jako zadanie wstępne, marsz na Dęblin w celu opanowania Głównej Składnicy Uzbrojenia Nr 2 w Stawach k. Dęblina.

28 września do zgrupowania dotarła wiadomość o kapitulacji Warszawy. W związku z tym dowódca SGO „Polesie” zdecydował się dalej przebijać na zachód i w oparciu o duże kompleksy leśne prowadzić działania partyzanckie. Od 2 października zgrupowanie toczyło walki w rejonie KockRadzyńŁuków z niemieckim XIV KZmot (13 DPZmot i 29 DPZmot). Ostatni bój stoczony został 5 października pod Wolą Gułowską, w jego wyniku Brygada Kawalerii „Edward” wyszła na tyły, a 60 DP przełamała obronę lewego skrzydła 13 DPZmot. Mimo taktycznego zwycięstwa gen. Kleeberg postanowił kapitulować wskutek wyczerpania się amunicji. Rokowania kapitulacyjne zostały nawiązane po południu 5 października, wymiana ognia trwała do godz. 1.00 w nocy 6 października, ok. 2.00 parlamentariusze polscy przekazali uzgodniony akt kapitulacji, o 10.00 6 października rozpoczęło się składanie broni. Przed złożeniem broni żołnierzom odczytano pożegnalny rozkaz gen. Franciszka Kleeberga.

 Osobny artykuł: Bitwa pod Kockiem (1939).

Skład[edytuj | edytuj kod]

Według rozkazu z 11 września w skład zgrupowania miały wejść oddziały znajdujące się w obrębie OK IX:

14 września ustalił się następujący skład:

  • zgrupowanie „Kobryń” (siedem batalionów piechoty) – dowódca płk Adam Epler
  • zgrupowanie „Brześć” (pięć batalionów piechoty, dwie kompanie czołgów lekkich, dwa pociągi pancerne) – dowódca gen. bryg. Konstanty Plisowski
  • zgrupowanie „Drohiczyn Poleski” (trzy bataliony piechoty) – dowódca ppłk Kazimierz Gorzkowski
  • zgrupowanie „Jasiołda” (batalion piechoty) – dowódca ppłk. Wilhelm Paszkiewicz (od 14 września), zastępca mjr Ludwik Rau
  • Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej.

Wskutek reorganizacji z 27 września w skład zgrupowania wchodziły:

30 września dołączyły jeszcze resztki 135 pp rez.

Wszystkie jednostki miały niepełne stany liczebne. Liczebność SGO „Polesie” wynosiła około 20.000 ludzi. Oddziały utrzymywały wysokie morale, żołnierze byli zaprawieni w bojach, szczególnie w 60 DP i w kawalerii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, ISBN 83-222-0377-2.
  • Jan Wróblewski, Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” 1939, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989, ISBN 83-11-07699-6.