41 Dywizja Piechoty (II RP)
| 41 Dywizja Piechoty (rezerwowa) | |
| Historia | |
| Państwo | II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1939 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | gen. bryg. Wacław Piekarski |
| Działania zbrojne | |
| kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Podporządkowanie | GO „Wyszków” |
| Rodzaj wojsk | piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | wojsko |
41 Dywizja Piechoty Rezerwowa, 41 DP (rez.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
Spis treści |
[edytuj] Historia 41 Dywizji Piechoty (rezerwowej)
[edytuj] Formowanie dywizji
Dywizja nie występowała w organizacji pokojowej wojska. Została sformowana zgodnie z planem mobilizacyjnym „W”, w mobilizacji mieszanej[1]. Gros dywizji (siedem batalionów piechoty i jeden dywizjon artylerii) formował się w mobilizacji alarmowej (niejawnej), w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim, natomiast pozostałe pododdziały (dwa baony piechoty i dwa dyony artylerii oraz jednostki dywizyjne) w I rzucie mobilizacji powszechnej[2]. Formowanie rzutu alarmowego zostało rozpoczęte 24 sierpnia 1939, natomiast pozostałych elementów 31 sierpnia 1939[3]. Mimo trudności mobilizacyjnych, spowodowanych wydarzeniami na froncie, do 7 września 1939 sformowano do końca niealarmowe części dywizji[4].
Dywizja formowała się na terenie Okręgu Korpusu Nr I.
Jednostkami mobilizującymi były następujące oddziały i pododdziały wojska:
- Szkoła Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej dla dowództwa dywizji, 114 pp, 116 pp (bez II i III baonu), komp. asystencyjnej nr 199, Sądu Polowego Nr 77,
- Ośrodek Wyszkolenia Rezerw Piechoty w Różanie dla 115 pp (bez III baonu),
- 13 Pułk Piechoty w Pułtusku dla III/115 pp,
- 33 Pułk Piechoty w Łomży dla III/116 pp,
- 71 Pułk Piechoty w Zambrowie dla II/116 pp,
- Mazowiecka Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii w Zambrowie dla 61 pal (bez II i III dyonu) i sam. patrolu meteo nr 61,
- 9 Pułk Artylerii Lekkiej dla II i III/61 pal,
- 1 Batalion Saperów Legionów w Modlinie dla 61 bsap,
- 1 Dywizjon Żandarmerii w Warszawie dla pl pieszego żand. nr 52,
- Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu dla kompletu dywizyjnych pododdziałów łączności (bez plutonu radio),
- Pułk Radio w Warszawie dla plutonu radio Nr 52,
- Dyrekcja Okręgowa Poczty i Telegrafu w Lublinie dla poczty polowej nr 56.
Zgodnie z założeniami planu operacyjnego „Zachód” dywizja weszła w skład Grupy Odwodów Naczelnego Wodza „Wyszków”, która w czasie kampanii wrześniowej występowała pod nazwą Grupa Operacyjna „Wyszków”, a następnie jako Grupa Operacyjna gen. Kowalskiego. Na stanowisko dowódcy dywizji został wyznaczony gen. bryg. Wacław Piekarski, dotychczasowy szef Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych. Jego zastępcą został płk piech. Marian Raganowicz, dotychczasowy komendant Szkoły Podchorążych Piechoty, a dowódcą artylerii dywizyjnej, płk art. Adam Tymoteusz Sawczyński, komendant Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu.
[edytuj] Walki dywizji w kampanii wrześniowej
Do 3 września miała tylko ograniczony kontakt z wrogiem. 4 września koncentrowała się w rejonie Różana z zadaniem jego obrony oraz linii Narwi na północ i południe od miejscowości. 5 września toczyła ciężkie walki w obronie Różana z wojskami niemieckiego Korpusu "Wodrig" z 3 Armii. Podejmowane kilkakrotne próby opanowania przez Niemców miasta oraz sforsowania Narwi zostały odparte z dużymi dla nich stratami. Nazajutrz jednak Polacy ponieśli porażkę. Sprzeczne rozkazy Naczelnego Dowództwa spowodowały chaos w dowodzeniu i w konsekwencji odwrót znad Narwi do nowego miejsca koncentracji na północ od Wyszkowa. Tego samego dnia dywizja została przekazana do SGO "Narew" i przeznaczona do ponownego zajęcia Różana. Jednakże próba odzyskania utraconych pozycji zakończyła się z 6 na 7 września jej rozbiciem. 33 DP (Rez.) skierowana nocnym marszem w rejon Różana, spotkała się z odchodzącą 41 DP (Rez.), która wzięła 33 DP za Niemców i doszło do nocnego boju obu polskich jednostek, który zakończył się utratą 2 batalionów piechoty i jednego dywizjonu artylerii lekkiej przez 41 DP oraz kompletnym przemieszaniem się oddziałów obu dywizji. Zdezorganizowane oddziały zostały wycofane na południe na przeprawy na rzece Bug (rejon Broku). Następnie dowódca dywizji otrzymał rozkaz ponownie podporządkowujący go GO "Wyszków". Wobec przedwczesnego wysadzenia mostu w Broku 7 września dywizja znajdowała się w pełnym odwrocie na Wyszków. 116 pp maszerował z Kobylina na Grądy, 114 pp – na Plewki, a 115 pp – na Czarnowo. Do wieczora dywizja ześrodkowała się w rejonie Stara Wieś-Białe Błota-Poręba w składzie 7 batalionów przy stanach sięgających 35% stanu wyjściowego. 8 września dywizję przydzielono do Armii "Modlin". W nocy z 8 na 9 września dywizja zdołała zgrupować się pod Łazami, Strachowem i Gwizdałami bez kontaktu z Niemcami. Dowódca zwlekał z dalszym wykonaniem rozkazu. aby dać odpocząć wymęczonym oddziałom. Następnie jej oddziały obsadziły rejon między Liwcem a Brokiem. 10 września, gdy dywizja była w marszu, pod Stoczkiem Węgrowskim rozbił ją atak niemieckiej Dywizji Pancernej "Kempf". Niezdolne do dalszej walki oddziały dywizji zostały skierowane w rejon Włodawy. 14 września resztki dywizji zbierały się koło Chełma. 15 września jej oddziały liczyły ok. 5 tys. żołnierzy. Następnie weszła w skład Frontu Północnego gen. Stefana Dęba-Biernackiego. Przez cały 19 września dywizja biła się z niemiecką 3 DPanc. w rejonie Włodawy. Dywizja walczyła następnie pod Aleksandrowem i Tereszpolem i – okrążona od płd. przez niemiecką 8 DP, od zach. i płn. przez VII Korpus, a od wsch. przez zbliżające się oddziały Armii Czerwonej – dopiero 26 września złożyła broń.
[edytuj] Organizacja wojenna i obsada personalna dywizji
Dowództwo 22 Dywizji Piechoty
- dowódca dywizji - gen. bryg. Wacław Piekarski
- dowódcy broni i szefowie służb
- dowódca piechoty dywizyjnej - płk piech. Marian Raganowicz
- oficer sztabu - kpt. Tadeusz Makowski
- dowódca artylerii dywizyjnej - płk art. Adam Tymoteusz Sawczyński
- oficer sztabu - mjr Eugeniusz Bajer
- oficer sztabu - mjr Marian Jędrychowski
- dowódca saperów dywizyjnych - mjr Tadeusz II Pisarski[5]
- dowódca kawalerii dywizyjnej - mjr Józef Sienkiewicz
- dowódca piechoty dywizyjnej - płk piech. Marian Raganowicz
- Sztab
- szef sztabu - mjr dypl. Józef Biliński
- oficer operacyjny - kpt. dypl. Kazimierz Rudecki
- oficer informacyjny -
- dowódca łączności - kpt. Władysław Brejdygant
- kwatermistrz – mjr dypl. Jan Bielewicz
Kwatera Główna 41 Dywizji Piechoty
- Kompania Asystencyjna Nr 119
- Pluton Łączności Kwatery Głównej Nr 52 - ppor. Niko
- Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 52
- Poczta Polowa Nr 56
- Sąd Polowy Nr 77
- Kompania Gospodarcza KG 41 DP
Piechota dywizyjna
- 114 Pułk Piechoty (rezerwowy) - ppłk piech. Zygmunt Fila
- 115 Pułk Piechoty (rezerwowy) - ppłk piech. Czesław Rzedzicki
- 116 Pułk Piechoty (rezerwowy) - ppłk piech. Mieczysław Chamerski
- 61 Pułk Artylerii Lekkiej - płk art. Florian Grabczyński
- Samodzielny Patrol Meteorologiczny Nr 61 (Mazowiecka Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii)
Jednostki broni
- 61 Batalion Saperów - mjr Tadeusz II Pisarski
- Szwadron Kawalerii Dywizyjnej - mjr Józef Sienkiewicz
- Kompania Telefoniczna Nr 52 - por. Mikulski
- Pluton Radio Nr 52 - por. Piasecki
- Drużyna Parkowa Łączności Nr 52
Jednostki i zakłady służb
- Kompania Sanitarna Nr
- Szpital Polowy Nr
- Polowa Kolumna Dezynfekcyjno-Kąpielowa Nr
- Polowa Pracownia Bakteriologiczno-Chemiczna Nr
- Polowa Pracownia Dentystyczna Nr
- Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr
- Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr
- Warsztat Taborowy (Parokonny) Nr
- Park Intendentury Nr 131
- Pluton Parkowy Uzbrojenia Nr
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Tadeusz Jaruga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
- Marian Porwit, Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku. Plany i bitwy graniczne, tom I, Wydawnictwo "Czytelnik", Warszawa 1983, wyd. II dopełnione, ISBN 83-07-00645-7.
- Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: "Rytm", 1998. ISBN 83-86678-71-2.
- Tadeusz Jurga, Władysław Karbowski: Armia „Modlin” 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1987, wyd. I, ISBN 83-11-07274-4, s. 451-452.
- Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza „Ajaks” i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3.
|
|||||||||||||||||||||||
