30 Poleska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 30 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 30 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 30.
30 Poleska Dywizja Piechoty
Historia
Państwo II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Poleska”
Patron nie posiadała
Tradycje
Święto nie obchodziła
Nadanie sztandaru nie posiadała
Dowódcy
Pierwszy płk Mieczysław Mackiewicz
Ostatni gen. bryg. Leopold Cehak
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Kobryń
Podporządkowanie Armia „Łódź” (1939)
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Twierdza brzeska - miejsce stacjonowania oddziałów dywizji

30 Poleska Dywizja Piechoty (30 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Dywizja w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Dywizja została sformowana w 1921 na bazie Syberyjskiej Brygady Piechoty. Stacjonowała na terenie Okręgu Korpusu Nr IX.

Organizacja pokojowa dywizji przed mobilizacją marcową 1939 r.

Działania zbrojne w wojnie obronnej 1939[edytuj | edytuj kod]

30 DP pod dowództwem gen. bryg. Leopolda Cehaka wchodziła w skład GO "Piotrków", która podporządkowana była dowódcy Armii "Łódź". Była jedyną wielką jednostką armii, która zajęła wyznaczony odcinek obrony już w marcu 1939 r. Przewieziona została transportami kolejowymi z Okręgu Korpusu IX Brześć do rejonu na południowy zachód od Piotrkowa Trybunalskiego. Krótko przed wybuchem wojny została wzmocniona przez 41 kompanię czołgów rozpoznawczych. Objęła odcinek obrony z linią umocnień polowych od Krzeczowa przez Ogroble, Bobrowniki, Działoszyn, Grądy, Łazy, Niwiska Dolne do Patrzykowa. Odcinek zachodni do Bobrownik obsadził 82 pp, a odcinek południowo-wschodni od Sensowa do mostu kolejowego na Warcie w pobliżu Działoszyna – 84 pp, Działoszyna bronił II batalion 84 pp, na lewo od 84 pp powstała luka, w związku z tym skierowano tam dla dozoru dywizyjną kompanię kolarzy z plutonem ckm, z zastrzeżeniem, że most pod Patrzykowem musi być broniony za wszelką cenę. W Szczercowie pozostały tylko załogi bezpieczeństwa. Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, gen. L. Cehak utworzył oddział wydzielony w składzie: 83 pp wraz z I dywizjonem 30 pal, szwadronem kawalerii dywizyjnej i 41 kompanią czołgów rozpoznawczych pod dowództwem kpt. Tadeusza Witanowskiego. Oddział ten miał rozkaz zająć wysuniętą pozycję po drugiej stronie Warty, powstrzymać nieprzyjaciela zdążającego na Działoszyn, prowadząc jednocześnie rozpoznanie jego głównych sił i kierunków uderzeń. Przed świtem 1 września na pozycje dywizji dotarły także dwa pociągi pancerne: pociąg pancerny nr 52 "Baszta" pod dowództwem kpt. Mikołaja Gonczara i pociąg pancerny nr 53 "Śmiały" pod dowództwem kpt. Mieczysława Malinowskiego.

Dywizja działała w składzie armii

W pasie obrony 30 DP 1 września rano przekroczyły granicę niemieckie 18 i 19 DP. 18 DP nacierała z rejonu Gorzowa Śląskiego przez Praszkę na Dalachów i Niżankowice, a 19 DP z rejonu Skrońska na Julianpol-Działoszyn. W miarę ustępowania z terenów przygranicznych oddziałów rozpoznawczych, inicjatywę przejął oddział wydzielony, który stoczył ciężki bój pod Parzymiechami. A następnie w nocy wycofał się do odwodu dywizji. Zacięty opór 83 pp powstrzymał natarcie niemieckie na najważniejszym kierunku do przepraw przez Wartę pod Działoszynem i opóźnił ją o przeszło jeden dzień. Pozostałe pułki na razie nie były atakowane.

2 września, wykorzystując silny ostrzał artyleryjski i bombardowania lotnicze, siły niemieckiej 19 DP przeszły do natarcia w rejonie Działoszyna i Sensowa, złamały opór II batalionu 84 pp i uchwyciły przyczółek na północnym brzegu Warty, na rubieżach Działoszyna. Doszło też do walk ulicznych w samym mieście. Jednocześnie Niemcy zajęli Patrzyków. Generalny atak Niemcy przypuścili wieczorem na odcinku 82 pp i po zaciętej walce zajęli rejon Bobrownik wraz z zakolem Warty, ponosząc przy tym duże straty. W rezultacie 84 pp zmuszony był przeprowadzić przegrupowanie w kierunku na Pajęczno, prowadząc jednocześnie walki uliczne w Działoszynie, które przesuwały się w kierunku drogi wylotowej na Trębaczew i Pajęczno.

W nocy z 2 na 3 września oddziały 30 DP przeszły na główną pozycję obrony bez przeciwdziałania ze strony Niemców. Do wieczora 3 września cała główna pozycja obronna na rzece Widawce pod Szczercowem została obsadzona.

W dniach 4 i 5 września dywizja toczyła zacięte walki z niemieckim XI Korpusem pod Szczercowem i utrzymała swoje pozycje. 7 września, obawiając się oskrzydlenia z odsłoniętych boków, wycofała się do rejonu Woli Cyrusowej. Tu nie była w stanie wytrzymać ciągłego naporu wroga i rozpoczęła odwrót do lasów skierniewickich.

9 września stanęła w lasach w rejonie Przyłęku. Stąd postanowiono przebijać się dalej przez wrogie oddziały. Natarcie poprowadzono na Słupię i Jeżów. Pod Jeżowem natknięto się na kontrnatarcie niemieckiej 18 DP i rozgorzały ciężkie walki. Słupię udało się odebrać Niemcom i w ten sposób otworzono drogę na Skierniewice. Następnie dywizja dostała rozkaz wycofania się za Rawkę.

10 września otrzymała kolejny rozkaz zmiany drogi odwrotu i teraz zmierzała na Warszawę przez Mszczonów i Nadarzyn. Jednak mimo początkowych sukcesów zabrakło jej sił, aby przebić się przez niemieckie pozycje.

13 września zmieniła kierunek odwrotu na Modlin, gdzie jej oddziały obsadziły odcinek "Twierdza" i walczyły do kapitulacji 29 września.

Ośrodek Zapasowy 30 DP znajdował się w Kobryniu. Po decyzji Naczelnego Dowództwa o obronie Polesia w Kobryniu sformowano na bazie OZ 30 DP trzy pułki piechoty które weszły w skład kombinowanej dywizji piechoty "Kobryń", a następnie walczyły do 5 października w składzie SGO "Polesie".

Ordre de Bataille i obsada personalna we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1921-1939[edytuj | edytuj kod]

Wrzalinski.png

Dowódcy dywizji:

Dowódcy piechoty dywizyjnej:

Szefowie sztabu:

  • mjr SG Teodor Furgalski (X 1922-VI 1924)
  • mjr SG Aleksander Misiurewicz (do XI 1928[1])
  • mjr dypl. Stanisław II Sienkiewicz (XI 1928 - IX 1930[2])
  • mjr dypl. Zenon Wzacny (IX 1930 – 1932)
  • mjr dypl. Michał Talikowski (1932–1934)
  • mjr dypl. Leon Bianchi (1934–1936)
  • ppłk dypl. Wacław Suracki (1936–1939)
  • kpt. dypl. Adam Karol Ludwik Jaworski–Sas–Choroszkiewicz (od 15 IX 1939[3])

Odtworzenie dywizji w ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych na pocz. lipca 1944 r. w okolicach Siemiatycz w lasach nurzeckich (Okręg Polesie) powstała 30 Dywizja Piechoty AK (kryptonim "Twierdza") pod dowództwem ppłk. Henryka Krajewskiego ps. "Trzaska".

Information icon.svg Osobny artykuł: 30 Dywizja Piechoty AK.

Przypisy

  1. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 355.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 295.
  3. Michał Fijałka: 27. Wołyńska Dywizja Piechoty AK. s. 364.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992