23 Górnośląska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 23 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 23 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 23.
23 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Górnośląska
Dowódcy
Pierwszy ppłk piech. Kazimierz Zenkteller
Ostatni płk dypl. Władysław Powierza
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Katowice
Podporządkowanie Armia Kraków
Rodzaj wojsk Piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe

23 Górnośląska Dywizja Piechoty (23 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

23 DP w latach 1921-1939[edytuj | edytuj kod]

23 Dywizja Piechoty powstała z przeformowania VII Brygady Rezerwowej (wielkopolskiej) występującej w składzie:

W okresie II RP Dowództwo 23 DP mieściło się w Katowicach, a jej oddziały i pododdziały stacjonowały w garnizonach:

W 1922 roku dywizja na czele z ppłk. Kazimierzem Zentkellerem z rozkazu władz RP obejmowała polski (wschodni) Górny Śląsk.

Na początku października 1938 dywizja pod dowództwem generała bryg. J. Sadowskiego brała udział w akcji zajęcia Zaolzia.

W kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

Armia krakow 1939.png
Bitwa tomaszow lub 1.png

Dywizja pod dowództwem pułkownika dypl. Władysława Powierzy wchodziła w skład Grupy Operacyjnej "Śląsk", która z kolei podporządkowana była dowódcy Armii "Kraków".

W dniach 1 i 2 września broniła ufortyfikowanego rejonu górnośląskiego. 2 września dostała rozkaz przedłużenia obrony 55 DP od Wyr po Kobiór. Musiała przeciwnatarciem zajmować powierzone jej pozycje, ponieważ zostały one już zajęte przez oddziały niemieckiej 28 DP. 4 września dywizja otrzymała rozkaz odwrotu nad Nidę w kierunku Pińczowa i Miechowa. Podczas odwrotu, prowadziła działania opóźniające na kierunku Chrzanów-Kraków. Od godzin porannych 8 września 11 pp prowadził zaciętą obronę przedmościa Ksany-Kocina. W tym czasie pozostałe oddziały dywizji odpoczywały w rejonie: Chwalibogowice-Winiary-Nowy Korczyn, szykując się do uderzenia na Stopnicę i Pacanów, gdzie rozpoznano niemieckie oddziały pancerne i zmotoryzowane, zamykające Armii drogę odwrotu do przepraw przez Wisłę pod Baranowem Sandomierskim. 9 września osiągnęła Pacanów. Po drodze oddział niemieckiej 5 DPanc zaatakował pod Sroczkowem batalion 73 pp. Podciągając pozostałe oddziały pułku, sytuację opanowano, niszcząc 6 niemieckich czołgów. Tego dnia została dywizja została zaatakowana z kierunku Staszowa, lecz zdołała odeprzeć 5 DPanc, niszcząc kilka kolejnych czołgów. Następnie lewym brzegiem Wisły 10 września wycofała się za rzekę na przyczółek baranowski. 16 września 11 pp uczestniczył w walkach w obronie Biłgoraja. Na Biłgoraj szło natarcie niemieckie po trzech osiach, a samo miasto, przez które ciągnęły oddziały GO "Śląsk-Jagmin" (gros sił 23 DP nie zdążyła go osiągnąć), znajdowało się pod silnym ogniem artylerii nieprzyjaciela. Silne natarcie piechoty niemieckiej z 8 DP (14 Armia) rozwinęło się z rejonu wsi Sól i wzdłuż szosy Korczów-Puszcza Solska. Koło południa Niemcy zdołali wedrzeć się do południowej części Biłgoraja. Jednakże śmiałym przeciwuderzeniem II i III batalionu z 73 pp oddziały niemieckie zostały wyparte z miasta, ponosząc ciężkie straty w ludziach i sprzęcie. Ta całodzienna walka Armii "Kraków" miała duże znaczenie, gdyż przeszkodziła Niemcom w próbach obejścia Biłgoraja od skrzydła. Po dalszym odwrocie znad dolnego Sanu w nocy z 18 na 19 września 23 DP wzmocniła oddziały atakujące Tomaszów Lubelski. W nieskutecznych natarciach udział wziął 11 pp. Dywizja walczyła do kapitulacji Armii, tj. do 20 września.

Szlak bojowy.

  • 1 września – Katowice
  • 2 września - rejon Mikołowa
  • 3 września - rejon Jaworzna
  • 4 września - między Chrzanowem, Brzeźnicą, Krzeszowicami
  • 5 września - na zachód od Krakowa
  • 6 września - na wschód od Krakowa
  • 7 września - Koszyce
  • 8 września - rejon Opatowca
  • 9 września - Pacanów
  • 10 września - na północ od Borowa
  • 11 września - Baranów
  • 12 września - między Baranowem i Majdanem
  • 13 września - między Głębowem i Niskiem
  • 14 września - na wschód od Niska
  • 15 września – Huta Krzeszowska
  • 16 września - okolice Biłgoraju
  • 17 września – Zwierzyniec
  • 18 września - między Zwierzyńcem i Krasnoborem
  • 19 września - Szarowola, Rogóźno, Tomaszów Lubelski
  • 20 września - kapitulacja, marsz w kierunku Narola

Ordre de Bataille i obsada personalna 1 września 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna Dowództwa 23 DP

  • dowódca dywizji - płk dypl. Władysław Powierza
  • dowódca piechoty dywizyjnej - wakat
  • dowódca artylerii dywizyjnej - płk art. Jan Kijowski
  • dowódca saperów dywizyjnych - mjr Marian Skierczyński
  • dowódca kawalerii dywizyjnej - mjr Bronisław Rostowski
  • szef sztabu - ppłk dypl. Józef Kuta
  • oficer operacyjny - kpt. dypl. Stefan Biernacki
  • kwatermistrz - kpt. dypl. Lucjan Hajewski

Planowana organizacja wojenna 23 DP

  • Dowództwo 23 Dywizji Piechoty
  • dowódcy broni i szefowie służb 23 Dywizji Piechoty
  • Sztab 23 Dywizji Piechoty

Kwatera Główna 23 Dywizji Piechoty

  • Kompania Asystencyjna Nr 153
  • Pluton Łączności KG 23 DP
  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 23
  • Poczta Polowa Nr 53
  • Sąd Polowy Nr 23
  • Kompania Gospodarcza KG 23 DP

Piechota dywizyjna

Artyleria dywizyjna

  • 23 Pułk Artylerii Lekkiej - ppłk Władysław Ryłko
  • 95 Dywizjon Artylerii Ciężkiej - mjr Edward Rykiert
  • Samodzielny Patrol Meteorologiczny Nr 23

Jednostki broni

Jednostki i zakłady służb

  • Kompania Sanitarna Nr 503
  • Szpital Polowy Nr 503
  • Polowa Kolumna Dezynfekcyjno-Kąpielowa Nr 503
  • Polowa Pracownia Bakteriologiczno-Chemiczna Nr 503
  • Polowa Pracownia Dentystyczna Nr 503
  • Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr 517
  • Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr 518
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 517
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 518
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 519
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 520
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 521
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 522
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 523
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 524
  • Warsztat Taborowy (Parokonny) Nr 517
  • Pluton Taborowy Nr 23
  • Park Intendentury Nr 503
  • Pluton Parkowy Uzbrojenia Nr 503

Ośrodek Zapasowy 23 DP i bataliony marszowe[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek Zapasowy 23 DP był jednostką podporządkowaną dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. Znajdował się pierwotnie w Tarnowie, ale został ewakuowany do Kołomyi. Po agresji sowieckiej 18 września dotarł do granicy rumuńskiej w Kutach i tu obsadził odcinek północny obrony miasteczka. 300 ludzi broniących tego odcinka wycofało się do Rumunii wraz z pozostałymi w mieście oddziałami osłonowymi dopiero po pierwszym ataku sowieckim 21 września.

  • dowódca OZ 23 DP - ppłk dypl. Henryk Kowalówka (I zastępca dowódcy 73 pp)
  • dowódca I batalionu marszowego 73 pp - kpt. Mieczysław Malak
  • dowódca II batalionu marszowego 73 pp - kpt. Teofil Morelowski

Obsada personalna dowództwa dywizji[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizji:

I dowódcy piechoty dywizyjnej:

II dowódcy piechoty dywizyjnej:

  • płk piech. Wilhelm Orlik-Rückemann (I 1928 - 31 VII 1931 → I dowódca PD 23 DP)
  • płk dypl. Jan Jagmin-Sadowski (X 1931 - III 1932 → I dowódca PD 23 DP)
  • płk piech. Wacław Klaczyński → dowódca Grupy Fortecznej OWar. "Katowice"

Szefowie sztabu:

23 Dywizja Piechoty Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 r. utworzono 23 Dywizję Piechoty AK pod dowództwem mjr. Zygmunta Jankego ps. "Walter", komendanta Okręgu Śląskiego AK.

Przypisy

  1. Kadry Batalionów Zapasowych w 1939 r. zostały przeformowane w Kadry Zapasowe Piechoty.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 54 z 12 sierpnia 1923 roku, s. 502.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992