25 Dywizja Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 25 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 25 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 25.
25 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Ostatni gen. bryg. Franciszek Ksawery Alter
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Kalisz
Podległość Armia Poznań
Rodzaj wojsk Piechota
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe

25 Dywizja Piechoty[a] (25 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Nawiązująca do powstańczej tradycji kaliska Dywizja Piechoty została sformowana w 1921 w trakcie reorganizacji sił zbrojnych.

Powstała w wyniku wydzielenia z innych dywizji określonych pułków piechoty:

  • 29 pułk piechoty - wydzielony z 10 DP DOK IV Łódź — do garnizonu Kalisz
  • 56 pułk piechoty - wydzielony z 14 DP DOK nr VII Poznań — do garnizonu Krotoszyn
  • 60 pułk piechoty - wydzielony z 15 DP DOK nr VIII Toruń — do garnizonu Ostrów Wlkp.

Dywizja w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

25 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Altera wchodziła w skład Armii „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby.

1 września 56 pp bronił skutecznie Krotoszyna przed niemieckim 183 pułkiem Landwehry. Natomiast 3 batalion 55 pp został wyparty z Rawicza przez oddziały niemieckiej Straży Granicznej, lecz z pomocą Wielkopolskiej Brygady Kawalerii udało się odrzucić wroga. Z kolei 1 batalion 55 pp bronił skutecznie Leszna.

Przez następne dni dywizja znajdowała się w odwrocie wraz z resztą Armii. 8 września, wchodząc w skład GO „Koło”, zajmowała pozycje wyjściowe, aby następnego dnia wziąć udział w bitwie nad Bzurą, uderzając na miejscowość Ozorków. Dywizja została wcześniej wzmocniona 69 pp z 17 DP.

9 września rano jeden batalion z 69 pp zaatakował Łęczycę, lecz został odrzucony. Natomiast jedna kompania zdobyła i utrzymała pobliski Tum. Wieczorem dywizja uderzyła całością sił i - łamiąc opór wroga - wdarła się do Łęczycy, którą zdobyła koło północy.

Następnego dnia wyszła z Łęczycy i odrzuciła niemieckie oddziały na odległość od 8 do 10 km od miasta. Po południu dywizja napotkała jednak na silny opór niemiecki pod Sierpowem, Leśmierzem, Solcą Małą i Mętlewem, gdzie została zatrzymana. 12 września dywizja prowadziła dalsze zacięte walki o folwark Wróblew i Solcę Wielką i dopiero po południu udaje jej się złamać niemieckie linie oporu i dojść do przedmieść Ozorkowa.

W nocy z 12 na 13 września na rozkaz dowódcy Armii 25 DP zaczęła się wycofywać z zajmowanych pozycji.

17 września dywizja forsowała Bzurę pod Brochowem. Udało jej się przebić do Puszczy Kampinoskiej, zachowując mimo dużych strat zwartość bojową.

19 września pod Palmirami dywizja zebrała się w składzie 3 niepełnych pułków i dwóch baterii artylerii. Miała przedzierać się do Warszawy przez Łomianki, Buraków i Młociny. Ubezpieczenia dywizyjne wyrzuciły śmiałym atakiem Niemców ze wsi Dąbrowa, gdzie zniszczono kilka czołgów i dział.

Przez cały dzień 20 września dywizja zbierała siły i zajmowała obronę w rejonie Młocin i Burakowa. 21 września odpierała ataki niemieckiej 24 DP. Polacy wyparci zostali ze swoich pozycji dopiero po całkowitym zniszczeniu 1 i 3 batalionu 29 pp. W kilku miejscach udało im się także rozerwać obronę 56 pp i 60 pp.

Następnego dnia polskie oddziały musiały się wycofać na nowe pozycje. Udało się jej przebić do Warszawy, gdzie - po wejściu w skład Armii „Warszawa” - przeszła do odwodu i stanęła w rejonie ulic 3 Maja i Marszałkowskiej.

Walczyła w obronie Warszawy do jej kapitulacji 28 września, zyskując sobie wysokie uznanie dowództwa Armii „Warszawa”.

Ordre de Bataille 25 DP i obsada personalna jej dowództwa w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Bitwa bzura 13-09-39.png
Bitwa bzura 18-09-39.png
Bitwa lomianki 1939.png
Kalisz - w tym mieście stacjonował sztab dywizji

Obsada personalna Dowództwa 25 DP [1][edytuj | edytuj kod]

  • dowódca dywizji - gen. bryg. Franciszek Ksawery Alter
  • oficer ordynansowy - ppor. rez. Marian Nowicki
  • oficer ordynansowy - ppor. Jan Bajsarowicz
  • oficer ordynansowy - ppor. Tadeusz Zakrzewski
  • dowódca piechoty dywizyjnej - płk Julian Skokowski
  • oficer sztabu - mjr Michał Augustyn Chrupek
  • dowódca artylerii - ppłk Antoni Wereszyński (dowódca 25 pal)
  • oficer sztabu - kpt. Kazimierz Budzianowski
  • oficer służby wywiadowczej artylerii - kpt. Ludwik Ostrihansky
  • oficer służby wywiadowczej artylerii - ppor. rez. Józef Bembel
  • oficer łączności - por. Zygmunt Wroniecki
  • oficer łącznikowy - kpt. Leon Horodyski
  • referent - ppor. rez. Zbigniew Kowalczewski
  • dowódca saperów dywizyjnych - mjr Kazimierz Gracjan Dąbrowski
  • dowódca kawalerii dywizyjnej - rtm. Antoni II Paszkowski
  • szef sztabu - mjr dypl. Edward Marceli Ostrowski
  • oficer operacyjny - kpt. dypl. Bolesław Wójtowicz
  • pomocnik oficera operacyjnego - kpt. Stanisław Kazimierz Gliński
  • oficer informacyjny - kpt. Czesław Jewasiński
  • pomocnik oficera informacyjnego - por. Aleksander Kapałka
  • dowódca łączności - mjr Jan Tomasz Stengert
  • kierownik kancelarii - ppor. rez. Stanisław Kwiatkowski
  • kwatermistrz - kpt. dypl. Witold Kopytyński
  • pomocnik kwatermistrza - kpt. Fryderyk Ombach
  • pomocnik kwatermistrza - ppor. rez. Wacław Kamiński
  • szef służby uzbrojenia - kpt. Mieczysław Marcin Zulikowski
  • referent - por. rez. Roman Wiktor Sioda
  • szef służby intendentury - kpt. dypl. Janusz Sarnecki
  • zastępca - rtm. Stefan Tumaniecki
  • referent - por. rez. Antoni Maciejak
  • referent - por. rez. Ignacy Cieślak
  • referent - ppor. rez. Bohdan Szychulski (Szykulski)
  • szef sanitarny - mjr dr Tadeusz Frydrychowicz
  • referent - mjr rez. dr Władysław Nowak
  • dowódca żandarmerii - ppor. rez. Zbigniew Kempiński
  • dowódca taborów - kpt. Stefan Tomanowski
  • oficer dyspozycyjny - ppor. rez. Roman Palacz
  • szef służby weterynaryjnej - kpt. Eugeniusz Warnicki
  • szef służby duszpasterskiej - ks. kapelan Wojciech Rojek
  • komendant kwatery głównej - kpt. Kazimierz Wężyk
  • płatnik - ppor. rez. Edward Szmydt
  • oficer żywnościowy - ppor. rez. Tadeusz Michał Tarchalski
  • kierownik ambulansu weterynaryjnego - kpt. rez. Klemens Wicentowicz

Planowana organizacja wojenna 25 DP [2][edytuj | edytuj kod]

Dowództwo 25 Dywizji Piechoty

  • dowódcy broni i szefowie służb
  • sztab

Kwatera Główna 25 Dywizji Piechoty

  • Kompania Asystencyjna Nr - por. Tyczan
  • Pluton Łączności KG 25 DP - por. Hipolit Puhaczewski
  • Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 25 - ppor. rez. Zbigniew Kempiński
  • Poczta Polowa Nr 158 (UPT Łódź)
  • Sąd Polowy Nr 25 - kpt. Antoni Łukasik
  • Kompania Gospodarcza KG 25 DP - ppor. rez. Tadeusz Adam Pałęcki

Piechota dywizyjna

Artyleria dywizyjna

Jednostki broni

  • 25 Batalion Saperów - kpt. Czesław Kiełczewski
  • Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Typ A Nr 25 (7 daplot) - kpt. Kazimierz Żniński
  • Szwadron Kawalerii Dywizyjnej Nr 25 - rtm. Antoni II Paszkowski
  • Kompania Telefoniczna 25 DP (Kompania Łączności 25 DP) - por. Andrzej Tadeusz Potocki
  • Pluton Radio 25 DP
  • Drużyna Parkowa Łączności 25 DP

Jednostki i zakłady służb

  • Kompania Sanitarna Nr 703 (29 Pułk Strzelców Kaniowskich) - kpt. Roman Rendecki
  • Szpital Polowy Nr 703
  • Polowa Kolumna Dezynfekcyjno-Kąpielowa Nr 703
  • Polowa Pracownia Bakteriologiczno-Chemiczna Nr 703
  • Polowa Pracownia Dentystyczna Nr 703
  • Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr 717
  • Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr 718
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 717
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 718
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 719
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 720
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 721
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 722
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 723
  • Kolumna Taborowa Parokonna Nr 724
  • Warsztat Taborowy (Parokonny) Nr 717
  • Pluton Taborowy Nr 25
  • Park Intendentury Nr 703
  • Pluton Parkowy Uzbrojenia Nr 703

Pododdziały przydzielone

Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1921-1939[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizji:

Dowódcy piechoty dywizyjnej:

Szefowie sztabu:

Odtworzenie dywizji w ramach AK[edytuj | edytuj kod]

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 powstała 25 Dywizja Piechoty AK (Okręg Łódź).

Uwagi

  1. Potocznie, od miejsca stacjonowania dowództwa, nazywana dywizją "kaliską".

Przypisy

  1. W nawiasach podano stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.
  2. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących pododdziały nie występujące w organizacji pokojowej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
  • Udział społeczeństwa ziemi kaliskiej w wojnie obronnej 1939 roku, pod red. B. Polaka, Kalisz 1979
  • Bauer P., Polak B., Armia Poznań 1939, Poznań 1987