Haloperydol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Haloperidol)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Haloperydol
Haloperydol Haloperydol
Buteleczka 10ml zawierająca 2mg haloperidolu na 1ml roztworu
Buteleczka 10ml zawierająca 2mg haloperidolu na 1ml roztworu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H23ClFNO2
Masa molowa 375,86 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały proszek[2]
Identyfikacja
Numer CAS 52-86-8
74050-97-8 (dekanonian)
PubChem 3559[6]
DrugBank DB00502[3]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC N05 AD01
Stosowanie w ciąży kategoria C
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Haloperydol, haloperidolorganiczny związek chemiczny zawierający w swej cząsteczce reszty p-fluoro- i p-chlorofenylowe oraz szkielet piperydyny. Jest to pierwsza użyta klinicznie pochodna butyrofenonu. Stosowany jako lek przeciwpsychotyczny. Został otrzymany w 1958 roku przez Paula Janssena z belgijskiej firmy Janssen Pharmaceutica[7][8] i wkrótce, po badaniach na zwierzętach, wprowadzony do badań klinicznych.

Wykazuje silne działanie przeciwpsychotyczne przy znikomym działaniu antycholinergicznym, prawdopodobnie przez silne powinowactwo do receptora D2. Ma również silne działanie sedatywne[9], umiarkowane działanie przeciwautystyczne, nie wywiera wpływu aktywizującego ani przeciwdepresyjnego[10]. Znikome działanie antycholinergiczne z jednej strony chroni przed zaburzeniami w typie majaczenia, jednak odpowiada też za wpływ depresjonotwórczy haloperidolu. Jest to jeden z najsilniejszych leków neuroleptycznych (50 razy silniejszy od chlorpromazyny), silniej od niego działają związki podstawione bromem zamiast chlorem. W schizofrenii działa silnie na objawy wytwórcze. U osób pobudzonych zmniejsza napęd psychoruchowy, niepokój. Ma także działanie przeciwwymiotne[9] oraz hamuje skutecznie nudności i czkawkę.

Wskazania[edytuj | edytuj kod]

Interakcje lekowe[edytuj | edytuj kod]

Haloperidol potęguje działanie uspokajające alkoholu, barbituranów, środków przeciwlękowych i narkotycznych środków przeciwbólowych. Nasila hipotensyjne działanie azotanów. Beta-adrenolityki mogą hamować metabolizm haloperidolu. Leki benzodiazepinowe nasilają działanie leku. Haloperidol może nasilać działanie neurotoksyczne węglanu litu. Podczas terapii skojarzonej z parenteralnie podawanym magnezem może wystąpić depresja oddechowa i spadek ciśnienia.

Udokumentowane interakcje powodujące wzrost stężenia haloperidolu[11]
wzrost o lek powodujący wzrost
20% fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, nefazodon
25% buspiron

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Działania niepożądane przemijające[edytuj | edytuj kod]

Silnie zaznaczony zespół parkinsonowski, akatyzja, depresja polekowa, dystonie mięśniowe, bezsenność, niepokój, senność, nadmierne uspokojenie, ból lub zawroty głowy, obniżenie ciśnienia krwi, omdlenie, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, mlekotok, hipoglikemia lub hiperglikemia.

Działania niepożądane trwałe[edytuj | edytuj kod]

Haloperidol metabolizowany jest oksydatywnie, m.in. za pośrednictwem cytochromu P450, do neurotoksycznych pochodnych pirydyniowych: jonu 4-(4-chlorofenylo)-1-[4-(4-fluorofenylo)-4-oksobutylo]pirydyniowego (HPP+) i jego formy zredukowanej, jonu 4-(4-chlorofenylo)-1-[4-(4-fluorofenylo)-4-hydroksybutylo]pirydyniowego (RHPP+). Związki te są analogami strukturalnymi kationu 1-metylo-4-fenylopirydyniowego, MPP+, będącego metabolitem znanego czynnika wywołującego parkinsonizm, 1-metylo-4-fenylo1,2,3,4-tetrahydropirydyny, MPTP[12][13][14][15][16]. Mogą one nieodwracalnie uszkodzić neurony dopaminergiczne, powodując trwały jatrogenny parkinsonizm. Po wielu latach ciągłego przyjmowania haloperidolu może wystąpić zespół późnych dyskinez poneuroleptycznych, a odstawienie leku może ten stan jeszcze pogorszyć.

Uwagi i środki ostrożności[edytuj | edytuj kod]

Nie wolno stosować haloperidolu w okresie ciąży i karmienia piersią (kategoria C). Pacjenci zażywający lek nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn. Podczas leczenia nie wolno spożywać napojów alkoholowych. W długotrwałym leczeniu jest wskazana kontrola morfologii krwi, badań czynności wątroby oraz poziomu glukozy we krwi.

Dawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Indywidualne – dawki leku dobiera się dla każdego pacjenta. U osób dorosłych zwykle na początku leczenia stosuje się dawki 0,5–3 mg 2–3 razy na dobę. Większe dawki stosuje się obecnie rzadko i to raczej w celu opanowania pobudzenia (stanów maniakalnych czy majaczenia).

Modyfikacje[edytuj | edytuj kod]

Kaprynian haloperidolu. Reszta kwasu kaprynowego wyróżniona kolorem niebieskim

Ester kaprynowy haloperidolu (kaprynian lub dekanian haloperidolu) ma znacznie przedłużony czas działania: dawkę 25–250 mg podaje się domięśniowo co 2–4 tygodnie[17].

Wybrane preparaty handlowe[edytuj | edytuj kod]

W handlu haloperidol dostępny jest m.in. jako: Decaldol, Haloperidol WZF, Peridol, Buteridol, Novoperidol, Haldol, Halidol

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Leki przyciwpsychotyczne i normotymiczne. Gdańsk: Via Medica, 2007. ISBN 978-83-60945-42-1.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Haloperydol (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-10-06].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  3. 3,0 3,1 3,2 Haloperydol – karta leku (DB00502) (ang.). DrugBank.
  4. 4,0 4,1 Haloperydol (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  5. 5,0 5,1 Haloperydol (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-10-06].
  6. Haloperydol – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. B. Granger, S. Albu. The haloperidol story.. „Ann Clin Psychiatry”. 17 (3), s. 137-40, 2005. doi:10.1080/10401230591002048. PMID 16433054. 
  8. PA. JANSSEN, C. van de Westeringh, AH. Jageneau, PJ. Demoen i inni. Chemistry and pharmacology of CNS depressants related to 4-(4-hydroxy-phenylpiperidino)butyrophenone. I. Synthesis and screening data in mice.. „J Med Pharm Chem”. 1, s. 281-97, 1959. PMID 14406750. 
  9. 9,0 9,1 Haloperidol (DB00502). DrugBank. [dostęp 2010-05-14].
  10. Leszek Welbel Leki neuroleptyczne w "Problemy diagnostyki i terapii. Wybrane zagadnienia terapii zaburzeń psychicznych". 1982 r.
  11. Adam Bilikiewicz, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski: Psychiatria.. T. 3. Wrocław: Urban & Parner, 2003. ISBN 83-87944-24-6.
  12. K. Igarashi, F. Kasuya, M. Fukui, E. Usuki i inni. Studies on the metabolism of haloperidol (HP): The role of CYP3A in the production of the neurotoxic pyridinium metabolite HPP+ found in rat brain following ip administration of HP. „Life Sciences”. 57 (26), s. 2439–2446, 1995. doi:10.1016/0024-3205(95)02240-5. PMID 8847965. 
  13. Etsuko Usuki, Robin Pearce, Andrew Parkinson, Neal Castagnoli. Studies on the Conversion of Haloperidol and Its Tetrahydropyridine Dehydration Product to Potentially Neurotoxic Pyridinium Metabolites by Human Liver Microsomes. „Chemical Research in Toxicology”. 9 (4), s. 800–806, 1996. doi:10.1021/tx960001y. PMID 8831826. 
  14. DW. Eyles, KM. Avent, TJ. Stedman, SM. Pond. Two pyridinium metabolites of haloperidol are present in the brain of patients at post-mortem. „Life Sci”. 60 (8), s. 529-534, 1997. PMID 9042387. 
  15. HJ. Kang, SS. Lee, CH. Lee, JC. Shim i inni. Neurotoxic pyridinium metabolites of haloperidol are substrates of human organic cation transporters. „Drug Metab Dispos”. 34 (7), s. 1145-1151, 2006. doi:10.1124/dmd.105.009126. PMID 16624869. 
  16. Kathryn M. Avent, J. J. Devoss, Elizabeth M. J. Gillam. Cytochrome P450-Mediated Metabolism of Haloperidol and Reduced Haloperidol to Pyridinium Metabolites. „Chemical Research in Toxicology”. 19 (7), s. 914–920, 2006. doi:10.1021/tx0600090. PMID 16841959. 
  17. Goodman and Gilman's Pharmacological Basis of Therapeutics, 10th edition (McGraw-Hill, 2001) (ang.).

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.