Jadwiga Jankowska-Cieślak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jadwiga Jankowska-Cieślak
Ilustracja
Jadwiga Jankowska-Cieślak (2015)
Imię i nazwisko Jadwiga Aleksandra Jankowska-Cieślak
Data i miejsce urodzenia 15 lutego 1951
Gdańsk
Zawód aktorka
Współmałżonek

Piotr Cieślak
(1971–2015; jego śmierć)

Lata aktywności od 1972
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Brązowy Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Jadwiga Aleksandra Jankowska-Cieślak[1] (ur. 15 lutego 1951 w Gdańsku) – polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna.

Była pierwszą Polką nagrodzoną Złotą Palmą dla najlepszej aktorki na Festiwalu Filmowym w Cannes za główną rolę w filmie Inne spojrzenie (1982). Dwukrotnie laureatka Złotych Lwów za najlepszą główna rolę kobiecą na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za filmy Sam na sam (1977) i Wezwanie (1997) oraz laureatka Polskiej Nagrody Filmowej Orła za najlepszą główną rolę kobiecą w filmie Rysa (2008).

W 1979 została odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi. W 2007, na wniosek Prezydenta RP, została uhonorowana Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[2], a w 2009 otrzymała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w Gdańsku[3] jako córka Zofii Jankowskiej (1920–1992) i Kazimierza Jankowskiego (1921–1975), generała brygady Ludowego Wojska Polskiego[4]. Jej ojciec podczas pracy w Wojskowym Sądzie Rejonowym w Gdańsku i Koszalinie oraz Sądzie Marynarki Wojennej orzekał lub był w składzie orzekającym 26 kar śmierci, z których wykonano około połowę, a wiele z nich dotyczyło członków AK i organizacji podziemnych lub ich współpracowników[5]. Miała trzech braci[4]: najstarszego Jakuba, średniego Jana i najmłodszego Jerzego. Wychowywała się w Gdańsku-Wrzeszczu[4] przy koszarach, w domu należącym do wojska. Kiedy miała 11 lat, ojca awansowali na pułkownika i wraz z rodziną wyprowadziła się do Warszawy. Była nastolatką, gdy teatr stał się jej największą pasją[6]. Za namową koleżanki uczęszczała na zajęcia kółka teatralnego Jadwigi Marso w Pałacu Młodzieży Pałacu Kultury i Nauki. Ukończyła warszawskie liceum im. Klementa Gottwalda (dziś XIV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Warszawie). Po maturze dostała się za pierwszym razem do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie[7], którą ukończyła w 1972[7]. Była „na roku” m.in. z Ewą Dałkowską[6], Markiem Kondratem[6], Krzysztofem Kolbergerem[8] i Jerzym Radziwiłowiczem[6].

Kariera teatralna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1972–1973 współpracowała z Puławskim Studio Teatralnym, grupą młodych absolwentów szkoły teatralnej próbujących z dala od dużych ośrodków scenicznych stworzyć kontestujący artystyczny teatr[9]. W 1973 zadebiutowała w tytułowej roli w sztuce Jeana Giraudoux Elektra[9] w reż. Kazimierza Dejmka z Andrzejem Szczepkowskim jako Egistosem, na scenie Teatru Dramatycznego w Warszawie, z którym się związała w latach 1972–1983 i 1994–2008. W 1974 otrzymała Nagrodę Rektora PWST w Warszawie – przyznawaną absolwentom za twórcze osiągnięcia w ciągu dwóch pierwszych lat pracy w teatrze. W Dramatycznym grała m.in. Manię w Ślubie Witolda Gombrowicza w reż. Jerzego Jarockiego (1974), Sebastiana/Violę w Wieczorze Trzech Króli Williama Shakespeare’a w reż. Jana Kulczyńskiego (1976), tytułową bohaterkę tragedii Eurypidesa Medea w reżyserii Stanisława Brejdyganta (1978), Korę w Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego w reż. Macieja Prusa (1978) i Wirginię w Koriolanie Szekspira w reż. Krzysztofa Kelma (1982), a także występowała w sztukach współczesnych: Anegdoty prowincjonalne (Dwadzieścia minut z aniołem i Historia z metrampażem) Aleksandra Wampiłowa w reż. Hanny Orlikowskiej-Jääskeläine (1975) i Wariacjach Jerzego Grzegorzewskiego (1977). Gościnnie pojawiła się w Teatrze Narodowym w roli Anieli-Elwiry w Mężu i żonie Aleksandra Fredry w reż. Adama Hanuszkiewicza (1977).

W latach 90. była wykładowcą w warszawskiej szkole teatralnej. W latach 1990–1994 była związana Teatrem Powszechnym w Warszawie, gdzie grała Evę Meara’e w Okruchach czułości Neila Simona w reż. Włodzimierza Kaczkowskiego (1992), Agnes w Tańcach z Ballybeg Briana Friela w reż. Judy Friel (1993) i Ernestynę van Veen w Wariacjach Goldbergowskich George’a Taboriego w reż. Rudolfa Zioło (1994). W 2005 zdobyła nominację do Feliksa Warszawskiego za najlepszą pierwszoplanową rolę kobiecą – za role Pauliny i Aurelii w spektaklu Niedokończony utwór na aktora wg Antoniego Czechowa i Yasminy Rezy w Dramatycznym w reż. Krystiana Lupy. Za te dwie role i postać Matki w Opowieściach o zwyczajnym szaleństwie Petra Zelenki w Dramatycznym miesięcznik „Teatr” przyznał jej Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza za najlepszą kobiecą kreację aktorską w sezonie 2004/2005. Od roku 2008 związała się z Teatrem Ateneum. W 2011 na Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie otrzymała nagrodę za rolę Matki w słuchowisku Tomasza Mana Sex machine w Teatrze Polskiego Radia. Ponadto występowała w teatrach warszawskich: Rozmaitości, Polskim, Studio, „Scena Prezentacje” i Och-Teatr.

Kariera ekranowa[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze w podczas studiów po raz pierwszy wystąpiła na małym ekranie w 25–minutowym dramacie telewizyjnym Barbary Sass-Zdort Ostatni liść (1972) u boku Mai Komorowskiej. Jej debiutancka rola kinowa Magdy w filmie kameralnym dramacie społeczno-psychologicznym Trzeba zabić tę miłość (1972) w reżyserii Janusza Morgensterna, według scenariusza Janusza Głowackiego, została uhonorowana Nagrodą im. Zbyszka Cybulskiego i nagrodą Lubuskiego Lata Filmowego za najlepszą pierwszoplanową rolę kobiecą. Po sukcesie, jaki odniósł film, Jankowska-Cieślak niemalże z dnia na dzień, stała się twarzą pokolenia młodych Polaków epoki Edwarda Gierka. Trafiła na okładki takich czasopism jak „Magazyn filmowy” (we wrześniu 1971), „Film” (w październiku 1974 i w lipcu 1978)[10], „Ekran” (w marcu 1973 i w czerwcu 1975), „Kino” (w marcu 1977), „Zielony Sztandar” (w grudniu 1977), „Stolica” (w czerwcu 1988) i „Replika” (w sierpniu 2020)[8].

Na ekranie stworzyła zbuntowane młode kobiety, w tym jako wiejska nauczycielka Marta, która opatruje rannego członka oddziału o pseudonimie „Kordian” (Olgierd Łukaszewicz) w dramacie wojennym Kazimierza Kutza Znikąd donikąd (1975), Ewa w dramacie psychologicznym Pawła Kędzierskiego Na smyczy (1975) i porzucająca rodzinę nauczycielka Anna, która chce zacząć nowe życie przy boku dawnej miłości w dramacie psychologicznym Zbigniewa Kamińskiego Pani Bovary to ja (1977)[11]. Za kreację aktorską Basi Białasówny w serialu wojennym Janusza Morgensterna Polskie drogi (1976) otrzymała nagrodę Komitetu do spraw Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja”. Za rolę Ani Sarneckiej, studentki IV roku socjologii, rozpoczynającej karierę modelki, a później twardej kobiety opiekującej się ociemniałym narzeczonym w dramacie psychologicznym–obyczajowym Andrzeja Kostenki Sam na sam (1977) zdobyła Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za najlepszą główna rolę kobiecą.

W serialu Radosława Piwowarskiego Jan Serce (1981) pojawiła się w dwóch odcinkach jako pielęgniarka Kalina „Mgiełka”. W 1981 odebrała nagrodę I stopnia Komitetu do spraw Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja”. W węgierskim melodramacie Károlya Makka Inne spojrzenie (Egymásra nézve, 1982), podejmującym tematykę LGBT, zagrała postać lesbijki Evy, za którą odebrała Złotą Palmę dla najlepszej aktorki na Festiwalu Filmowym w Cannes. Została obsadzona w roli Agaty w filmie Krzysztofa Tchórzewskiego Stan wewnętrzny (1983), który ze względów politycznych pokazany był po raz pierwszy w 1989. Jacek Bromski zaangażował ją do roli Anny, byłej żony Stefana Tarnowskiego (Bogusław Linda) w Ceremonii pogrzebowej (1984), Jadwigi, żony groźnego przestępcy (Bogusław Linda) w sensacyjnym dramacie kryminalnym Zabij mnie glino (1987) i Doroty Zabiełłowej w komedii Sztuka kochania (1989). Jako Barbara Kwiatkowska, matka chłopców uciekających za granicę w dramacie Macieja Dejczera 300 mil do nieba (1989) była nominowana do Złotych Lwów na 15. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą.

Kreacja pielęgniarki Barbary Makowskiej, która w latach 80. zostaje niesłusznie oskarżona przez komunistyczne władze i walczy o swoje dobre imię w opartym na faktach dramacie Wezwanie (1997) przyniosła jej Złotego Lwa za najlepszą główna rolę kobiecą na 22. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych. Za rolę Joanny Kocjan, która dowiaduje się, że jej mąż był współpracownikiem UB w dramacie psychologicznym Michała Rosy Rysa (2008) otrzymała Polską Nagrodę Filmową Orła za najlepszą główną rolę kobiecą[12].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1971 wyszła za mąż za Piotra Cieślaka, aktora, reżysera teatralnego, pedagoga i dyrektora teatrów, który przez półtora roku zmagał się z glejakiem w mózgu i zmarł 12 września 2015 w wieku 66 lat[5]. Mają troje dzieci: dwóch synów – Jakuba i Antoniego oraz córkę Zofię[13].

Praca na scenie[edytuj | edytuj kod]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Jadwiga Jankowska-Cieślak w spektaklu z Andrzejem Szczepkowskim, 1973

Dubbing[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Za sezon 2004/2005, za trzy role – Pauliny i Aurelii w „Niedokończonym utworze na aktora” według Antona Czechowa i Yasminy Rezy oraz Matki w „Opowieściach o zwyczajnym szaleństwie” Petra Zelenki, oba przedstawienia w Teatrze Dramatycznym w Warszawie.
  2. Wręczony 5 października 2009 z rąk sekretarza stanu w MKiDN Piotra Żuchowskiego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Personalidade: Jadwiga Jankowska-Cieślak (Polônia) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  2. a b Jadwiga Jankowska-Cieślak: „Bywałam trudna i uparta” (pol.). interia.pl, 15 lutego 2016. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  3. Jadwiga Jankowska-Cieślak Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2021-08-06].
  4. a b c Jadwiga Jankowska-Cieślak była bita przez ojca. „Mógłby skrzywdzić do końca” (pol.). Onet.pl, 19 lipca 2021. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  5. a b Anna Kilian: Jadwiga Jankowska-Cieślak w dzieciństwie przeszła przez piekło. W dorosłym życiu przeżyła tragedię (pol.). „Tele Magazyn”, 27 lipca 2021. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  6. a b c d Jadwiga Jankowska-Cieślak: Aktorskie nasycenie (pol.). Interia.pl, 10 lutego 2021. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  7. a b Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1993, s. 242. ISBN 83-223-2644-0.
  8. a b Jadwiga Jankowska-Cieślak: w szkole teatralnej „przyznanie się” do bycia gejem nie wchodziło w grę (pol.). Onet.pl, 31 lipca 2020. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  9. a b Monika Mokrzycka-Pokora: Artysta: Jadwiga Jankowska-Cieślak – Życie i twórczość (pol.). Culture.pl, grudzień 2004. [dostęp 2021-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-06)].
  10. Jadwiga Jankowska-Cieślak Magazines (ang.). FamousFix. [dostęp 2021-08-06].
  11. Jadwiga Jankowska-Cieślak (cz.). ČSFD.cz. [dostęp 2021-08-06].
  12. Jadwiga Jankowska-Cieślak Awards (ang.). FamousFix. [dostęp 2021-08-06].
  13. Pogrzeb Piotra Cieślaka w czwartek w Józefowie (pol.). Fakt.pl, 15 września 2015. [dostęp 2021-08-06].
  14. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 grudnia 2007 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2008 r. nr 31, poz. 273).
  15. Prezydent RP odznaczył bohaterów stanu wojennego oraz działaczy ruchu „Polsko-Czesko-Słowackiej Solidarności”. prezydent.pl, 10 grudnia 2007.
  16. Gloria Artis dla aktorów. tvp.info, 5 października 2009. [dostęp 2012-12-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]