Odznaka honorowa „Działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Odznaka honorowa
„Działacza opozycji antykomunistycznej
lub osoby represjonowanej
z powodów politycznych”
Awers
Awers
Ustanowiono 20 marca 2015
Wielkość koło o średnicy 25 mm
Kruszec metal

Odznaka honorowa „Działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych”polska odznaka honorowa, która jest przyznawana przez kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z powodów politycznych w okresie PRL.

Zasady nadawania[edytuj]

Odznaka została ustanowiona 20 marca 2015 roku ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych[1] w uznaniu szczególnych zasług dla Polski przez tych jej obywateli, którzy w latach 1956–1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani[1]. Ustawa weszła w życie 31 sierpnia 2015 roku.

Zgodnie z ustawą działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku, łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od 1 stycznia 1956 roku do 4 czerwca 1989 roku:

  1. przebywała w:
    1. więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956–1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
    2. ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu o stanie wojennym[2] za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
  2. przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
  3. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
    1. na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy o IPN[3], zwanych dalej „organami bezpieczeństwa państwa”, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
    2. była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
    3. była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
    4. została z nią rozwiązana umowa o pracę,
    5. została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
    6. była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
  4. była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Jednocześnie za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie może być uznana osoba, która:

  1. była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 roku, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce lub
  2. co do której w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa[1].

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Nadaje on również odznakę honorową na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych[1].

Odznace towarzyszą 2 legitymacje, o ile o odznakę wystąpi działacz opozycji antykomunistycznej lub osoba represjonowana z powodów politycznych:

  • legitymacja potwierdzająca nadanie odznaki honorowej (w postaci kartonikowej, o wymiarach 104 x 151 mm)
  • legitymacja, plastikowa, ze zdjęciem, o wymiarach 85 x 54 mm (takie wymiary, z dokładnością do 1 mm, ma obecnie obowiązujący dowód osobisty w Polsce).

Legitymacja plastikowa nie jest wydawana rodzinom osób zmarłych.

Łączny koszt funkcjonowania odznaki w ciągu pierwszych 10 lat po jej ustanowieniu wyniesie 1,26 mln zł, z czego 600 tysięcy zł w roku jej ustanowienia. Łączny koszt wytworzenia i wysyłki odznaki honorowej oraz legitymacji wyniesie 20 zł[4].

Osoba o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych znajdująca się w złej sytuacji materialnej może dodatkowo wystąpić do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o miesięczne świadczenie w wysokości 400 zł[1].

Awers zwycięskiego projektu legitymacji
Rewers zwycięskiego projektu legitymacji

Insygnia[edytuj]

Historia tworzenia[edytuj]

27 maja 2015 roku Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ogłosił konkurs na projekt graficzny odznaki honorowej i legitymacji dla byłych działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych[5]. W wyniku tego konkursu zespół, którego zadaniem było jego rozstrzygnięcie, w lipcu 2015 roku odstąpił od wskazania zwycięskiego projektu, oraz wyłonił autora zwycięskiego projektu legitymacji – został nim Ryszard Szwemer[6].

W wyniku delegacji ustawowej Minister Pracy i Polityki Społecznej przedstawił 17 lipca 2015 roku projekt rozporządzenia, zawierający wzór odznaki honorowej, który został opracowany przy współudziale reprezentantów środowisk opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych, którzy wchodzili w skład zespołu oceniającego prace nadesłane w otwartym konkursie na projekt graficzny odznaki honorowej i legitymacji. W projekcie tego rozporządzenia są przedstawione również wzory legitymacji, w tym zwycięski w konkursie projekt legitymacji Ryszarda Szwemera (po niezbędnych przeróbkach)[4]. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 sierpnia 2015 roku w sprawie odznaki honorowej i legitymacji dla działaczy opozycji antykomunistycznej lub osób represjonowanych z powodów politycznych weszło w życie 31 sierpnia 2015 roku[7].

Ze względu na to, że krąg osób uprawnionych do uzyskania odznaki honorowej w zasadzie pokrywa się z kręgiem osób uprawnionych do otrzymania Krzyża Wolności i Solidarności[8] odznace honorowej nadano kształt i formę umożliwiające noszenie jej w sytuacjach mniej oficjalnych, na co dzień, jako swoistej odznaki środowiskowej. Takie rozwiązanie zapobiega dublowaniu funkcji Krzyża Wolności i Solidarności przez odznakę honorową[4].

Opis odznaki[edytuj]

Odznaka ma kształt koła o średnicy 25 mm i jest wykonana z metalu. Tło pola środkowego jest srebrne oksydowane, na nim znajdują się daty „1956” i „1989”, w kolorze srebrnym, częściowo nałożone na siebie i lekko przesunięte względem siebie w płaszczyźnie poziomej. Poniżej znajduje się stylizowana flaga Polski, pokryta białą i czerwoną emalią. Wokół pola środkowego jest umieszczony w srebrnym (o barwie jaśniejszej od barwy pola środkowego) oksydowanym otoku wklęsły majuskułowy napis, w kolorze pola środkowego, „ZA ZASŁUGI DLA NIEPODLEGŁOŚCI”. Tło pola środkowego jest wklęsłe w stosunku do pozostałych elementów odznaki[7].

Druga strona odznaki jet gładka, z zapięciem.

Zgodnie z rozporządzeniem odznakę honorową nosi się na lewej stronie piersi, po orderach i odznaczeniach, jeżeli noszone są jednocześnie[7].

Statystyki i odznaczeni[edytuj]

Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych szacuje, że osób uprawnionych do noszenia odznaki jest w 2015 roku w Polsce około 120 tysięcy, jednak nie wszyscy o nią wystapią. Urząd planował wytworzenie 30 tysięcy kompletów w 2015 roku, w następnych latach liczba honorowanych będzie malała[4]. W ciągu 2 lat od ustanowienia odznaki, do 20 marca 2017 roku wydano około 2480 odznak.

Apel Prezesa IPN[edytuj]

Prezes IPN Łukasz Kamiński w lipcu 2015 roku wystosował do osób uprawnionych do otrzymania odznaki honorowej „Apel o Solidarność”, w którym zwraca się do kręgu osób uprawnionych, a nie będących w złej sytuacji ekonomicznej, o wstrzymanie się ze składaniem wniosków o potwierdzenie ich uprawnień, aby umożliwić sprawne postępowanie w stosunku do osób, które obecnie pilnie potrzebują pomocy[9].

Przypisy

  1. a b c d e Ustawa z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, Dz.U. z 2015 r. poz. 693.
  2. Dekret z dnia 12 grudnia 1981 roku o stanie wojennym, Dz.U. z 1981 r. Nr 29, poz. 154 z poźn. zm.
  3. Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Dz.U. z 2014 r. poz. 1075.
  4. a b c d Projekt Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 17 lipca 2015 roku ROZPORZĄDZENIE w sprawie odznaki honorowej i legitymacji dla działaczy opozycji antykomunistycznej lub osób represjonowanych z powodów politycznych. 2015-07-17. [dostęp 2015-07-25].
  5. Konkurs Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na projekt odznaki honorowej i legitymacji dla b. działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych. [dostęp 2015-07-25].
  6. Wynik konkursu Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na projekt graficzny odznaki honorowej i legitymacji dla byłych działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych. udskior.gov.pl. [dostęp 2015-07-25].
  7. a b c Dz.U. z 2015 r. poz. 1252
  8. Krzyż Wolności i Solidarności przyznawany na podstawie art. 15a ustawy z dnia 16 października 1992 roku o orderach i odznaczeniach, Dz.U. z 2015 r. poz. 475.
  9. Apel o solidarność. [dostęp 2015-07-25].

Zobacz też[edytuj]