Krzyż Zasługi za Dzielność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzyż Zasługi za Dzielność
Awers
Awers – wzór 1992
(błędna kolejność barw środkowych pasków).
Baretka
Baretka – wzór 1928.
Baretka
Baretka – wzór 1992.
Ustanowiono 7 marca 1928
Powyżej Krzyż Wojskowy
Poniżej Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
Powiązane Krzyż Zasługi

Krzyż Zasługi za Dzielność – polskie odznaczenie państwowe ustanowione w 1928, jako odmiana Krzyża Zasługi, celem szczególnego wyróżnienia żołnierzy, funkcjonariuszy Policji i służb mundurowych. Krzyż został zniesiony w 1944 i wznowiony w 1992.

To odznaczenie nie jest podzielone na stopnie.

Zasady nadawania[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Krzyż Zasługi za Dzielność został ustanowiony rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 7 marca 1928[1]. Był odznaczeniem nadawanym funkcjonariuszom Policji Państwowej, żołnierzom Korpusu Ochrony Pogranicza oraz funkcjonariuszom Straży Celnej za czyny spełnione w specjalnie ciężkich warunkach z wykazaniem wyjątkowej odwagi, z narażeniem życia lub zdrowia, w obronie prawa, nietykalności granic państwowych oraz życia i mienia obywateli. Po zmianach z 25 maja 1939, był nadawany również żołnierzom Wojska Polskiego, funkcjonariuszom Policji Państwowej i Policji Województwa Śląskiego oraz Straży Granicznej.

Krzyż mógł być nadany tej samej osobie tylko trzy razy. Nadawał go Prezes Rady Ministrów na wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych lub Ministra Skarbu, a od 1939 roku także Ministra Spraw Wojskowych.

Z przyznaniem Krzyża Zasługi za Dzielność po raz pierwszy lub drugi wiązała się dożywotnia pensja w wysokości 200 ówczesnych złotych rocznie (płatna 2 stycznia). Krzyże Zasługi przyznane przed wejściem w życie rozporządzenia żołnierzom KOP, funkcjonariuszom Policji i Straży Celnej, za czyny uzasadniające nadanie Krzyża Zasługi za Dzielność, zamieniano na Krzyż Zasługi za Dzielność. Odznaczeni otrzymywali Krzyż bezpłatnie.

Po II wojnie światowej, Krzyż Zasługi za Dzielność nie został przyjęty do nowego systemu odznaczeń Polski Ludowej z 22 grudnia 1944[2].

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Krzyż Zasługi za Dzielność został ponownie włączony do polskiego systemu odznaczeń ustawą z dnia 16 października 1992 o orderach i odznaczeniach[3]. Nadaje się go obecnie policjantom, funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu (początkowo: UOP), Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej, Straży Pożarnej oraz żołnierzom za czyny spełnione w specjalnie ciężkich warunkach, z wykazaniem wyjątkowej odwagi, z narażeniem życia lub zdrowia, w obronie prawa, nietykalności granic państwowych oraz życia, mienia i bezpieczeństwa obywateli[4]. Może być wyjątkowo nadawany także innym osobom.

Krzyż Zasługi Za Dzielność może być nadany tej samej osobie wielokrotnie. Nadawany jest przez Prezydenta RP. Wnioski o nadanie Krzyża Zasługi Za Dzielność przedstawia Prezydentowi Minister Spraw Wewnętrznych albo Minister Obrony Narodowej.

Przed II wojną światową Krzyż Zasługi Za Dzielność nosiło się na lewej piersi, w kolejności po Krzyżu Walecznych, a przed Złotym Krzyżem Zasługi. Od 1992, nosiło się go w kolejności po Złotym Krzyżu Zasługi i Srebrnym Krzyżu Zasługi z Mieczami, a przed Srebrnym Krzyżem Zasługi. W rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 lipca 2007 został usytuowany po Krzyżu Wojskowym, a przed Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami[5].

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaka Krzyża Zasługi za Dzielność jest identyczna jak Srebrnego Krzyża Zasługi, z tym że na górnym i bocznych ramionach posiada napis: ZA / DZIEL/NOŚĆ srebrnymi literami.

Wstążka Krzyża jest pąsowa (w II RP wstążka była amarantowa), szerokości 40 mm z niebieskimi paskami po bokach o szerokości 3 mm (odpowiadająca Krzyżowi Zasługi), z tym, że w latach 1928–1945 uzupełniona była niebiesko-zielonym (w połowie niebieskim – chabrowym, a połowie zielonym) paskiem szerokości 10 mm biegnącym ukośnie od prawego górnego do lewego dolnego rogu. Od 1992 roku pośrodku wstążki jest pionowy niebiesko-zielony pasek szerokości 4 mm.

Kolejne nadanie Krzyża Zasługi Za Dzielność oznacza się przez nałożenie na wstążkę posiadanego już Krzyża okucia w kształcie srebrzonej, gładkiej, matowej listewki szerokości 5 mm z polerowanymi krawędziami.

Baretki[edytuj | edytuj kod]

II RP[edytuj | edytuj kod]

Analogicznie do wyglądu wstążki odznaczenia, baretkę Krzyża Zasługi uzupełniano ukośnym chabrowo-zielonym paskiem. Nie stosowano okuć kolejnego nadania. Noszono jedną baretkę bez względu na ilość posiadanych Krzyży Zasługi za Dzielność: POL Krzyż Zasługi za Dzielność IIRP BAR.svg

III RP[edytuj | edytuj kod]

Baretkę sporządza się ze wstążki odznaczenia. Na baretkę nakłada się pionowe srebrzone galoniki kolejnych nadań odznaczenia.

Baretki Krzyża Zasługi Za Dzielność (od 1992)
POL Krzyż Zasługi za Dzielność BAR.svg
nad. po raz pierwszy
POL Krzyż Zasługi za Dzielność 2r BAR.svg
nad. dwukrotnie
POL Krzyż Zasługi za Dzielność 3r BAR.svg
nad. trzykrotnie
POL Krzyż Zasługi za Dzielność 4r BAR.svg
nad. czterokrotnie
POL Krzyż Zasługi za Dzielność 5r BAR.svg
nad. pięciokrotnie

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Liczba nadań w okresie II RP do końca 1938 wyniosła 377 szt.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Krzyżem Zasługi za Dzielność (II Rzeczpospolita).

W latach 1992-2009 przyznano 2384 Krzyży Zasługi za Dzielność[6].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Krzyżem Zasługi za Dzielność (III Rzeczpospolita).

Przypisy

  1. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 marca 1928 r. o ustanowieniu Krzyża Zasługi Za Dzielność (Dz.U. z 1928 r. Nr 30, poz. 279).
  2. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 22 grudnia 1944 r. o orderach, odznaczeniach oraz medalach (Dz.U. z 1944 r. Nr 17, poz. 91)
  3. Ustawa z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz.U. z 1992 r. Nr 90, poz. 450, art. 17)
  4. Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1948, art. 23)
  5. Rozporządzenie Prezydenta RP weszło w życie 10 października 2007 Dz.U. z 2007 r. Nr 151, poz. 1075.
  6. Juliusz Ćwieluch: Medalomania. Raport: Medale i ordery. Kto daje, komu i za co. polityka.pl, 20 listopada 2010. [dostęp 4 maja 2012].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]