To jest dobry artykuł

Order Krzyża Niepodległości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Krzyża Niepodległości
Awers
Awers Krzyża I Klasy
Awers
Awers Krzyża II Klasy
Baretka
Baretka Krzyża I Klasy
Baretka
Baretka Krzyża II Klasy
Ustanowiono 5 sierpnia 2010
Dewiza BOJOWNIKOM NIEPODLEGŁOŚCI
Wielkość 52 × 52 mm (I Klasa)
42 × 42 mm (II Klasa)
Wydano 72 – I Klasy
121 – II Klasy
Powyżej Order Krzyża Wojskowego
Poniżej Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej
Powiązane Krzyż Niepodległości
Krzyż Wolności i Solidarności
Rysunek I i II klasy orderu

Order Krzyża Niepodległości (OKN)piąte w kolejności polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane osobom, które w latach 1939–1956 jako ochotnicy lub podejmując się służby ponad wymaganą od nich miarę położyły zasługi w obronie niepodległości Państwa Polskiego. Zostało ustanowione ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 i jest kontynuacją ustanowionego 29 października 1930 Krzyża Niepodległości[1][2].

Klasy[edytuj | edytuj kod]

Order dzieli się na dwie klasy[3]:

  • Klasa I – Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości – noszony na szyi na wstędze o szerokości 45 mm,
  • Klasa II – Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości – noszony na lewej piersi na wstążce o szerokości 40 mm.

Kapituła[edytuj | edytuj kod]

Na straży honoru Orderu stoi Kapituła Orderu Krzyża Niepodległości składająca się z Kanclerza Orderu i pięciu członków Kapituły, powoływanych na pięć lat spośród Kawalerów Orderu przez Prezydenta RP.

Prezydent Bronisław Komorowski 24 kwietnia 2013 wręczył nominacje powołanym do pierwszej Kapituły[4]. W jej skład weszli:

  • Jerzy Józef Kruppé – Kanclerz Orderu, Kawaler OKN I Klasy,
  • Anna Krystyna Reszuto – Zastępca Kanclerza Orderu, Dama OKN II Klasy,
  • Andrzej Budziszewski – Sekretarz Kapituły, Kawaler OKN II Klasy,
  • Bohdan Janusz Bzowski – członek Kapituły, Kawaler OKN II Klasy,
  • Zbigniew Ryszard Gwiazda – członek Kapituły, Kawaler OKN II Klasy,
  • Zbigniew Konstanty Tomankiewicz – członek Kapituły, Kawaler OKN II Klasy (do 13 października 2014[5]),
  • Henryk Linowski – członek Kapituły, Kawaler OKN II Klasy (od 24 marca 2015)[6]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Idea przywrócenia Krzyża Niepodległości pojawiła się po 1989 roku ale dopiero w 2008 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Janusz Krupski zgłosił oficjalną propozycję reaktywacji odznaczenia do Kancelarii Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego[7]. 5 marca 2010 do Laski Marszałkowskiej wpłynął poselski projekt ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności, przygotowany przez Krakowski Komitet Krzyża Solidarności[8] 30 czerwca 2009[9]. 10 kwietnia 2010 w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku zginęło 5 z 31 posłów wnoszących projekt ustawy do Sejmu (Grażyna Gęsicka, Przemysław Gosiewski, Maciej Płażyński, Krzysztof Putra i Zbigniew Wassermann) oraz 2 wspierających go wysokich urzędników państwowych (sekretarz stanu Janusz Krupski i Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka), co jednak nie wstrzymało dalszych prac w Sejmie. Po otrzymaniu opinii Biura Analiz Sejmowych[10] podkomisja, do której został skierowany projekt ustawy, opracowała na podstawie wniesionego projektu ustawę o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach[11] oraz przyjętą przez Sejm 24 czerwca 2010 uchwałę w sprawie przywrócenia Krzyża Niepodległości i ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności. Ustawa została uchwalona na posiedzeniu 5 sierpnia 2010, po czym 9 sierpnia 2010 została przekazana do podpisu Prezydentowi RP. Prezydent Komorowski złożył swój podpis 13 sierpnia 2010[12]. Ustawa została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 25 sierpnia 2010 z mocą obowiązującą od dnia 9 września 2010. Krzyż Niepodległości powrócił w formie dwuklasowego Orderu Krzyża Niepodległości. Wzór wznowionego Krzyża Niepodległości został wprowadzony rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 15 listopada 2010 roku i zamieszczony w Dzienniku Ustaw z 2010 r. nr 221 poz. 1448[3][2].

Zasady nadawania[edytuj | edytuj kod]

  • Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości – nadawany jest osobom, które walczyły z bronią w ręku o niepodległość i suwerenność Ojczyzny z niezwykłym poświęceniem lub walką tą kierowały[3][13],
  • Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości – nadawany jest osobom, które przez dłuższy okres lub w sytuacji skrajnego zagrożenia broniły niepodległości i suwerenności Ojczyzny, walczyły o jej odzyskanie lub podtrzymywały funkcjonowanie instytucji i tradycji Rzeczypospolitej Polskiej[3][13].

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Odznaką Orderu Krzyża Niepodległości jest krzyż równoramienny, złocony, o ramionach w przekroju spłaszczonego ośmioboku, poszerzonych na końcach, połączonych pośrodku prostopadłościanem. Ramiona krzyża pokryte są ciemnoniebieską emalią ze złoconym paskiem przez środek. Na ramionach poziomych jest wyryty dwudzielny napis BOJOWNIKOM NIEPODLEGŁOŚCI. W środku krzyża wyryty stylizowany wizerunek Orła Białego. Odwrotna strona Krzyża jest gładka. Na górnym ramieniu Krzyża znajduje się ruchome, ażurowe, złocone zawieszenie. W klasie I Orderu na zawieszeniu umieszczone są dwa skrzyżowane miecze złocone, z ostrzami skierowanymi ku górze. W klasie II zawieszenie jest bez mieczy. Wymiar krzyża bez zawieszenia w klasie I wynosi 52 mm, w klasie II – 42 mm[2].

W klasie I krzyż zawieszony jest na wstędze ciemnoniebieskiej szerokości 45 mm ze złotymi paskami szerokości 8 mm wzdłuż boków, w odległości 3 mm od krawędzi wstęgi; pośrodku złotych pasków czerwony prążek szerokości 2 mm. W klasie II krzyż zawieszony jest na ciemnoniebieskiej wstążce szerokości 40 mm ze złotymi paskami szerokości 8 mm wzdłuż boków, w odległości 3 mm od krawędzi wstęgi; pośrodku złotych pasków czerwony prążek szerokości 2 mm[2].

Baretki sporządza się ze wstążki Orderu, przy czym w klasie I dodatkowo umieszcza się na niej rozetkę na złotej podkładce[14].

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy Ordery Krzyża Niepodległości zostały nadane w lutym 2013 i wręczone 28 lutego 2013 podczas uroczystości upamiętniającej Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”[15][16][17].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Krzyża Niepodległości.

Kawalerowie i Damy Krzyża z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości (I Klasy)[edytuj | edytuj kod]

Za wybitne zasługi poniesione w walce z bronią w ręku o suwerenność i niepodległość Państwa Polskiego w latach 1939-1956.

Lp. Imię i nazwisko Data nadania Uwagi
1. Józef Bojarski 2013-02-15[18]
2. Zenon Kołodziejczyk
3. Jerzy Józef Kruppe Kanclerz I Kapituły
4. Waldemar Jerzy Nowakowski
5. Marek Szwarc
6. Jerzy Krupa 2013-02-19[19]
7. Jan Łuć
8. Jan Ostański
9. Jerzy Marian Skrabek 2013-07-12[20]
10. Janusz Banaszkiewicz 2013-07-15[21]
11. Janina Maria Borkowska
12. Maria Dębowska
13. Tadeusz Stanisław Mikulik
14. Henryk Płocienniczak
15. Hanna Stadnik
16. Jadwiga Bałabuszko-Sławińska 2013-07-22[22][23]
17. Zenon Borysiewicz
18. Leokadia Bukład
19. Stanisław Grądzki
20. Barbara Karolina Podgórska
21. Helena Zasępa
22. Adam Zbiegieni
23. Wieńczysław Józef Wagner 2013-08-01[24] odznaczony pośmiertnie
24. Stanisław Marian Białek 2013-09-12[25]
25. Dariusz Ignacy Dyba
26. Janusz Edmund Hauptmann
27. Jerzy Brunon Kowalski
28. Stanisław Stosio
29. Halina Jadwiga Mazur 2013-09-28[26]
30. Eugeniusz Siemaszko
31. Józef Srogi
32. Maria Wilgat
33. Edwin Henryk Kraskowski 2013-11-19[27]
34. Stefan Józef Pawlak
35. Kazimiera Maria Winkler
36. Stanisław Aleksandrowicz 2014-02-24[28]
37. Karol Bolek
38. Stanisław Grzybacz
39. Stanisław Cęckiewicz 2014-07-21[29]
40. Witold Cęckiewicz
41. Tytus Karlikowski
42. Wiesław Lechowicz
43. Józef Oleksiewicz
44. Waldemar Ostrowski
45. Mieczysław Poniński
46. Zofia Żarnecka
47. Maria Rondomańska 2014-10-28[30]
48. Józef Borek 2015-03-16[31]
49. Stanisław Marian Brzosko
50. Kazimierz Czańka
51. Stanisław Dirycz
52. Teresa Danuta Fatyga
53. Mieczysław Grygorczyk
54. Wacław Grzybowski
55. Danuta Jeżewska
56. Jan Kacprzak
57. Romuald Jerzy Malinowski
58. Ryszard Małecki
59. Ireneusz Miranowicz
60. Jan Walery Piątek
61. Tadeusz Rodak
62. Albin Rybka
63. Zofia Stępniewska
64. Andrzej Tomczak
65. Barbara Wilczyńska-Sekulska
66. Adam Baczyński odznaczony pośmiertnie
67. Alicja Kunegunda Jakubowska odznaczona pośmiertnie
68. Aniela Sołtys odznaczona pośmiertnie

Kawalerowie i Damy Krzyża Orderu Krzyża Niepodległości (II Klasy)[edytuj | edytuj kod]

Za wybitne zasługi w obronie niepodległości i suwerenności Państwa Polskiego w latach 1939-1956.

Lp. Imię i nazwisko Data nadania Uwagi
1. Stanisława Biłobran 2013-02-15[18]
2. Andrzej Budziszewski Sekretarz I Kapituły
3. Bohdan Janusz Bzowski Członek I Kapituły
4. Henryk Czerwiński
5. Henryk Dziudek
6. Zbigniew Andrzej Fijałkiewicz
7. Zbigniew Ryszard Gwiazda Członek I Kapituły
8. Tadeusz Janas
9. Zdzisław Edward Męciński
10. Danuta Olbrych
11. Anna Krystyna Reszuto Z-ca Kanclerza I Kapituły
12. Zofia Rus
13. Zbigniew Konstanty Tomankiewicz Członek I Kapituły
14. Szczepan Wójcicki
15. Jerzy Zalewski
16. Edward Jerzy Dąbrowski 2013-02-19[19]
17. Józef Ejsmont
18. Edward Kurdziołek
19. Bogusław Henryk Noworolski
20. Henryk Linowski 2013-07-12[20] Członek I Kapituły
21. Jerzy Jan Pasieka
22. Jan Włodzimierz Sznajder
23. Antoni Szymon Jaroszewski 2013-07-15[21]
24. Andrzej Zygmunt Połoński
25. Izabella Maria Sianko
26. Hanna Teschich
27. Irena Wiercińska-Pawelska
28. Daniela Zadrożna
29. Barbara Jadwiga Zawirska-Roefler
30. Hanna Bornińska 2013-07-22[22][23]
31. Tadeusz Józef Mozdrzeń
32. Henryk Tomasz Witek
33. Romuald Marian Markiewicz 2013-09-12[25]
34. Tadeusz Kazimierz Mróz
35. Wiesław Mydłowski
36. Stanisław Pietrzak
37. Danuta Teresa Schetyna
38. Henryk Mieczysław Syldorf
39. Anna Bardzyńska 2013-09-28[26]
40. Władysław Gać
41. Aleksander Korzeniewski
42. Jan Małolepszy
43. Marian Antoni Osada
44. Alojzy Rozwora
45. Waldemar Stanisław Wagner
46. Jerzy Widejko
47. Marian Wysocki
48. Jerzy Adamczyk 2013-11-19[27]
49. Jerzy Marian Brojewski
50. Maria Teresa Dudzicka
51. Jadwiga Agnieszka Grudzińska
52. Franciszek Józef Gruszka
53. Jan Janiszewski
54. Stanisław Kazimierz Knaś
55. Tadeusz Kosik
56. Jerzy Oleksa
57. Stefan Siejka
58. Roman Jerzy Wąż
59. Franciszek Bajda 2014-02-24[28]
60. Kazimierz Błażewicz
61. Regina Jachimczuk
62. Władysław Leon Kołodziejski
63. Genowefa Honorata Królak
64. Henryk Antonii Ładyszkowski
65. Kazimierz Pieńkowski
66. Irena Puternicka
67. Maria Sosnowska
68. Ludwik Walczak
69. Józef Wójcik
70. Kazimiera Zańczuk
71. Jadwiga Antos 2014-07-21[29]
72. Danuta Baczyńska
73. Władysław Bohdanowicz
74. Zofia Brączek
75. Wiesław Feliga
76. Barbara Fotek
77. Wiesław Jakubowski
78. Tadeusz Jarosz
79. Urszula Katarzyńska-Ballner
80. Henryk Kowal
81. Apolonia Kowalska
82. Stefania Kuske
83. Stanisław Łapiński
84. Kazimierz Możdżonek
85. Tadeusz Mrowiec
86. Janusz Rakowski
87. Barbara Rasz
88. Jerzy Remion
89. Zofia Sałkowska
90. Kazimierz Siwek
91. Zofia Smolarkiewicz
92. Tadeusz Trela
93. Stanisława Wiśniewska
94. Maria Leśniewska 2014-07-28[32]
95. Janina Januszowska-Thiessen 2014-07-28[33]
96. Jadwiga Zdzisława Biernacka-Gawell 2015-03-16[31]
97. Krystyna Maria Cembrzyńska-Piłat
98. Aleksy Dworczak
99. Franciszek Grzymkowski
100. Jerzy Michał Kowalczuk
101. Edmund Kranz
102. Henryk Franciszek Małkiewicz
103. Maria Antonina Milbrandt
104. Aleksander Nikodemowicz
105. Kornelia Rozalia Pawlus
106. Paweł Puchalski
107. Janina Sewerniak
108. Edward Trzeciak
109. Aleksandra Maria Tyszko
110. Feliks Walerych
110. Józef Wiejak

Statystyki odznaczonych (do kwietnia 2015)[edytuj | edytuj kod]

Wg Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej[34]
Rok I Klasa
Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości
II Klasa
Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości
RAZEM
2013 35 58 93
2014 12 37 49
2015 25 26 49
Razem 72 121 193

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Uchwała Sejmu RP z dnia z dnia 24 czerwca 2010 r. w sprawie przywrócenia Krzyża Niepodległości i ustanowienia Krzyża Wolności i Solidarności (M.P. z 2010 r. Nr 47, poz. 648)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia z dnia 15 listopada 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 221, poz. 1448)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1041)
  4. Prezydent powołał Kapitułę Orderu Krzyża Niepodległości. prezydent.pl, 24 kwietnia 2013. [dostęp 25 kwietnia 2013].
  5. Zbigniew Tomankiewicz. nekrologi.wyborcza.pl, 2014-10-17. [dostęp 2015-05-26].
  6. Kapituły orderów. W: Ordery i odznaczenia [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 2014-10-20].
  7. Tomasz Stańczyk: W podzięce najmężniejszym. W: Weekend z historią [on-line]. rp.pl, 09-11-2008. [dostęp 2015-08-11].
  8. Poselski projekt ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności. W: Druk nr 2889 [on-line]. sejm.gov.pl, 2010-03-05. [dostęp 2014-10-20].
  9. Projekty uchwał. polityczni.sgl.pl, 2009-06-30. [dostęp 2015-08-11].
  10. Opinia prawna w sprawie projektu ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności (druk sejmowy nr 2899). W: Druk nr 2899 [on-line]. sejm.gov.pl. [dostęp 2014-10-20]. s. 2010-04-27.
  11. Przebieg procesu legislacyjnego. W: Poselski projekt ustawy o wznowieniu Krzyża Niepodległości oraz o ustanowieniu Krzyża Wolności i Solidarności [on-line]. sejm.gov.pl, 2010-08-13. [dostęp 2014-10-20].
  12. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach – podpisana 13 sierpnia 2010 r.. W: Podpisane ustawy: Sierpień 2010 r. – pkt 11. [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 2010-08-14].
  13. 13,0 13,1 Order Krzyża Niepodległości. W: Ordery i odznaczenia [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 16 maja 2012].
  14. Wzór rysunkowy OKN – załącznik nr 1 do rozporządzenia (Dz. U. z 2010 r. Nr 221, poz. 1448). infor.pl. [dostęp 26 listopada 2010].
  15. Prezydent: Ojczyzna dziękuje i pamięta. prezydent.pl, 28 lutego 2013. [dostęp 28 lutego 2013].
  16. Prezydent wręczył Ordery Krzyża Niepodległości. prezydent.pl, 28 lutego 2013. [dostęp 28 lutego 2013].
  17. Prezydent uhonorował Żołnierzy Wyklętych. rp.pl, 28 lutego 2013. [dostęp 28 lutego 2013].
  18. 18,0 18,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lutego 2014 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 407)
  19. 19,0 19,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 lutego 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 410)
  20. 20,0 20,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 lipca 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 906)
  21. 21,0 21,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 lipca 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 909)
  22. 22,0 22,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2013 r. poz. 910)
  23. 23,0 23,1 Odznaczenia w 69. rocznicę Powstania Warszawskiego. prezydent.pl, 31 lipca 2013. [dostęp 31 lipca 2013].
  24. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 2013 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2013 r. poz. 919)
  25. 25,0 25,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 września 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 316)
  26. 26,0 26,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 350)
  27. 27,0 27,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 2013 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 490)
  28. 28,0 28,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lutego 2014 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 629)
  29. 29,0 29,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 lipca 2014 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2014 r. poz. 1018)
  30. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 października 2014 r. o nadaniu orderu i odznaczeń (M.P. z 2015 r. poz. 22)
  31. 31,0 31,1 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2015 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2015 r. poz. 441)
  32. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lipca 2014 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2014 r. poz. 1024)
  33. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 lipca 2014 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2014 r. poz. 1025)
  34. Statystyki odznaczeń. W: Aktualności [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 2015-03-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]