Krzyż Wschodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krzyż Wschodni
Awers
Awers wzoru krzyża na wstążce
Rewers
Rewers wzoru krzyża
Baretka
Baretka
Ustanowiono 15 grudnia 2016
Dewiza RATUJĄCYM POLAKÓW
Wielkość 40 × 40 mm
Kruszec metal srebrzony i oksydowany
Powyżej Gwiazdy[a]
Poniżej inne (resortowe, samorządowe, organizacyjne) wg kolejności otrzymania
Powiązane Krzyż Zachodni

Krzyż Wschodni – polskie państwowe odznaczenie cywilne ustanowione 15 grudnia 2016, przeznaczone dla cudzoziemców pomagającym osobom narodowości polskiej na dawnych Kresach Wschodnich pierwszej i drugiej Rzeczypospolitej Polskiej oraz na terenach byłego Związku Sowieckiego w latach 1917–1991[1]. „Bliźniak” Krzyża Zachodniego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotny projekt odznaczenia został wniesiony do Sejmu RP 9 września 2016 przez grupę posłów reprezentowanych przez Michała Dworczyka. Po jednogłośnym przyjęciu poprawek Komisji Łączności z Polakami za Granicą przez Sejm, 7 listopada został przekazany Marszałkowi Senatu i Prezydentowi RP. 15 grudnia przyjęto cześć senackich poprawek finalizując ustawę, którą prezydent Andrzej Duda podpisał 28 grudnia[2][b].

Od 14 grudnia 2015, z inicjatywy grupy senatorów reprezentowanych przez Jana Żaryna, w Senacie RP znajdował się projekt Krzyża Zachodniego, odznaczenia o podobnej funkcji, ale przeznaczonego dla osób, które w latach 1939–1989 udzielały Polakom schronienia lub innego rodzaju pomocy na obszarze nie objętym ustawą o Krzyżu Wschodnim[3][4]. 7 kwietnia 2017 Krzyż Zachodni został ustanowiony, a prezydent podpisał ustawę 6 maja 2017[5]. Oba „bliźniacze” odznaczenia wprowadzane w 2017 mają być narzędziem prowadzenia polskiej polityki historycznej[6].

17 sierpnia 2017 weszło w życie rozporządzenie Prezydenta RP precyzujące zasady nadawania Krzyża Wschodniego[7].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Krzyż przyznawany jest obcokrajowcom, którzy udzielali pomocy Polakom lub obywatelom polskim. Stanowi dowód wdzięczności oraz wyraz szacunku i pamięci wobec osób, które w latach 1917–1991[c] niosły pomoc Polakom na dawnych Kresach Wschodnich pierwszej i drugiej Rzeczypospolitej Polskiej oraz na terenach byłego Związku Sowieckiego i ratowały ich w obliczu prześladowań oraz ludobójstwa, ryzykując życiem własnym i swoich rodzin[1].

Krzyż nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw zagranicznych, który to przedstawia wnioski z własnej inicjatywy lub z inicjatywy związków i stowarzyszeń kombatanckich, organizacji społecznych, Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa oraz osób prywatnych, po uzyskaniu pozytywnej opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej[1][8].

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Odznaką krzyża jest krzyż równoramienny, wykonany w srebrzonym i oksydowanym metalu, o ośmiu rogach i wymiarach 40 × 40 mm, z obustronnie zaznaczoną krawędzią, biało emaliowany na awersie. Ramiona są poszerzone na końcach i mają podwójne uskoki pomiędzy ramionami. U góry odznaki znajduje się uszko i kółko służące do zawieszania. Pośrodku ramion nałożony jest wizerunek ukoronowanego stylizowanego herbu trójpolowego Rzeczypospolitej z Orłem, Pogonią i Michałem Archaniołem, w polach wypełnionych czerwoną emalią. Na ramionach poziomych widnieje majuskułowy napis: RATUJĄCYM POLAKÓW, na ramionach pionowych umieszczone są daty: 1917 oraz 1991. Herb z koroną, napis i daty są srebrzone i oksydowane. Cała powierzchnia Krzyża na rewersie jest fakturowana. Krzyż zawieszony jest na wstążce z rypsu jedwabnego koloru białego o szerokości 40 mm z dwoma czarnymi paskami o szerokości 3 mm po bokach, umieszczonymi w odległości 3 mm od brzegu[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Oraz inne otrzymane przed 4 lipca 2017 r.
  2. Ustawa weszła w życie 4 lipca 2017 r.
  3. Okres panowania komunizmu na wschodzie: od rewolucji październikowej do upadku ZSRR.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Ustawa z dnia 15 grudnia 2016 r. o ustanowieniu Krzyża Wschodniego (Dz.U. z 2017 r. poz. 8)
  2. Przebieg procesu legislacyjnego: Poselski projekt ustawy o ustanowieniu Krzyża Wschodniego. sejm.gov.pl. [dostęp 2017-01-11].
  3. Inicjatywy Ustawodawcze: Projekt ustawy o ustanowieniu Krzyża Zachodniego. senat.gov.pl. [dostęp 2017-01-11].
  4. Wiktor Ferfecki: PiS ustanawia nowe ordery. Opozycja: Nie za dużo?. rp.pl, 2016-12-22. [dostęp 2017-01-11].
  5. Informacje o ustawie z dnia 7 kwietnia 2017 r. o ustanowieniu Krzyża Zachodniego. W: Ustawy. Podpisane. [on-line]. prezydent.pl. [dostęp 2017-05-08].
  6. Kacper Świsłowski: Nowe cywilne odznaczenie coraz bliżej. To może być przełom w polskiej polityce historycznej. wprost.pl, 21 kwietnia 2017.
  7. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie nadawania Krzyża Wschodniego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1533)
  8. Ustawa z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 2303)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 maja 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ustanowieniu Krzyża Wschodniego (Dz.U. z 2018 r. poz. 975).