2 Pułk Przedniej Straży Buławy Wielkiej Koronnej
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
1789 |
| Rozformowanie |
1793 |
| Nazwa wyróżniająca |
Buławy Wielkiej Koronnej |
| Tradycje | |
| Rodowód | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | |
| Działania zbrojne | |
| Wojna w obronie Konstytucji 3 maja | |
| Organizacja | |
| Rodzaj wojsk | |
| Podległość |
Dywizja Wołyńsko-Podolska (1792)[1] |
2 Pułk Przedniej Straży Buławy Wielkiej Koronnej – oddział kawalerii armii koronnej wojska I Rzeczypospolitej autoramentu narodowego[2].
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Na decyzji sejmu z 9 lutego 1789 zwiększono liczbę pułków przedniej straży wojska koronnego do pięciu oddziałów. W efekcie tego dotychczasowy regiment konny Buławy Wielkiej Koronnej przemianowano na pułk 2 przedniej straży. Jednocześnie pułk (2) przedniej straży ks. Lubomirskiego Byszewskiego otrzymał nazwę pułku 5 przedniej straży[3]. W styczniu 1789 posiadał 255 „głów”[4].
Zgodnie z planowanym etatem 100-tysięcznej armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów pułk miał liczyć etatowo 1369 „głów”. W sztabie wyższym miało służyć 5 oficerów, w średnim i niższym – 15. W skład pułku miało wejść 10 chorągwi po 135 „głów” każda. Etat ten nie został zrealizowany i rozpoczęto formowanie 65-tysięcznej armii. Pułk w tym przypadku miał liczyć etatowo 1099 „głów”[5] w tym 19 w sztabie i 8 chorągwi po 135 osób[6].
Pułk w 1792 liczył 1016 „głów” i 1016 koni[7]. Przed wybuchem wojny z Rosją, wiosną 1792 liczył według etatu 1099 żołnierzy a faktycznie posiadał 1046[8], 442 towarzyszy „przytomnych”, 72 towarzyszy przytomnych proszących o dymisję[9]. W marcu 1792 stacjonował w Czeczelniku[1].
W następstwie drugiego rozbioru, stacjonujący w Smile i w Jampolu pułk znalazł się za kordonem i 6 maja 1793 roku został wcielony do wojska rosyjskiego pod nazwą żytomierskiego pułku lekkokonnego[10][11].
Po wybuchu insurekcji kościuszkowskiej pułk został rozbrojony. Około 150 kawalerzystów zdołało się przedrzeć do insurekcji[11].
Jego żołnierze walczyli pod Zieleńcami (17 czerwca 1792), Włodzimierzem (8 lipca 1792)[10] i w potyczce pod Dubnikami[11].
Stanowiska
[edytuj | edytuj kod]- Mohilow[10], Chwastów (XII 1789)[12], Czeczelnik (1792)
Żołnierze regimentu
[edytuj | edytuj kod]Obsada pułku była identyczna jak 1 pps im. Królowej[11]. Do 1789 roku regiment etatowo liczył 24 oficerów z szefem i regimentsfelczerem włącznie. W sztabie służyli: szef, pułkownik, podpułkownik, major, kwatermistrz, audytor, adiutant w randze porucznika. W kompaniach służyło: dwóch kapitanów z kompanią, dwóch kapitanów sztabowych (agrègè), sześciu poruczników i sześciu chorążych. Szefa i pułkownika w dowodzeniu kompaniami zastępowali kapitanowie sztabowi. Podpułkownik i major osobiście dowodzili swoimi kompaniami[13]. W 1790, po utworzeniu pułku straży przedniej, podpułkownik otrzymał kompanię, pojawił się drugi major, trzech nowych kapitanów sztabowych, drugi adiutant, dwóch nowych poruczników i dwóch nowych chorążych, co dało teoretyczną liczbę 34 oficerów w pułku[13].
- Franciszek Ksawery Branicki (8 XI 1774-)
Pułkownicy[10]:
- Antoni Granowski (1754–1579)
- Karol Malczewski (1780–1787)
- Józef Zajączek (1787–4 V 1792)
- Michał Strzałkowski (7 VIII 1792–1994)
Hierarchia regimentu
[edytuj | edytuj kod]- regiment arkebuzerii hetmana wielkiego koronnego Adama Mikołaja Sieniawskiego (–1717) → regiment dragonii Buławy Wielkiej Koronnej (1717–1789) → pułk 2 przedniej straży Buławy Wielkiej Koronnej (1789–1793) ↘ żytomierski pułk lekkokonny (rosyjski)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Górski 1894 ↓, s. 219.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 245.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 127.
- ↑ Górski 1894 ↓, s. 182.
- ↑ Górski 1894 ↓, s. 210.
- ↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 380.
- ↑ Ratajczyk i Teodorczyk 1987 ↓, s. 98.
- ↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 376.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 194.
- ↑ a b c d e Gembarzewski 1925 ↓, s. 11.
- ↑ a b c d Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 402.
- ↑ Górski 1894 ↓, s. 205.
- ↑ a b Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 382.
- ↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 403.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Konstanty Górski: Historya jazdy polskiej. Kraków: Spółka wydawnicza Polska, 1894.
- Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1717-1794. T.1: Oficerowie wojska koronnego, cz.1: Sztaby i kawaleria. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 2002. ISBN 83-71-88-500-8.
- Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775–1794. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
- Leonard Ratajczyk, Jerzy Teodorczyk: Wojsko powstania kościuszkowskiego w oczach współczesnych malarzy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07090-3.