4 Brygada Kawalerii Narodowej
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
30 listopada 1789 |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja |
patrz: stanowiska |
| Rodzaj wojsk | |
| Podległość | |
4 Brygada Kawalerii Narodowej – brygada jazdy koronnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów autoramentu narodowego[1].
Inna nazwa:2 Małopolska Brygada Kawalerii Narodowej[2]
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Brygada została utworzona 30 listopada 1789 roku[3]. W październiku 1789 roku rozpoczęto reorganizację brygad kawalerii. Z dwóch chorągwi II Ukraińskiej Brygady Kawalerii Narodowej i dziesięciu chorągwi Półbrygady Małopolskiej utworzono 2 Małopolską Brygadę Kawalerii Narodowej Jana E. Potockiego, a jej chorągwiom nadano numery od 37 do 48[2]. Przez cały czas formalnie należała do Dywizji Małopolskiej. Poszczególne chorągwie były rozbudowywane i translokowane do brygady w 1790 roku[4]. W czerwcu 1790 liczyła 1756 „głów” i 1739 koni[5].
Wiosną 1792 roku, w przededniu wojny z Rosją uzyskała swój najwyższy rozwój organizacyjny i liczyła etatowo 1818 ludzi, a faktycznie 1750[6]. W marcu 1792 8 jej chorągwi stacjonowało na Wołyniu, a 4 na Mazowszu[7].
Brygada w 1792 liczyła 1750 „głów”, 189 towarzyszy „przytomnych”, 63 towarzyszy przytomnych proszących o dymisję, 12 towarzyszy przytomnych proszących o przejście na towarzyszy „sowitych”[8] i 1750 koni[9]. W 1794 roku w marcu liczyła 1241 „głów” i 1127 koni, w maju 1118 „głów” i 1004 koni a we wrześniu 1003 „głów” i 878 koni[9]. W okresie powstania kościuszkowskiego posiadała na uzbrojeniu 825 karabinów, 328 pistoletów, 998 szabel i 129 pik[10].
Walki i potyczki
[edytuj | edytuj kod]Brygada wzięła udział w kampanii litewskiej w wojnie 1792 roku[4]. Żołnierze brygady walczyli pod Grannem (24 lipca 1792), Kozubowem (25 marca 1794), Opatowem (29 marca 1792), Racławicami (4 kwietnia 1794) i Szczekocinami (6 czerwca 1794), a także w obronie Warszawy, w działaniach zbrojnych pod Sielcem (17 września 1794), Rzewniem (18 września 1794), Kadniewkiem, Gzowem i Strzyżem (20 i 24 września 1794)[3].
Stanowiska
[edytuj | edytuj kod]- Krasnystaw do Augustowa (1790)
- 8 chorągwi na Wołyniu (Połonne)
- 4 chorągwie w Mazowieckiem (marzec 1792)
- 2 szwadrony w Warszawie
- reszta w Solcu i okolicach (październik 1793)[3]
Żołnierze brygady
[edytuj | edytuj kod]Do jesieni 1789 roku sztab brygad składały się z brygadiera, vicebrygadiera, kwatermistrza, audytora i adiutanta. Nowo uchwalony etat poszerzał sztab brygady o trzech majorów i adiutanta. Zgodnie z prawem ustanowionym 9 października 1789 roku brygadier, vicebrygadier i major mieli być wybierani przez króla spośród przedstawionych mu przez Komisję Wojskową w połowie osób zgodnie ze starszeństwem i zdatnością ze służby czynnej i w połowie spośród rotmistrzów z kawalerii narodowej i rodaków wracających ze służby zagranicznej. Pozostałych oficerów sztabu fortragował brygadier[11].
- Jan Nepomucen Eryk Potocki (1789 – 9 VIII 1792)
- Adam Walewski (9 VIII 1792–1794)[12]
- p.o. Jan Ludwik Manget[a]
- p.o. Piotr Jaźwiński[b]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 245.
- ↑ a b Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 52.
- ↑ a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 8.
- ↑ a b c Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 174.
- ↑ Górski 1894 ↓, s. 215.
- ↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 52-53.
- ↑ Górski 1894 ↓, s. 219.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 194.
- ↑ a b Ratajczyk i Teodorczyk 1987 ↓, s. 98.
- ↑ Bauer 1981 ↓, s. 288.
- ↑ Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 54.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 127.
- ↑ a b Machynia i Srzednicki 2002 ↓, s. 175.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Krzysztof Bauer: Wojsko koronne powstania kościuszkowskiego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981. ISBN 83-11-06605-1.
- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Konstanty Górski: Historya jazdy polskiej. Kraków: Spółka wydawnicza Polska, 1894.
- Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1717-1794. T.1: Oficerowie wojska koronnego, cz.1: Sztaby i kawaleria. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 2002. ISBN 83-71-88-500-8.
- Tomasz Ciesielski: Jazda koronna i Wielkiego Księstwa Litewskiego autoramentu narodowego armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1717-1776. W: Aleksander Smoliński[red.]: Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T.1. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010. ISBN 978-83-231-2567-9.
- Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775–1794. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
- Leonard Ratajczyk, Jerzy Teodorczyk: Wojsko powstania kościuszkowskiego w oczach współczesnych malarzy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07090-3.