5 Pułk Litewski Przedniej Straży
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie | |
| Rozformowanie | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
Hallaszewicz |
| Ostatni |
Ludwik Lissowski |
| Działania zbrojne | |
| Wojna siedmioletnia Powstanie kościuszkowskie | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja |
patrz: stanowiska |
| Rodzaj wojsk | |
.JPG)
5 Pułk Litewski Przedniej Straży – oddział jazdy armii Wielkiego Księstwa Litewskiego wojska I Rzeczypospolitej autoramentu narodowego[1].
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Sformowany w 1733 z chorągwi tatarskich Józefa Potockiego. Wszedł w skład wojsk saskich[2][3], ale już od 1764 był na służbie wojska I Rzeczypospolitej[4]. Jego sztab stacjonował wówczas w Kobryniu. Od lipca 1765 etatowo liczył 352 ludzi i składał się ze sztabu i sześciu chorągwi. Sztab tworzyli pułkownik, premier chorąży i second chorąży oraz regent, felczer, dobosz, kowal i profos. W chorągwiach służyło natomiast sześciu rotmistrzów, sześciu poruczników i sześciu chorążych, sześciu trębaczy, a także 150 towarzyszy i 150 pocztowych towarzyskich oraz 8 pocztowych oficerskich[5].
W 1776 pułk liczył etatowo 327 żołnierzy. Według „raty marcowej” z 1777 stan pułku wynosił 301 żołnierzy[6]. Faktycznie w służbie przebywało wówczas 302 żołnierzy. W czasie reform przeprowadzonych przez Sejm Czteroletni etat pułku wzrósł do 612 ludzi. Faktycznie w grudniu 1790 służyło 608. Bezpośrednio przed wybuchem powstania kościuszkowskiego w pułku służyło 532 ludzi[7]. Składał się z sześciu chorągwi[8].
W 1789 pułk otrzymał numer 5 w hierarchii tej formacji w wojsku litewskim[9].
Stanowiska
[edytuj | edytuj kod]Żołnierze pułku
[edytuj | edytuj kod]Etatową obsadę oficerską normował etat stutysięczny wojska, według którego w pułku powinni się znajdować: pułkownik, podpułkownik, dwóch majorów, kwatermistrz, audytor, dwóch adiutantów, czterech rotmistrzów z chorągwiami, czterech rotmistrzów sztabowych, ośmiu poruczników, ośmiu chorążych[12].
- Hallaszewicz
- Aleksander Murza Korycki[14]
- Ignacy Poniatowski (1774–1780)
- Jan Gorycza (1780–1787)
- gen. mjr Stanisław Byszewski (1787–1994)[15]
- p.o. Ludwik Lissowski[a]
Bitwy i potyczki
[edytuj | edytuj kod]Jego żołnierze brali udział w działaniach zbrojnych wojny siedmioletniej. Jako 5 pułk Przedniej Straży Wielkiego Księstwa Litewskiego wziął też udział w wojnie z Rosją w 1792 r. oraz w powstaniu 1794[10]. Walczył pod Pragą (2 listopada 1794)[11].
Skład pułku
[edytuj | edytuj kod]| Chorągiew | Rotmistrz | Porucznik | Chorąży | Namiestnik |
|---|---|---|---|---|
| Chorągiew pułkowa | Aleksander Korycki | Aleksander Adamowicz | Mustafa Bazarewski | Jan Babski, Szymon Zdanowicz |
| Chorągiew Stankiewicza | Remigian Stankiewicz | Mustafa Okmiński | Tomasz Trojanowski | Dawid Smolski |
| Chorągiew Abramowicza | Aleksander Abramowicz | Jan Tyszka | Aleksander Kiński | Aleksander Bohuszewicz, Aleksander Bohdanowicz |
| Chorągiew Komorackiego | Jan Komoracki | Samuel Stankiewicz | Abraham Masłowski | vacat |
| Chorągiew Ibrahimowicza | Michał Ibrahimowicz | Dawid Okmiński | Jan Sielecki | Samuel Safarewicz, Sulejman Bohuszewicz, Szymon Zdanowicz |
| Chorągiew Andrzejewskiego | Stanisław Andrzejewski | Abraham Azulewicz | Mustafa Januszewski | Michał Lelak, Wojciech Dobrzyński, Józef Talkowski |
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 200 Ludwik Liszewski był podpułkownikiem.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 245.
- ↑ Gembarzewski 1925 ↓, s. 14.
- ↑ Machynia 2012 ↓, s. 47.
- ↑ Sułek 1966 ↓, s. 185.
- ↑ Machynia 2012 ↓, s. 60–61.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXI.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 227.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 228.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 122.
- ↑ a b Machynia 2012 ↓, s. 61.
- ↑ a b c Gembarzewski 1925 ↓, s. 15.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 163.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 229.
- ↑ Machynia 2012 ↓, s. 79.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 130.
- ↑ Machynia 2012 ↓, s. 62.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Mariusz Machynia, Valdas Rakutis, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Sztab, kawaleria, artyleria, wojska inżynieryjne i piechota. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 1999. ISBN 83-7188-239-4.
- Mariusz Machynia: Kawaleria litewska w początkowym okresie działań Komisji Wojskowej Rzeczypospolitej Wielkiego Księstwa Litewskiego. Lata 1765–1766. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
- Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775–1794. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
- Zdzisław Sułek: Wojskowość polska w latach 1764-1794. W: Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Tom II (1648-1864). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1966.