Cmentarz Na Rossie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Cmentarz na Rossie)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cmentarz Na Rossie
Stara Rossa, Brama Główna (2007)
Stara Rossa, Brama Główna (2007)
Państwo  Litwa
Miejscowość Wilno
Adres Rasų gatvė 32
Vilnius 11351
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie katolicki
Data otwarcia 6 maja 1801
Architekt Józef Poussier
Wojciech Jastrzębowski
Położenie na mapie Wilna
Mapa lokalizacyjna Wilna
Cmentarz Na Rossie
Cmentarz Na Rossie
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Cmentarz Na Rossie
Cmentarz Na Rossie
Ziemia54°40′06″N 25°18′16″E/54,668333 25,304444
Widok ogólny cmentarza Na Rossie
Mauzoleum Matka i Serce Syna (1936)
Mauzoleum Matka i Serce Syna (2010)
Grób Joachima Lelewela (2010)
Cmentarz wojskowy (2008)
Zdewastowany grób Józefa Montwiłła (2005)

Cmentarz Na Rossie (cmentarz misjonarzy na Rossie, lit. Rasų kapinės) – zabytkowy zespół cmentarny w Wilnie, na Rossie, o powierzchni 10,8 ha.

Cmentarz Na Rossie jest jedną z czterech polskich nekropolii narodowych. W skład zespołu cmentarnego wchodzi Stara Rossa (1769), Nowa Rossa (1847), Cmentarz Wojskowy (1920), mauzoleum Matka i Serce Syna (1936).

Historia[edytuj]

Stara Rossa[edytuj]

Pierwsza wzmianka o pochówkach na tym terenie pochodzi z 1436, grzebano tu ofiary morowego powietrza. Pierwszy cmentarz zamiejski powstał z inicjatywy parafii św. Józefa i Nikodema za Ostrą Bramą w 1769[1], miał 3,5 ha i znajdował się pod opieką jezuitów z kościoła Wniebowstąpienia Pańskiego, pod koniec XVIII wieku wybudowano pierwsze katakumby. Jako nekropolia miejska został oficjalnie zalegalizowany przez magistrat wileński w 1801, w 1814 miało miejsce pierwsze powiększenie obszaru o tereny nazywane obecnie Wzgórzem (Górką) Literatów. W 1820 teren cmentarza otoczono murem, a w 1840 ks. Józef Bogdanowicz zainicjował wybudowanie w pobliżu katakumb neogotyckiej kaplicy pogrzebowej. Od tego czasu cmentarz uznawano za elitarny, chowano osoby zasłużone lub stojące wyżej w hierarchii społecznej. W 1847 w związku z wyczerpaniem się możliwości grzebalnych powstała nowa nekropolia po drugiej stronie ulicy Listopadowej tzw. Nowa Rossa[2]. Po 1945 i opuszczeniu Wilna przez polskich mieszkańców rozpoczęła się celowa dewastacja nekropolii, nagrobki były niszczone przez wandali, teren cmentarza stał się miejscem spotkań półświatka, który rozbijał nagrobki, niszczył epitafia, a wszystko przy biernej postawie nowych władz. W wielu grobowcach urządzono składy materiałów budowlanych oraz warsztaty, a z części zdemontowano epitafia[3]. Tragicznym był dla Starej Rossy rok 1952, kiedy doprowadzono do zniszczenia monumentalnych katakumb. Cmentarz został zamknięty dla nowych pochówków w 1967 a dwa lata później, w 1969 wpisany do rejestru zabytków.

Wiele z zachowanych na cmentarzu obiektów zabytkowych znajduje się w złym stanie technicznym[4]. Od 1990 konserwacją zabytkowych nagrobków zajmuje się miejscowy Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą[5]. Cmentarz zajmuje strome wzgórze morenowe o różnicy poziomów ok. 30 metrów, na wyniosłości tej znajdują się cztery wzniesienia tj. Górka Literacka, Górka Anielska, Wzgórze Pomocne i Wzgórze Południowe[3].

Cmentarz wojskowy[edytuj]

Powstał w 1920 na niewielkim terenie przed Starą Rossą, po lewej stronie bramy cmentarza znajduje się grób Marii z Billewiczów Piłsudskiej, miejsce pochówku urny z sercem Józefa Piłsudskiego. Nagrobek wieńczy płyta granitowa wydobyta na terenie polskiej wsi kresowej Bronisławka na Wołyniu. Płyta została obrobiona i oszlifowana przez Bolesława Sypniewskiego w warszawskim Zakładzie Kamieniarskim Sypniewskich przy ulicy Powązkowskiej (zakład ten mieści się w tym miejscu do dnia dzisiejszego), tam też został wykuty słynny napis na płycie: „Matka i serce syna”[6].

Przy bramie wejściowej, znajduje się kwatera żołnierska o powierzchni 0,2 ha na której spoczywają polscy oficerowie i ochotnicy polegli w latach 1919–1920 w walkach o Wilno, a także żołnierze Armii Krajowej polegli podczas operacji Ostra Brama w 1944 roku.

Nowa Rossa[edytuj]

Cmentarz powstał w 1847 na wschód od Starej Rossy, pochowani są tu mieszkańcy Wilna oraz żołnierze polegli w latach 1919-1920. Mogiły żołnierzy tworzą część nazywaną Cmentarzem Wojskowym Polsko-Litewskim, spoczywają tam m.in. członkowie Samopomocy Wileńskiej, czyli pierwszej samoistnie powstałej polskiej władzy w mieście. Wcentralnym punkcie kwatery żołnierzy polskich znajduje się kolumna z napisem „Wilno swoim wybawcom”[3].

Pochowani na cmentarzu[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Pochowani na Cmentarzu na Rossie w Wilnie.

Na cmentarzach spoczywają polscy żołnierze polegli w bojach 1919, 1920, 1939 i 1944, a także znane postacie polskiej, białoruskiej i litewskiej historii, m.in.:

W 2010 roku, z inicjatywy Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą, uruchomiono stronę internetową z historią cmentarza, gdzie można zobaczyć stare i współczesne zdjęcia oraz poznać pełną listę pochowanych tam osób[7].

Przypisy[edytuj]

  1. Juliusz Kłos, Wilno: przewodnik krajoznawczy, Wilno 1937, s. 229.
  2. Krzysztof Wałejko (z zespołem red. ks. Marek Borysiak, Anna Franko, Irena Jutkiewicz i Katarzyna Jutkiewicz: Praktyczny przewodnik po Wilnie. Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Krzysztof Wałejko”, Suwałki 2003, s. 103-106. ISBN 8391897826.
  3. a b c Adam Dylewski: Wilno (cykl Miasta Marzeń. Agora S.A., Warszawa 2009, s. 177-183. ISBN 9788360174906.
  4. gaw. Cmentarz na Rossie w alarmująco złym stanie. „Rzeczpospolita”, 16-04-2008. ISSN 0208-9130. 
  5. Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą otrzyma nagrodę im. prof. Aleksandra Gieysztora. delfi.lt, 10 stycznia 2014. [dostęp 2014-02-07].
  6. W. Wiernic, Dzieje granitowego głazu, „Gazeta Polska”, 12 V 1937.
  7. naszdziennik.pl: Cmentarz na Rossie ma stronę internetową. [dostęp 6.12.2010].

Linki zewnętrzne[edytuj]