Alfabet gruziński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
"damtserloba" = pismo

Alfabet gruziński – rodzaj pisma głoskowego, służący do zapisywania języka gruzińskiego oraz kilku innych języków z rodziny kartwelskiej.

Alfabet gruziński powstał najprawdopodobniej w IV w. n.e. Za podstawę do jego tworzenia służył albo alfabet syryjski, albo alfabet grecki, jednak szczegółowe pochodzenie znaków nie jest znane. Zgodnie z tradycją, za twórcę alfabetu gruzińskiego uważany jest pierwszy gruziński władca – Parnawaz w 284 p.n.e.

Alfabet gruziński posiada trzy kroje pisma, dość różniące się od siebie. Są to asomtawruli (gruz. 'majuskuła'), zwany też mrgwlowani (gruz. 'zaokrąglony'), chucuri (gruz. 'kościelny') określany niekiedy jako nuschuri (gruz. 'minuskuła') oraz mchedruli (gruz. 'rycerski').

Najstarsze zabytki zapisane alfabetem gruzińskim pochodzą z V w. n.e. i zapisane są w asomtawruli. Obecnie jest używana forma mchedruli , stworzona w XI w., która ostatecznie wyparła pozostałe kroje w XVIII w.

Współczesny alfabet gruziński składa się z 33 znaków. Nie są rozróżniane wielkie i małe litery.

Litery

ქართული დამწერლობა — ანბანური ტიპის თავისთავადი, თვითმყოფადი სისტემა, რომელსაც ქართველური ენები (ძირითადად ქართული) იყენებს, დროგამოშვებით კი სხვა კავკასიური ენებიც (მათ შორის ოსური და აბხაზური ენები 1940-იან წლებში). თანამედროვე ანბანს 33 ასო აქვს. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში ცისფრად აღნიშნულია ასოები, რომლებიც ამჟამად არ გამოიყენება.

— Przykład języka i alfabetu gruzińskiego - fragment artykułu o alfabecie w gruzińskiej wikipedii.
Litera Unicode Nazwa ISO 9984 BGN[potrzebne źródło] Wymowa
U+10D0 an A a А а [a]
U+10D1 ban B b B b [b]
U+10D2 gan G g G g [ɡ]
U+10D3 don D d D d [d]
U+10D4 en E e E e [ɛ] (polskie e)
U+10D5 vin V v V v [v] (polskie w)
U+10D6 zen Z z Z z [z]
U+10D7 tan T’ t’ T t [tʰ] (przydechowe³ t)
U+10D8 in I i I i [ɪ] (osłabione polskie i lub y)
U+10D9 k’an K k K’ k’ [] (glottalizowane² k)
U+10DA las L l L l [l]
U+10DB man M m M m [m]
U+10DC nar N n N n [n]
U+10DD on O o O o [ɔ] (polskie o)
U+10DE par P p P’ p’ [] (glottalizowane² p)
U+10DF žan Ž ž Zh zh [ʒ] (polskie ż)
U+10E0 rae R r R r [r]
U+10E1 san S s S s [s]
U+10E2 t’ar T t T’ t’ [] (glottalizowane² t)
U+10E3 un U u U u [ʊ] (osłabione u)
U+10E4 par P’ p’ P p [pʰ] (przydechowe³ p)
U+10E5 kan K’ k’ K k K’ k’ [kʰ] (przydechowe³ k)
U+10E6 ɣan Ḡ ḡ Gh gh [ɣ] (dźwięczny odpowiednik ch – nie mylić z "gardłowym" dźwięcznym h czeskim i kresowym)
U+10E7 q’ar Q q Q’ q’ [] (języczkowe k glottalizowane²)
U+10E8 šin Š š Sh sh [ʃ] (polskie sz)
U+10E9 čin Č’ č’ Ch ch [ʧʰ] (przydechowe³ cz)
U+10EA can C’ c’ Ts ts [ʦʰ] (przydechowe³ c)
U+10EB ʒil J j Dz dz [ʣ] (polskie dz)
U+10EC c’il C c Ts’ ts’ [ʦʼ] (glottalizowane² c)
U+10ED č’ar Č č Ch’ ch’ [ʧʼ] (glottalizowane² cz)
U+10EE xan X x Kh kh [x] (twarde polskie ch)
U+10EF ǯan J̌ ǰ J j [ʤ] (polskie )
U+10F0 hae H h H h [h] (miękkie polskie h)

¹ Tam, gdzie nie zostały podane informacje dotyczące wymowy, pokrywa się ona z polskim odpowiednikiem.
² Glottalizacja oznacza dodatkowe zwarcie krtani w momencie wymawiania danej spółgłoski.
³ Przydech oznacza krótkie h po spółgłosce.

Spotyka się też użycie połączeń dz, dla , i kreskę przy przydechowych, a nie glottalizowanych.[potrzebne źródło]