Jan Paweł Woronicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jan Paweł Woronicz
Prymas Królestwa Polskiego
Jan Paweł Woronicz
Herb Jan Paweł Woronicz
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1757
Tajkury lub Brodów
Data i miejsce śmierci 6 grudnia 1829
Wiedeń
Biskup diecezjalny krakowski
Okres sprawowania 1816–1829
Arcybiskup metropolita warszawski
Okres sprawowania 1828–1829
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja jezuici
Śluby zakonne 5 września 1770
Prezbiterat 5 czerwca 1784
Sakra biskupia 8 maja 1816
Odznaczenia
Order św. Stanisława Order Orła Białego
Wikicytaty Jan Paweł Woronicz w Wikicytatach
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 8 maja 1816
Konsekrator Jan Klemens Gołaszewski
Współkonsekratorzy Franciszek Zambrzycki
Feliks Lewiński

Jan Paweł Woronicz herbu Pawęża, pseud. i krypt.: I. W.; J. W.; Jeden z Synów Ojczyzny, (ur. 28 czerwca 1757[1] w Tajkurach[2] lub Brodowie pod Ostrogiem[1], zm. 6/7 grudnia 1829 w Wiedniu) – polski biskup rzymskokatolicki, kaznodzieja, jezuita do 1772, poeta, mówca, radca stanu Księstwa Warszawskiego, biskup diecezjalny krakowski w latach 1816–1829, arcybiskup metropolita warszawski i prymas Królestwa Polskiego w latach 1828–1829.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się na Wołyniu (w Tajkurach lub Brodowie), jako syn Piotra, dzierżawcy Brodowa i Tajkur, i Magdaleny z Jackowskich. Początkowo uczył się u jezuitów w Ostrogu na Wołyniu, gdzie ujawnił zdolności poetyckie, pisząc pierwsze sielanki. Tam też wstąpił wkrótce do zakonu jezuitów (5 września 1770), gdzie odbył 2-letni nowicjat i roczny kurs retoryki. Jednak wobec kasaty tego zakonu w roku 1773 został ostatecznie wyświęcony na księdza diecezjalnego. Wkrótce potem podjął studia w Akademii Wileńskiej, które zakończył z tytułem doktora obojga praw. W roku 1777 pracował w Ostrogu jako nauczyciel I klasy w szkole pojezuickiej. Począwszy od roku 1781 przebywał w Warszawie i w Osiecku u księdza Jędrzeja Reptowskiego (kanonik poznański i proboszcz Osiecka).

W latach 1783-1784 studiował teologię w seminarium Św. Krzyża Ks. Ks. Misjonarzy (Warszawa). Dnia 3 marca 1784 (3 miesiące przed uzyskaniem święceń kapłańskich) został, dzięki poparciu A. Okęckiego (biskup poznański i warszawski), proboszczem w Liwie (stanowisko to objął prawdopodobnie dopiero w lipcu)[1], uzyskując tym samym godność infułata. Wkrótce (11 listopada 1784) został także kanonikiem kijowskim. Podczas Sejmu Czteroletniego pracował w komisji do spraw religijnych. Był autorem mów sejmowych napisanych dla biskupów Kaspra Cieciszowskiego i Macieja Garnysza. W 1791 dzięki poparciu biskupa chełmskiego Wojciecha Skarszewskiego został audytorem kurii diecezji chełmskiej. Od 1794 był kanonikiem chełmskim. W czasie insurekcji kościuszkowskiej był komisarzem Komisji Porządkowej Księstwa Mazowieckiego. 12 marca 1795 objął kanonię warszawską. W listopadzie 1797 został kanonikiem wrocławskim. W 1800 wycofał się z życia hierarchii kościelnej i osiadł na probostwie w Kazimierzu Dolnym. Tam związał się z rodziną Czartoryskich osiadłą w Puławach. Swój najlepszy poemat Świątynia Sybilli zadedykował wówczas księżnej Izabeli Czartoryskiej. W latach 1803–1815 był proboszczem w Powsinie. Utrzymywał jednak żywy kontakt z pobliską Warszawą, działając między innymi w Towarzystwie Przyjaciół Nauk.

Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego został mianowany w 1806 członkiem Izby Wojenno-Administracyjnej, zaś w 1808 – członkiem Rady Stanu. W 1810 mianowany członkiem Sekcji Spraw Wewnętrznych i Obrządków Religijnych. W 1812 przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego[3].

W 1815 cesarz Aleksander I mianował go biskupem diecezjalnym krakowskim i senatorem Królestwa Polskiego. W 1827 został arcybiskupem metropolitą warszawskim i prymasem Królestwa Polskiego. 24 maja 1829 na Zamku Królewskim w Warszawie przewodniczył uroczystościom koronacyjnym cesarza Mikołaja I, który koronował się sam, prymas Woronicz podał mu jedynie koronę.

Zmarł w Wiedniu nocą 6/7 grudnia 1829. Pochowany został 8 stycznia 1830 w Krakowie na Wawelu. Jego pogrzeb był wielką manifestacją patriotyczną.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jego najważniejsze utwory to: Zjawienie Emilki (1796/1797), Świątynia Sybilli (1801) i Hymn do Boga (15 V 1805). Zasłynął też jako homiletyk i mówca, jako retor wielokrotnie porównywany z Piotrem Skargą.

Odznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania Aleksandra I Romanowa[4]. W 1829 odznaczony Orderem Orła Białego[5].

Ważniejsze utwory i mowy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiersz do JW. Imć Pani Ludwiki Chodkiewiczowej, starościny żmudzkiej... w dzień jej imienin, brak miejsca wydania (około roku 1780?); druk bezimienny; autorstwo przyjmuje Estreicher XXXIII, 1939, 336 (według notatki na druku)
  2. Do... księdza Jędrzeja Reptowskiego... w dzień imienin 1781 r., brak miejsca wydania (1781); odpis: zobacz poz. 55 t. 2 (pt. Oda do X. A. R. K. P.)
  3. Pieśni wiejskie dla... księdza Gaspra Cieciszowskiego, biskupa koadiutora kijowskiego... odwiedzającego Osieck i tamtejszy parafialny poświęcającego kościół. Dnia 19 maja roku 1782, brak miejsca wydania (1782); odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 7, t. 1
  4. Do... księdza Antoniego Okęckiego, biskupa poznańskiego i warszawskiego... W dzień imienin dnia 13 czerwca roku 1782, brak miejsca wydania (1782); odpis: zobacz poz. 55 t. 2
  5. Sielanka Aleksys... Roku 1782 w listopadzie, brak miejsca i roku wydania; odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wydania następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1
  6. Sielanki z okazji aktu ślubnego... Ignacego Działyńskiego, wojewodzica kaliskiego... z Felicjanną Woroniczówną... Dnia 19 stycznia 1783 w Trojanowie odprawionego (Warszawa 1783); odpis: zobacz poz. 55 t. 2, (pierwodruk podpisany: I. W.)
  7. Żal pasterza przy utracie owieczki. Sielanka z okoliczności śmierci... Adama Cieciszowskiego, pisarza wielkiego koronnego..., powst. w maju 1783, brak miejsca wydania (1783)
  8. Do... księdza Antoniego Okęckiego, biskupa poznańskiego i warszawskiego... Dnia 13 czerwca 1783 (Sielanka Moszny), brak miejsca wydania (1783); odpis: zobacz poz. 55 t. 2, (pierwodruk podpisany: I. W.)
  9. List z wygnania do przyjaciela (J. Reptowskiego). 1 grudnia 1783, brak miejsca i roku wydania, wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1
  10. Sielanka Bolechowice... Wiersz do ks. Józefa Olechowskiego, archidiakona krakowskiego. 19 marca 1784, brak miejsca wydania 1784, wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1
  11. Nowe pokoje w Zamku Królewskim obrazami sławniejszych czynów polskich, portretami i bustami znakomitszych Polaków ozdobione. R. 1786 w listopadzie, (Warszawa) 1786; odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wydanie następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 4 t. 2 (z błędną datą: R. 1783...), poz. 7 t. 1 (z błędną datą: R. 1783...); pierwodruk podpisany: J. W.
  12. Na wjazd JO. Książęcia Michała Jerzego Ciołka Poniatowskiego... 1786 dnia 11 października, brak miejsca wydania (1786); odpis: zobacz poz. 55 t. 2
  13. Karta z dziejów starożytnego kościoła w Liwie, Rękopis... z 1786 z zachowaniem pisowni autora wyd. K. Leszczyński, Warszawa 1916
  14. Uwagi nad Projektem składu w Zakroczymiu (podanym przez T. Czackiego), powst. 1787, autograf: Biblioteka Jagiellońska sygn. 1799; odpis: zobacz poz. 55 t. 4
  15. Mowa... księdza Cieciszowskiego, biskupa kijowskiego... miana na sesji sejmowej dnia 16 marca r. 1789, Warszawa 1789; odpis: zobacz poz. 55 t. 4 (pt. Mowa w imieniu biskupa kijowskiego w obronie funduszów duchownych); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5, t. 6
  16. Kazanie na dzień i uroczystość orderu Ś. Stanisława, biskupa i męczennika, miane przed zgromadzeniem kawalerów tego orderu, przez... w Kościele X. X. Misjonarzów dnia 8 maja 1789, Warszawa (1789); odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5, t. 4
  17. List pasterski... K. Cieciszowskiego, biskupa kijowskiego i czernihowskiego do duchowieństwa polecający modlitwy w skutku szczęśliwie rozpoczętego sejmu, brak miejsca wydania (1789); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5, t. 6, (dat. 27 grudnia 1789)
  18. Uwagi nad pismem: Plenipotenci miast duchownych do JW. Sołtyka, posła krakowskiego, brak miejsca wydania (około roku 1789); odpis: zobacz poz. 55 t. 4, (druk bezimienny; na egz. Biblioteki Jagiellońskiej notka rękopiśmienna o autorstwie)
  19. Głos... księdza Cieciszowskiego, biskupa kijowskiego na sesji sejmowej. Dnia 2 września 1790, (Warszawa 1790); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5, t. 6
  20. List... K. Cieciszowskiego, biskupa kijowskiego i czernihowskiego. Dan w Warszawie 10 maja 1791. (O modły za ustawą 3 Maja), brak miejsca wydania (1791); wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5, t. 6
  21. Pociecha w utrapieniu, powst. 1792 (według notki na odpisie: 1794; początkowo przyjmowano: 1796); odpis: zobacz poz. 55 t. 2; ogł. R. Ottmann, "Przegląd Polski" t. 68 (1883) i odb.; przedr. J. Horoszkiewicz w: Pieśni z mmuzyką, Kraków 1898 (z dodaniem strofki 8.); autorstwo uważane wcześniej za niepewne potwierdził A. Drogoszewski
  22. Emilka. Sielanka (inny tytuł: Pieśń Elizy. Sielanka), powst. 30 czerwca 1793 (według A. Drogoszewskiego); odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 3 (z datą powst.), poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1; przeróbką autorską utworu jest: Heneta. Sielanka, powst. 1 lipca 1806, na urodziny Augusta Poniatowskiego; rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie sygn. 221), Biblioteka Jagiellońska sygn. 3746, Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego sygn. 5.6.64
  23. Kazanie na konkluzji pogrzebu księcia Michała Jerzego... Poniatowskiego... prymasa Korony Polskiej, miane w Kościele Kolegiaty Królewskiej w Warszawie dnia 20 miesiąca sierpnia roku 1794, Warszawa (1794); odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5, t. 4; autograf: Ossolineum sygn. 1331/I (z poprawkami Stanisława Augusta)
  24. Sen Antka Pawęży, powst. około roku 1795 (według A. Drogoszewskiego); odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 7, t. 1
  25. Zjawienie Emilki na pełni kwadry II, lunacji XIII, cyklu słonecznego XII, powst. na przełomie 1796/1797 (według A. Drogoszewskiego), brak miejsca i roku wydania; odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wyd. następne: (Kraków) 1828; zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1; wyd. K. Król, Warszawa 1918 "Biblioteczka Narodowa" nr 99 (razem z poz. 27, 31); fragmenty przedr. "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906)
  26. Sejm wiślicki. Ułamek z poematu Sławniejsze czyny Polaków, powst. około roku 1800 (według A. Drogoszewskiego), "Pamiętnik Warszawski" t. 9 (1817); wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1; rękopisy: Ossolineum sygn. 12367/III (kopia), Biblioteka Akademii Nauk USSR w Kijowie sygn. 869 (Muz. 781)
  27. Świątynia Sybilli (inny tytuł: Sybilla) Poema historyczne w 4 pieśniach, powst. 1801 (według A. Drogoszewskiego), wyd. bez wiedzy autora F. Bentkowski pt. Sybilla. Poema..., Lwów (Warszawa) 1818; odpis: zobacz poz. 55 t. 1; wyd. następne: wyd. 2 poprawione wydał z autografu K. Mecherzyński pt. Świątynia Sybilli. Poema..., (Kraków) 1828 (2 wydania, tekst jednego okrojony przez cenzurę); wyd. 3 pt. Sybilla..., Kraków 1831; zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 4 t. 1 i osobno Kraków 1832; Wydania zbiorowe poz. 7 t. 2 i osobno Lipsk (1854); Lwów 1869 (razem z poz. 31); Lwów 1879 "Biblioteka Mrówki" nr 1; wyd. K. Król, Warszawa 1918 "Biblioteczka Narodowa" nr 99 (razem z poz. 25, 31); fragmenty przedr.: "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906); P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w. księga 1, warszawa 1959; w Bibliotece Jagiellońskiej nr inw. 1530 znajduje się fragm. (s. 17-32) rozpoczętej edycji bez karty tytułowej i miejsca druku; rękopisy: Biblioteka Jagiellońska sygn. 3447 (odpis z roku 1817); Biblioteka PAN Kraków sygn. 620-621 (W); Biblioteka Narodowa nr akc. 6935 (Archiwum Wilanowskie sygn. 209); Ossolineum sygn. 6778/II, 12367/II
  28. Rozprawa o pieśniach narodowych... czytana na posiedzeniu publicznym dnia 5 maja 1803 r., "Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk" t. 2 (1803), s. 369-402; odpis: zobacz poz. 55 t. 1; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 4, poz. 7 t. 3; fragmenty przedr. "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906)
  29. Referat o rozprawie O. Kopczyńskiego: O duchu języka polskiego. Wygł. 11 listopada 1804 w Towarzystwie Warszawskim Przyjaciół Nauk, rękopis: prawdopodobnie w Archiwum Głównym Akt Dawnych (Archiwum Towarzystwa Przyjaciół Nauk)
  30. Rozprawa II o pieśniach narodowych... czytana na posiedzeniu publicznym 15 maja 1805, "Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk" t. 6 (1810), s. 308-318; odpis: zobacz poz. 55 t. 1; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 4, poz. 7 t. 3
  31. Hymn do Boga. O dobrodziejstwach dla naszego narodu, dziejami wyświadczonych. Wygł. 15 maja 1805 jak wyżej poz. 30, "Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk" t. 6 (1810), s. 319-330 i osobno (około roku 1810); wyd. następne: Lwów 1818 (pt. ... O dobrodziejstwach Opatrzności narodowi polskiemu wyświadczonych po upadku Polski. Przez jednego z synów ojczyzny napisany); Kraków (1831); zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 2; Lwów 1869 (razem z poz. 27); wyd. J. Chociszewski, Poznań 1877; "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906); wyd. K. Król, Warszawa 1918 "Biblioteczka Narodowa" nr 99 (razem z poz. 25, 27); Zamość 1919 (ze wstępem A. Kurpińskiego); przedr. P. Hertz jak wyżej poz. 27, (Hymn wraz z poz. 32, 36 i 39, miały wejść do planowanego przez Woronicza Pieśnioksięgu polskiego)
  32. Assarmot, syn Jektana, praprawnuk Sema, praszczur Noego, narodów sarmackich patriarcha, "Nowy Pamiętnik Warszawski" t. 18 (1805) i osobno: Wyjątek z "Pamiętnika Warszawskiego" drukowanego w roku 1805 pt. Poezja Assarmot, brak miejsca wydania (1805); wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 3, poz. 4 t. 1, poz. 7 t. 2; Paryż 1863; "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906); przedr. P. Hertz jak wyżej poz. 27; zobacz poz. 31; przekł.: czeski (1876), niemiecki (1822)
  33. Rozprawa III o pieśniach narodowych, czytana na posiedzeniu publicznym Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie d. 17 maja 1806; odpis: zobacz poz. 55 t. 1
  34. Kazanie przy uroczystym poświęceniu orłów i chorągwi polskich wojsku narodowemu nadanych, miane przez... dnia 3 maja 1807 w Warszawie, Warszawa 1807 (2 wydania); odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: Warszawa 1831; zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 4; fragmenty przedr. "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906)
  35. Głos poprzedzający odczytanie drugiej części poematu Lechiada na publicznym posiedzeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie dnia 15 maja 1807 r., brak miejsca wydania (około roku 1807); odpis: zobacz poz. 55 t. 1 (pt. Rozprawa IV o pieśniach narodowych, czytana na posiedzeniu publicznym...); wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 4, poz. 7 t. 3
  36. Lech (inny tytuł: Lechiada). Poema historyczne w 3 pieśniach (pieśń III niedokończona); pieśń I dat. 17 maja 1806, pieśń II wygł. 15 maja 1807 w Towarzystwie Przyjaciół Nauk; odpis: zobacz poz. 55 t. 1; ogł. "Pamiętnik Krakowski" 1830 t. 1, zeszyt 1; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, poz. 4 t. 1, poz. 7 t. 2; fragmenty przedr. "Sto lat myśli polskiej" t. 1 (1906); fragm. w rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej sygn. 2967, (zobacz poz. 31)
  37. Kazanie przy pierwszym otwarciu Sejmu Głównego Księstwa Warszawskiego... dnia 10 marca 1809 r., Warszawa 1809; odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 4; przekł.: francuski (1809), niemiecki (około roku 1810)
  38. Mowa w czasie obrządku pogrzebowego Józefa Czartoryskiego... w Kościele X. X. Kapucynów warszawskich 20 lutego 1810 roku miana, (Warszawa 1810); wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5, poz. 7 t. 3
  39. Jagielloniada. Poemat w 24 pieśniach. Pierwszy rys; odpis: zobacz poz. 55 t. 1; z autografu Ossolineum sygn. 1334/III ogł. H. Biegeleisen, "Kłosy" 1883 nr 926-929, (prozaiczny plan epopei; we wstępie ogólny pogląd na epopeję narodową; zobacz poz. 31)
  40. Kazanie przy otwarciu Sejmu Nadzwyczajnego Księstwa Warszawskiego, dnia 26 czerwca 1812 roku miane w Kościele Katedralnym warszawskim przez..., Warszawa 1812; odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5; rękopis: Ossolineum sygn. 3774/II; przekł. francuski (1812)
  41. Pochwała Jana Nepomucena Kossakowskiego, biskupa wileńskiego, członka Towarzystwa, czytana na posiedzeniu publicznym Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk 7 stycznia 1813 r., "Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk" t. 10 (1817), s. 12-17; odpis: zobacz poz. 55 t. 5; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5, poz. 7 t. 3; fragmenty przedr. I. Szydłowski w: Przykłady stylu polskiego t. 1, Wilno 1827
  42. Wiersz na pogrzebie i wyprowadzeniu zwłok księcia Józefa Poniatowskiego... Z przyłączeniem nadgrobku na piramidzie marmurowej wyrytym w Lipsku dnia 24 maja 1813 r., Warszawa 1813
  43. Referat o odczycie J. Lelewela: Stosunki handlowe Fenicjanów z później Kartagińczyków z Grekami, powst. 1813, ogł. A. Kraushar w: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk t. 3, Warszawa 1902, (współautor: K. Kwiatkowski)
  44. Kazanie na pogrzebie sprowadzonych do Warszawy zwłok... książęcia Józefa Poniatowskiego... Miane w Kościele Warszawskim Ś. Krzyża dnia 10 września 1814 roku, przez..., Warszawa 1814 (2 wydania); odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5, poz. 6, poz. 7 t. 3; przekł. francuski (1814)
  45. Obwieszczenie o objęciu administracji i biskupstwa diecezji krakowskiej, Kraków 1815; odpis: zobacz poz. 55 t. 5; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 1, poz. 6, poz. 9
  46. Kazanie przy uroczystych egzekwiach... Izabeli z książąt Czartoryskich księżny Lubomirskiej, w Kościele Warszawskim Ś. Krzyża dnia 14 grudnia 1816 roku miane, Warszawa 1817; Kraków 1817; odpis: zobacz poz. 55 t. 5; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5; rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie sygn. 221)
  47. Przemowa przy spuszczaniu do grobu śmiertelnych zwłoków... Józefa księcia Poniatowskiego, w Kościele Katedralnym Krakowskim miana przez... dnia 23 lipca 1817, Kraków 1817; odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5, poz. 7 t. 3
  48. Opisanie stuletniego obchodu koronacji Obrazu Częstochowskiego, dnia 16 września 1817 r. w zbiorze: Krótkie podanie historii starożytnego Obrazu Boga-Rodzicy Marii na Jasnej Górze przy Częstochowie, brak miejsca wydania (po roku 1820); odpis: zobacz poz. 55 t. 5; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 6
  49. Przymówienie się... w czasie dyskusji projektu do prawa o małżeństwie, na posiedzeniu Senatu dnia 2 kwietnia 1818 roku; odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5
  50. Przemowa przy złożeniu do grobu śmiertelnych zwłoków... Tadeusza Kościuszki... w Kościele Katedralnym Krakowskim miana przez... dnia 23 czerwca 1818, Kraków (1818); odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5, poz. 7 t. 3
  51. Anieli z hr. Wodzickich Zygmuntowej Działyńskiej ślubny przypominek, d. 19 czerwca 1821 r., (Kraków 1821); odpis: zobacz poz. 55 t. 2; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 4 t. 2, poz. 7 t. 1
  52. Kazanie na pogrzebie... księcia Adama Czartoryskiego, byłego generała ziem podolskich. Miane w Kościele Warszawskim Ś. Krzyża dnia 22 kwietnia 1823 r. przez..., Warszawa 1823, przedr. Kraków 1823; odpis: zobacz poz. 55 t. 3; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 6, poz. 7 t. 3
  53. Homilia na dzień Nowego Lata 1824, przez... w Kościele Katedralnym na Zamku w czasie Mszy Świętej przez samego JW. Pasterza śpiewanej miana, Kraków 1824; odpis: zobacz poz. 55 t. 5; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, poz. 5 t. 2, poz. 6, poz. 9
  54. Mowa miana przy uroczystym poświęceniu... Franciszka Ksawerego Zglenickiego... na biskupa gortyneńskiego, Kraków (po 17 grudnia 1824), dodatek do "Gazety Krakowskiej" 1824 nr 100; odpis: zobacz poz. 55 t. 5; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 1, poz. 6
  55. Pisma... wierszem i prozą t. 1-5, odpisy różnych rąk przygotowywane do druku przez autora około roku 1825, rękopis: Biblioteka Jagiellońska sygn. 2809, (teksty wielokrotnie różne od drukowanych, wiele dotąd nieogłoszonych; oprócz pism Woronicza zdarzają się odpisy utworów innych autorów, bez zasygnalizowania tego faktu); zawartość t. 1: Poezje: poz. 27-28, 30-33, 35-36, 39 oraz: Do Barbary Czackiej... z okazji przepisania rękopisu Sybilli – t. 2: Poezje: poz. 2-6, 8, 11-12, 21-22, 24-25, 51; Przekłady poz. 1; różne inne wiersze (tu m.in.: Duma Mirtyl, Kolędnicy, Armida do Rinalda, Do Stanisława Małachowskiego w dzień imienin, Do... Jana Wulfersa, Do autora Wyprawy na wojaż J. Szymanowskiego, Bilet do F. Bieńkowskiego, Odpis na bilet A. Reptowskiego – t. 3: Pisma polityczne: 1. Kazania w przemianach i wypadkach politycznych (tu: poz. 16, 23, 34, 37, 40, 44, 47, 50, 52); 2. Mówienia sejmowe (tu m.in.: poz. 49); 3. Odezwy (tu: Odezwa do duchowieństwa obojga obrządków... względem gruntownego oświecenia ludu przez kazania i nauki stosowne do okoliczności narodowego powstania – Komisja Porządkowa Ks. Mazowieckiego 19 VIII 1794 oraz kilka Odezw do narodu z lat 1807-1809, pisanych imieniem władz Księstwa Warszawskiego) – t. 4: Pisma statystyczno-polityczne i tyczące się stanu duchowieństwa w Polsce (tu m.in.: poz. 14-15, 18) – t. 5: 1. Mowy pogrzebowe (tu m.in.: poz. 41, 46); 2. Homilie biskupie (tu m.in.: poz. 53-54); 3. Listy i urządzenia pasterskie (tu m.in.: poz. 45, 48)
  56. Kazanie... podczas pamiętnego pogrzebowego obchodu po... Aleksandrze I, dnia 17 kwietnia 1826 r. w Kościele Metropolitalnym Warszawskim miane, (Warszawa 1826); pt. Kazanie miane w dniu 17 kwietnia 1826 w czasie obchodu pogrzebowego po..., (Warszawa 1826); pt. Mowa... przy obrzędzie żałoby narodowej po..., Warszawa 1826; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 6, poz. 7 t. 3
  57. Ogłoszenie Wielkiego Jubileuszu w diecezji krakowskiej 1826 roku, dat. 14 sierpnia 1826, Warszawa 1826; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 1, poz. 6, poz. 9; przekł. niemiecki (1826)
  58. List pasterski z powodu Wielkiego Jubileuszu, zaczynającego się w diecezji krakowskiej dnia 16 września 1826 r. Dan w Warszawie dnia 20 sierpnia tegoż roku, brak miejsca wydania 1826; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 1, poz. 6, poz. 9
  59. List pasterski do duchowieństwa i wiernych diecezji krakowskiej donoszący o przedłużeniu okresu jubileuszowego, dat. 1 marca 1827, Kraków 1827; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 1, poz. 6, poz. 9
  60. Homilia przy pierwszym uroczystym wstępie do Kościoła Metropolitalnego Warszawskiego miana dnia 21 września roku 1828, Warszawa 1828; wyd. następne: zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 1, poz. 6, poz. 9
  61. Dzienniczek nabożeństwa do użytku prawowiernych chrześcijan Rzymsko-Katolickiego Kościoła, z uwagami o modlitwie w ogólności, ułożony przez..., Wilno 1832; wyd. następne: Wilno 1836; wyd. 5 Wilno 1847.

Wiele jego pism, szczególnie o charakterze religijnym, ogłoszono dopiero pośmiertnie w Wydaniach zbiorowych (zobacz poniżej).

Drobniejsze pisma Woronicza ogłaszano ponadto w czasopismach: "Pamiętnik Warszawski" (tu m.in.: Bukiet Klementynie, 1818 t. 10); "Biesiada Literacka" (tu m.in.: Antoniemu Goreckiemu, 1817. 1885 t. 20, nr 32); "Przegląd Polski" (1883 t. 68).

Niektóre jego utwory przedrukowano w antologiach i zbiorach literackich i religijnych (jak np.: Ewangelie na wszystkie niedziele roku ze stosownymi do nich naukami... Zebrane z dzieł ks. Woronicza, ks. Skargi, ks. Antoniewicza i wielu innych t. 2, Warszawa 1854).

Rękopisy z różnymi pismami Woronicza zachowano ponadto m.in. w Bibliotece Jagiellońskiej sygn. 1799, 4746; Ossolineum sygn. 949/I, 5599/I; Archiwum Kurii Biskupiej w Krakowie.

Ponadto Estreicher XXXIII (490) wysuwa hipotezę o możliwym autorstwie Woronicza wydanego bezimiennie poematu w 12 pieśniach: Ksiądz pleban w przyzwoitym myślenia sposobie praktyk albo sposób urzędu plebańskiego praktykowany, Warszawa 1787.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  1. (A. Pope): Skotopaski (Wiosna, czyli Damon; Lato, czyli Aleksy; Jesień, czyli Hylas i Egon; Zima, czyli Dafne); Mesjasz. Ekloga na wzór Poliona Wirgiliusza; rękopis: Biblioteka Jagiellońska sygn. 2809 t. 2 (zobacz Ważniejsze utwory i mowy poz. 55); Jesień ogł. "Pamiętnik Lwowoski" 1819 nr 10, s. 319-326 (pod nazwiskiem Kunegundy Bąkowskiej).

Źródło przekładu wskazał S. Helsztyński ("Pamiętnik Literacki" rocznik 25, 1928, s. 475), jakkolwiek autorstwo Woronicza ze względu na publikację Jesieni pod nazwiskiem K. Bąkowskiej – wątpliwe.

Wydania zbiorowe[edytuj | edytuj kod]

  1. Kazania, czyli nauki parafialne na niedziele i święta oraz nauki przygodne t. 1-2, Kraków 1829 (druk. J. Matecki bez wiedzy autora); zawartość t. 1: Przedmowa wydawcy; Nauki niedzielne; Nauki przygodne (faktycznie tylko: Nauki parafialne przygodne) – t. 2: Nauki świątalne (tu m.in. Ważniejsze utwory i mowy poz. 53)
  2. Poezje, (Kraków) 1831, (każdy tytuł z osobną paginacją), zawartość: Ważniejsze utwory i mowy poz. 5, 22, 25-27, 31-32, 36, 51; Poezje różne (tu: Wiersz do Józefa Olechowskiego... 19 III 1783; Do Barbary Czackiej...)
  3. Poezje patriotyczne, (Warszawa) 1831, (każdy tytuł z osobną paginacją), zawartość: Ważniejsze utwory i mowy poz. 22, 32 oraz: Obrona wojska moskiewskiego w Polszcze... i T... ... G...: Wiersz na śmierć Piotra Bielińskiego
  4. Poezje t. 1-2, Kraków 1832, (nakł. i druk. J. Czecha); zawartość t. 1: Woronicz (życiorys); Ważniejsze utwory i mowy poz. 27, 32, 36 – t. 2: Ważniejsze utwory i mowy poz. 5, 9-11, 22, 25-26, 31, 51 oraz Wiersze różne (Wiersz do Józefa Olechowskiego 19 III 1783, Wiersz do ks. A. Czartoryskiego g. z. p. 24 XII 1801; Wiersz do Barbary Czackiej...; Kolęda na r. 1784; Rozstanie się z przyjacielem VII 1784, Świadectwo kanarkowi 3 V 1809, Do A. G.)
  5. Pisma, t. 1-3: Kazania tudzież nauki parafialne, Kraków 1832-1833; t. 4-6: Pisma rozmaite... biegiem lat ułożone; t. 1-3, Kraków 1832, także wyd. tytułowe Kraków 1838, (nakł. i druk. J. Czecha); t. 1-3 oraz 4-6 były także w obiegu księgarskim tylko z drugim tytułem, jako osobne publikacje Kazań... i Pism rozmaitych (te ostatnie miały wtedy tylko wewnętrzny podział t. 1-3); w niektórych egzemplarzach drugi tytuł był kartą tytułową t. 4: Pisma historyczne... chronologicznym porządkiem ułożone (zamiast: Pisma rozmaite...); zawartość t. 1: F. Wężyk: Przemowa; Kazania przygodne (tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 45, 54, 57-60); Nauki parafialne przygodne – t. 2: Kazania świątalne (tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 53) – t. 3: Kazania niedzielne – t. 4: A. J. Czartoryski: Pochwała J. P. Woronicza; Ważniejsze utwory i mowy poz. 16, 23, 28, 30, 34-35, 37 – t. 5: tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 38, 40-41, 44, 46-47, 49-50; Listy poz. 3-4; Pałac biskupów krakowskich. Rzecz skreślona do opisu Krakowa z r. 1822 – t. 6: tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 52, 56; Pisma Woronicza pod obcymi nazwiskami wydane (tu: Ważniejsze utwory i mowy poz. 15, 17, 19-20, 48; List pasterski biskupa M. Garnysza przy objęciu biskupstwa lubelskiego... 30 sierpnia 1790 r.; List pasterski J. Bończy Miaskowskiego, biskupa warszawskiego, obwieszczający... otworzenie biskupstwa... 9 lutego 1800 r.)
  6. Kazania tudzież nauki parafialne wyd. 3, Kraków 1845, (nakł. i druk. J. Czecha); zawartość: F. Wężyk: Przemowa; (Kazania przygodne, jak w wyd. z roku 1832); Nauki parafialne przygodne (jak w wyd. z lat: 1829 i 1832, ale z pominięciem końcowego Przymówienia się...); Kazania świątalne (tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 53); Kazania niedzielne (jak w wyd. poprzednich, lecz z dodatkiem Nauki II na ósmą niedzielę po Zielonych Świętach)
  7. Dzieła poetyczne wierszem i prozą t. 1-3, wyd. J. N. Bobrowicz, Lipsk 1853 "Biblioteka Kieszonkowa Klasyków Polskich" nr 38-40; zawartość t. 1: Przymówienie się wydawcy; Krótka wiadomość o życiu J. P. Woronicza (przedruk z poz. 4); Wiersze różne (jak wyżej w t. 2 poz. 4, a ponadto: Ważniejsze utwory i mowy poz. 3, 24; Do... Michała Jerzego Ciołka Poniatowskiego... w dzień imienin) – t. 2: Ważniejsze utwory i mowy poz. 25-27, 31-32, 36 – t. 3: Pisma różne prozą (tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 28, 30, 35, 38, 41, 44, 47, 50, 52, 56; Listy poz. 3
  8. Homilie, nauki i przemowy dotąd drukiem nie ogłoszone, z własnoręcznych pierwotworów autora zebrane, Kraków 1852, (nakł. i druk. J. Czecha); zawartość: głównie pisma z lat 1825-1829, ponadto: Nauka w rocznicę poświęcenia kościoła parafialnego w Powsinie r. 1804
  9. Kazania, nauki parafialne, tudzież homilie i odezwy, wyd. 4 Kraków 1857, (nakł. i druk. J. Czecha); zawartość: Woronicz: Kazania świątalne (jak w wyd. poprzednich, lecz uzupełnione zawartością wyd. z roku 1852, tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 53); Kazania niedzielne (uzupełnione jak wyżej); Kazania przygodne i odezwy (uzupełnione jak wyżej, tu m.in.: Ważniejsze utwory i mowy poz. 45, 57-60)
  10. Mowy pogrzebowe i homilie dotąd drukiem nie ogłoszone. Z własnoręcznych pierwotworów autora zebrane, Kraków 1861, (nakł. i druk. J. Czecha); zawartość m.in.: Mowa na pogrzebie M. Kazimierza Ogińskiego... 11 czerwca 1800; Mowa na pogrzebie Rafała hr. Tarnowskiego... 14 marca 1803; Mowa na nabożeństwie żałobnym za duszę Tekli z Bielińskich hr. Łubieńskiej... 6 września 1810; Przemowa podczas przeniesienia zwłok Ignacego i Stanisława hr. Potockich... do nowo wystawionej kaplicy... 20 września 1827; Homilia na dzień św. Stanisława... 8 maja 1824; Homilia na dzień św. Stanisława... 8 maja 1827.

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  1. Do H. Kołłątaja z 10 sierpnia 1806 i odpowiedź adresata, ogł. F. Kojsiewicz w: Listy H. Kołłątaja w przedmiotach naukowych... t. 4, Kraków 1845, s. 171 i następne
  2. Do brata z roku 1812, rękopis: Biblioteka Jagiellońska sygn. 7864 IV, k. 104-105
  3. Do Aleksandra I, cesarza rosyjskiego, z 10 maja 1815 (list dziękczynny za udzielone mu biskupstwo krakowskie) i odpowiedź cesarza; rękopis (kopia): Ossolineum sygn. 509/III (obecnie we Lwowie); List Woronicza zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5, poz. 7 t. 3
  4. Do Towarzystwa Dobroczynności w Krakowie z 25 grudnia 1816, zobacz Wydania zbiorowe poz. 5 t. 5
  5. Do S. K. Potockiego, rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie sygn. 265, 271)
  6. Do S. Wodzickiego 21 listów z lat 1817-1829, rękopis: Ossolineum sygn. 11657/II
  7. Do nieznanego adresata z roku 1823, rękopis: Biblioteka Narodowa sygn. 2674
  8. Kopia listu z 8 lutego 1825, rękopis: Biblioteka Czartoryska sygn. 5462, s. 919
  9. Do Hermana Hołowińskiego z roku 1826, rękopis: Biblioteka Jagiellońska sygn. 7841 IV, k. 100-101
  10. Do K. z Tańskich Hoffmanowej z lat 1826-1829, rękopis: Biblioteka PAN Kraków sygn. 121
  11. Do Grochulskiego (brak daty), rękopis: Ossolineum sygn. 12044/III
  12. Listy, rękopisy: Biblioteka Jagiellońska sygn. 5040, Biblioteka PAN Kraków sygn. 1353
  13. Od F. Łubieńskiego z roku 1826, rękopis: Biblioteka Jagiellońska sygn. 7912 III, k. 223-224
  14. Od S. Wodzickiego (brak daty), rękopis: Ossolineum sygn. 11659/II
  15. Autografy, rękopisy: Biblioteka Jagiellońska sygn. 5759; Biblioteka PAN Kraków sygn. 596 (W).

Bardziej szczegółową bibliografię twórczości Woronicza podaje A. Jougan: Ks. prymas Woronicz. Monografia cz. 1-2, Lwów 1908 (cz. 2: s. 3-12, 76-79, 126-127, 205-206, 220-222, 230-231); koryguje ją A. Drogoszewski, "Prace Komisji do Badań nad Historią Literatury i Oświaty" t. 3 (1929).

Opracowanie dot. Woronicza[edytuj | edytuj kod]

Opracowania monograficzne[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Jougan: Ks. Prymas Woronicz. Monografia cz. 1-2, Lwów 1908.

Wybrane opracowania dot. Woronicza[edytuj | edytuj kod]

  1. Catalogus personarum Societatis Jesu Minoris Poloniae 1771/72: brak miejsca wydania (1772)
  2. Catalogus personarum Societatis Jesu Minoris Poloniae 1772/73: brak miejsca wydania (1773)
  3. Raporty generalnych wizytatorów z r. 1774: wyd. T. Wierzbowski, Warszawa 1906 "Komisja Edukacji Narodowej" zeszyt 24, s. 103-105
  4. Akty powstania Kościuszki t. 1: wyd. Sz. Askenazy, W. Dzwonkowski; Kraków 1918, s. 354
  5. Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego rozjaśniających. List XXIX (W. Surowiecki do J. P. Woronicza o wspólnych badaniach nad starożytnościami słowiańskimi): Warszawa 1807 (dodatek do "Gazety Warszawskiej"
  6. K. Brodziński: O klasyczności i romantyczności, tudzież o duchu poezji polskiej, "Pamiętnik Warszawski" t. 10 (1818) i wyd. następne; oprac. A. Łucki, Kraków (1920) "Biblioteka Narodowa" seria I, nr 10
  7. (O poezjach Woronicza): "Goettingische Gelehrte Anzeigen" 1822 nr 32, przekł. polski, "Gazeta Literacka" 1822 nr 18
  8. K. Brodziński: Literatura polska, (powst. w latach 1822-1823), wyd. w Pisma t. 4, Poznań 1872, s. 442-449 i wyd. następne
  9. "Kurier Warszawski": 1825 nr 211
  10. "Gazeta Warszawska": 1829 nr 284, 333-334, 342 (o ostatnich chwilach życia i śmierci Woronicza).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 3 lipca jest datą chrztu Woronicza, a nie datą jego narodzin w Brodowie pod Ostrogiem – T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 451.
  2. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII. Warszawa: 1880-1902, s. 145.
  3. Dziennik Konfederacyi Jeneralnej Królestwa Polskiego, 1812, nr 2, s. 13.
  4. Z. Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 219.
  5. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 291.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 451-462.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]