Soest

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w Niemczech. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Soest
Herb
Herb Soest
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia
Rejencja Arnsberg
Powiat Soest
Prawa miejskie połowa XII w.
Burmistrz Eckhard Ruthemeyer
Powierzchnia 85,81 km²
Wysokość 90 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2013)
• liczba ludności
• gęstość

46 699[1]
544[1] os./km²
Nr kierunkowy 02921
Kod pocztowy 59494
Tablice rejestracyjne SO
Plan Soest
Plan Soest
Położenie na mapie Nadrenii Północnej-Westfalii
Mapa lokalizacyjna Nadrenii Północnej-Westfalii
Soest
Soest
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Soest
Soest
Ziemia 51°34′N 8°07′E/51,566667 8,116667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Soest – miasto powiatowe w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg, siedziba powiatu Soest.

Prawa miejskie miejscowość otrzymała w połowie XII wieku – prawa miasta Soest miały wpływ na prawa miejskie nadane Kolonii oraz Lubece i były stosowane na obszarze od Nadrenii do Pogórza Wezerskiego oraz w Westfalii poza Dortmundem[2]. Rozkwit miasta przypadł na XII–XV wiek dzięki zaangażowaniu w handel z Flandrią, Brabancją i Anglią – Soest był członkiem Hanzy. Do połowy XV wieku pod rządami arcybiskupów Kolonii, w XVII wieku pod panowaniem Brandenburgii, a od 1817 roku część Prus. Pomimo znacznych zniszczeń podczas II wojny światowej, Stare Miasto z zabudowaniami z XII-XV wieku zachowało się w dobrym stanie a ponad 600 budynków znajduje się na liście zabytków.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Soest leży w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg, ok. 50 km na wschód od Dortmundu i ok. 50 km na zachód od Paderborn. Miasto sąsiaduje z gminami: Lippetal, Bad Sassendorf, Möhnesee, Ense, Welver i miastem Werl.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 13 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 11,5 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 219 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 73 m n.p.m.[3].

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roczna w okresie 1950–81 wynosiła +9,1 °C a średnia roczna ilość opadów 757 mm, a w okresie 1981–2010 przeciętna temperatura roczna wynosiła +9,7 °C, a średnia roczna ilość opadów 827 mm[3].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Soest, Ortsteile
Soest
Zabudowa szachulcowa przy rynku w Soest

W wyniku reformy administracyjnej z 1969 roku, 1 lipca 1969 roku do miasta Soest dołączono 18 gmin, przez co powierzchnia miasta powiększyła się z 28 km² do prawie 86 km² a liczba mieszkańców z 35511 do 40320[4]. Gminy te wraz z innymi 30 gminami należały w okresie od średniowiecza do 1809 roku do tzw. Soester Börde – obszaru pod rządami miasta Soest.

Soest podzielony jest na 18 dzielnic (Ortsteile)[3]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne potwierdziły osadnictwo na południowy wschód od kolegiaty św. Patroclusa w okresie 5500-5000 p.n.e[5]. Samo Soest po raz pierwszy wzmiankowane jest w 836 roku jako Villa Sosat[5], przy okazji raportu z przewozu szczątków św. Wita z Saint-Denis do Corvey[6]. Do rozwoju Soest przyczynił się szereg czynników: położenie przy szlaku handlowym, tzw. Hellweg, żyzne ziemie regionu Soester Börde oraz handel solą[7]. Pierwsze wzmianki o salinie w Soest pochodzą z VI wieku i działalność przemysłu solnego z ok. 500 roku została potwierdzona przez badania archeologiczne[8][5].

W ok. 780 w Soest wzniesiono pierwszy kościół w miejscu obecnego kościoła św. Piotra w ramach polityki chrystianizacji Niemiec północnych prowadzonej przez Karola Wielkiego[9]. Wraz z rozwojem miasta zrodziła się potrzeba zbudowania większej świątyni i nowy kościół został poświęcony w 1150 roku a dwa lata później kościół odwiedził cesarz Fryderyk I Barbarossa[5][9].

Soest było pod rządami arcybiskupów Kolonii, którzy w ok. 960-65 roku wznieśli koło kościoła św. Piotra palatium[5]. W 962 roku arcybiskup Kolonii Bruno I sprowadził do Soest relikwie św. Patroclusa, a w 965 roku w swoim testamencie zapisał 100 funtów w srebrze na fundację świątyni, obecnej kolegiaty św. Patroclusa[10].

W połowie XII wieku Soest otrzymało prawa miejskie[2], które najprawdopodobniej wywodziły się z praw stosowanych w Lombardii[7]. Prawa te miały wpływ na prawa miejskie nadane Kolonii oraz Lubece i były stosowane na obszarze od Nadrenii do Pogórza Wezerskiego oraz w Westfalii poza Dortmundem[2].

W 1180 roku Soest otoczono nowym 3,5 km murem miejskim z dziesięcioma bramami – powierzchnia miasta zajmowała wówczas 102 ha[7][5]. Jedynie Kolonia była większym miastem w regionie, a od 1300 roku większe były również Augsburg, Norymberga i Lubeka[7]. Soest prowadziło handel z wieloma miastami Europy północnej i wschodniej – już w 1150 roku handlowano z Rosją[7][5]. W 1253 roku Soest wraz z Dortmundem, Münster i Lippstadt zawiązało związek miast, m.in. w celu promowania handlu i stało się jednym z wiodących miast Hanzy[5]. Od 1300 roku Soest zaczęło pobierać podatki, tzw. Börde od 48 okolicznych wsi[5].

W 1444 roku Soest rozpoczęło działania na rzecz uniezależnienia się od arcybiskupów Kolonii – doszło do wojny pięcioletniej zakończonej w 1449 roku przyznaniem Soest statusu wolnego miasta w księstwie Kleve[5]. Soest uniezależniło się od archidiecezji, utraciło jednak powiązania handlowe z Kolonią i swoją silną pozycję – w księstwie Kleve znalazło się na jego peryferiach z dala od ośrodków handlowych. Doprowadziło to gospodarczego upadku miasta[5].

W połowie XVI wieku w mieście umocniły się ruchy reformacyjne i powstało sześć kościołów ewangelickich[5]. Po zniszczeniach odniesionych podczas wojny trzydziestoletniej Soest złożyło w 1669 roku hołd księciu brandenburskiemu[5]. Soest traci swe prawa po tym jak w 1751 roku Fryderyk II Wielki zniósł prawo samodzielności miast[5]. Zniszczenia wojny siedmioletniej doprowadziły do ostatecznego upadku Soest[5].

W 1817 roku Soest zostaje miastem powiatowym (niem. Kreisstadt). Wraz z otwarciem linii kolejowej Hamm – Soest – Paderborn w 1850 roku Soest stało się znaczącym ośrodkiem transportowo-przeładunkowym pomiędzy Niemcami zachodnimi i środkowymi[5].

W 1934 roku, z uwagi na bardzo dobrze zachowana średniowieczną architekturę Soest, historyk sztuki Wilhelm Pinder zaproponował, by całemu miastu nadać status pomnika narodowego[5]. Podczas II wojny światowej Soest zostało w 2/3 zniszczone – jednak Stare Miasto z zabudowaniami z XII-XV wieku uchowało się w dobrym stanie[5].

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się stacja kolejowa Soest.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Rada miejska[edytuj | edytuj kod]

W wyniki wyborów do rady miejskiej, które odbyły 25 maja 2014 roku, poszczególne partie uzyskały następujące liczbę miejsc:

Partia / Ugrupowanie Ilość miejsc (por. do 2009)
CDU 18 miejsc (−1)
SPD 13 miejsc (+2)
BG 3 miejsca (−2)
FDP 2 miejsca (−2)
Zieloni 4 miejsca (±0)
SO! 4 miejsca (+1)
Die Linke 2 miejsca (±0)
Junges Soest 2 miejsca (+2)
AfD 1 miejsce (+1)
Niemiecka Partia Piratów 1 miejsce (+1)

Wyniki wyborów komunalnych od 1975 roku[edytuj | edytuj kod]

Tabela pokazuje wszystkie partie i ugrupowania polityczne, które uzyskały przynajmniej 1,95% głosów[11][12][13][14]:

Rok CDU SPD BG FDP Zieloni1 SO! JS Linke AfD
1975 40,4 34,2 12,9 10,0
1979 43,5 36,9 9,9 6,7
1984 39,5 36,4 9,8 4,3 8,2
21989² 33,4 38,4 12,8 4,5 8,1
1994 34,0 43,7 11,3 3,2 7,8
1999 47,0 30,6 15,1 2,6 6,0
2004 40,1 26,7 13,4 6,8 9,9 3,1
2009 39,7 23,0 9,6 9,1 9,0 6,2 3,4
32014³ 34,8 26,1 6,9 4,4 8,4 7,0 3,5 4,5 2,6

Przypisy

1 Zieloni: 1984 i 1989: Zieloni, od 1994: B’90/Zieloni
2 1989: dodatkowo: REP: 2,8%
3 2014: dodatkowo: Piraci: 1,94%

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Miasta i miejscowości partnerskie[15]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Ottońskie centrum starego miasta: 1) kaplica św. Mikołaja, 2) kolegiata św. Patroclusa, 3) Wilhelm-Morgner-Haus, 4) pozostałości biskupiego palatium, 5) kościół św. Piotra, 6) ratusz
Wippe w Soest
Przedstawienie kary „huśtawki” z Nequambuch
Przedstawienie kary „huśtawki” z Nequambuch
Allerheiligenkirmes 2006, młyńskie koło

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Pomimo znacznych zniszczeń wojennych, Stare Miasto z zabudowaniami z XII-XV wieku zachowało się w dobrym stanie a ponad 600 budynków znajduje się na liście zabytków[16].

Muzea[edytuj | edytuj kod]

  • Archiwum Miasta – zbiory dokumentów historycznych, zawierające m.in. pergamin z krowiej skory, na którym spisano prawa miejskie w XIII wieku i Nequambuch[18] – księgę z XIV-XV wieku, w której spisano rodzaje kar stosowanych za różne przestępstwa, m.in. opisano karę „huśtawki” za kradzieże z pól i ogrodów (niem. Wippestrafe), stosowaną w Soest w okresie od XIV do XVIII wieku. Przestępca wchodził na położone nad wodą schody, skonstruowane w taki sposób, by pod wpływem ciężaru przechylić się w pewnym momencie jak huśtawka, a znajdujący się na nich człowiek tracił równowagę i wpadał do wody. Obecnie zabawy z użyciem przechylnych schodów odbywają się w ramach święta strzeleckiego, przypadającego w czerwcu w sobotę po dniu św. Jana.
  • Burghofmuseum – muzeum regionalne ze zbiorami miedziorytów Heinricha Aldegrevera[22]
  • Muzeum Sztuki Wilhelm-Morgner-Haus – zbiory malarstwa ekspresjonistycznego (1891–1917)[18], m.in. 60 obrazów i 400 rysunków Wilhelma Morgnera (1891–1917) z Soest oraz prace Christiana Rohlfsa, Otto Modersohna, Emila Noldego, Franza Nölkena i innych[23]
  • Grünsandstein-Museum – muzeum zielonego piaskowca[18]
  • Haus Kükelhaus – muzuem Hugo Kükelhausa (1900–1984) – niemieckiego pedagoga i artysty w jego dawnym domu[18]
  • Museum belgischer Streitkräfte – muzeum poświęcone historii belgijskich garnizonów wojskowych na terenie Niemiec[18]
  • Osthofentor-Museum – muzeum średniowiecznej obronności[18]

Festyny[edytuj | edytuj kod]

  • Od średniowiecza w mieście organizowany jest doroczny festyn Allerheiligenkirmes, który wzmiankowany był po raz pierwszy w 1338 roku[18]. Słowo Kirmes pochodzi od średnio-wysoko-niemieckiego słowa kirmesse, skrót od Kirchweihmesse, oznaczającego mszę z poświęcenie kościoła. Festyn zaczyna się w pierwszą środę po Wszystkich Świętych i trwa pięć dni[18].
  • Co roku w czerwcu organizowany jest Bördetag.
  • W lipcu okoliczni producenci win organizują Winzermarkt.

Produkty lokalne[edytuj | edytuj kod]

Lokalne produkty z Soest to: pumpernikiel i Bullenauge[24].

W Soest znajduje się piekarnia Haverland, założona w 1570 roku przez Jörgena Haverlantha, najstarsza piekarnia produkująca pumpernikiel w Niemczech[24] i najprawdopodobniej na świecie[25][26].

Napój alkoholowy Bullenauge powstał w 1964 roku podczas zebrania zarządu ówczesnej mleczarni Hellweg, kiedy to zabrakło Kornu, ale znalazł się likier Mokkalikör, do którego dodano śmietany. Kompozycja ta przypominała oko byka (niem. Bullenauge) – stąd jego nazwa. Bullenauge jest tradycyjnie serwowany podczas festynu Allerheiligenkirmes[24][27].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW): Einwohnerzahlen im Regierungsbezirk Arnsberg (niem.). [dostęp 2014-11-11].
  2. 2,0 2,1 2,2 Timo Holzborn: Die Geschichte der Gesetzespublikation: insbesondere von den Anfängen des Buchdrucks um 1450 bis zur Einführung von Gesetzesblättern im 19. Jahrhundert. Tenea Verlag Ltd., 2003, s. 45. ISBN 9783865040053. [dostęp 2014-11-11].
  3. 3,0 3,1 3,2 Abteilung Stadtentwicklung und Bauordnung: Statistik – Info der Stadt Soest (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  4. Marga Koske. Geschichte der eingemeindeten Soester Stadtteile. „Soester Zeitschrift,”, s. 23–78, s. 24, 2000. 112. ISSN 0176-3946 (niem.). 
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 Miasto Soest: Soester Geschichte (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  6. Karl-Heinz Marpe, Paul Hombrecher: Wermelskirchen: aus alten u. neuen Tagebüchern e. liebenswürdigen Strassenmädchens. Stadt Wermelskirchen, 1973, s. 90.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Verein für Geschichte und Heimatpflege Soest: Soest und seine Geschichte / Soest ist eine besondere Stadt (niem.). [dostęp 2014-11-16].
  8. Georg Eggenstein. Die Römische Kaiserzeit in Westfalen. „Archäologie in Ostwestfalen”, s. 53-70, s. 67, 2005. 9 (niem.). 
  9. 9,0 9,1 St. Petri-Pauli Soest: St. Petri – Zur Geschichte (niem.). [dostęp 2014-11-16].
  10. Pastoralverbund Soest: Der Dom (niem.). [dostęp 2014-11-16].
  11. Landesamt für Datenveraibetung und Statistik Nordrhein-Westfalen: Kommunalwahlen 1999 (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  12. Landesamt für Datenveraibetung und Statistik Nordrhein-Westfalen: Kommunalwahlen 2004 (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  13. Landesamt für Datenveraibetung und Statistik Nordrhein-Westfalen: Kommunalwahlen 2009 (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  14. Landesamt für Datenveraibetung und Statistik Nordrhein-Westfalen: Verzeichnisse der Kommunalwahlergebnisse des Landes Nordrhein-Westfalen (LDS NRW) von 1975 bis 2009. (niem.)
  15. Miasto Soest: Städtepartnerschaften und Städtefreundschaften – Eine Übersicht (niem.). [dostęp 2014-11-11].
  16. Miasto Soest: Denkmalliste (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  17. Praca zbiorowa: Sztuka Romańska. red. Rolf Toman. Tandem Verlag GmBH, 2008, s. 44. ISBN 978-83-7512-972-4.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 18,7 18,8 Reinhard Ströber: Teutoburger Wald: Kunst und Freizeitspass. DuMont Reiseverlag, 2011, s. 108. ISBN 9783770192977. [dostęp 2014-11-15].
  19. Arbeitsgemeinschaft Historische Stadtkerne in NRW: Denkmal des Monats – Januar 2006 Südliches Westfalen und Münsterland Bau- und Bodendenkmal “Hohes Hospital” (Soest) (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  20. 20,0 20,1 Miasto Soest: Sehenswürdigkeiten (niem.). [dostęp 2014-11-11].
  21. Hans Dieter Bödecker: Geschichte der Wiesenkirche (niem.). W: Ev. Wiese-Georgs-Kirchengemeinde [on-line]. [dostęp 2014-11-15].
  22. Miasto Soest: Burghofmuseum (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  23. Miasto Soest: Wilhelm-Morgner-Haus (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  24. 24,0 24,1 24,2 Miasto Soest: SOESTLEXIKON (niem.). [dostęp 2014-11-15].
  25. Ulrike von Jöhems. Nur Wasser und Schrott. Typisch westfälisch: Haverland in Soest ist die älteste Pumpernickel-Bäckerei der Welt. „Westfalenspiegel”, s. 59, 2007. 5. ISSN 0508-5942 (niem.). 
  26. Claudia Scheffler. Wo das „kleine schwarze” schmort... „Westfalium – Magazin für Gesellschaft, Kultur und Lebensart”, s. 66-68, 2003 (niem.). 
  27. Allerheiligenkirmes: Rund um Kirmes – Bullenauge (niem.). [dostęp 2014-11-15].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]