Kościół św. Mikołaja w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kościół św. Mikołaja
w Poznaniu
kościół parafialny
Ilustracja
Widok ogólny przed 1800
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres Zagórze
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Mikołaj z Miry
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Kościół św. Mikołaja w Poznaniu
Kościół św. Mikołaja
w Poznaniu
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Kościół św. Mikołaja w Poznaniu
Kościół św. Mikołaja
w Poznaniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół św. Mikołaja w Poznaniu
Kościół św. Mikołaja
w Poznaniu
Ziemia52°24′31,3″N 16°56′51,7″E/52,408694 16,947694

Kościół św. Mikołaja w Poznaniu – niezachowany rzymskokatolicki kościół parafialny (kolegiata), niegdyś (do 1817) w Poznaniu na Zagórzu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Świątynię wybudowano około lat 40. XII wieku (pewne jest jego istnienie w 1146, a możliwe, że powstał już w XI wieku) na szczycie Wzgórza Kapitulnego (Mons Capituli, 60 m n.p.m.); był to jeden z najstarszych kościołów Poznania. Wzgórze było ostańcem erozyjnym wyższego poziomu terasowego Warty położonym w południowej części Ostrowa Tumskiego. Świątynię nazywano niekiedy in monte Capituli. Kościół rozebrano z uwagi na zły stan techniczny[1], a następnie splantowano też wzgórze i obecnie nie ma śladu po żadnym z tych dwóch obiektów[2].

Kościół był świątynią parafialną dla mieszkańców grodu poznańskiego i podgrodzi. Teren parafii zmniejszał się w miarę upływu lat i powstawania kolejnych kościołów parafialnych (Śródka, Piotrowo, Komandoria i lewy brzeg Warty). Około połowy XV wieku świątynia spaliła się i parafię przeniesiono na stojący w pobliżu kościół św. Barbary (Chwaliszewo), obecnie także nieistniejący. 20 maja 1463 fundator, dziekan Adam z Dąbrowy, podpisał umowę z budowniczym Jakubem Gyely na odbudowę kościoła, a właściwie jego budowę od fundamentów. Biskup Andrzej z Bnina erygował tu kolegiatę wraz z kapitułą w 1477. Przywilej erekcyjny wydał jednak dopiero biskup Uriel Górka 3 lipca 1484[3].

W 1779, podczas wizytacji dziekana Józefa Rogalińskiego, kościół był w złym stanie technicznym i wymagał napraw. Teren parafii obejmował wówczas już tylko Zagórze i miasto Chwaliszewo, łącznie 590 ludzi, w tym część Niemców (protestantów). Zaborcy pruscy odmawiali środków na remont świątyń katolickich, widząc w tym element nacisku germanizacyjnego. Z uwagi na katastrofalny stan kościoła (m.in. prawdopodobne skutki powodzi z 1736) biskup Ignacy Raczyński podjął w 1805 decyzję o zamknięciu obiektu. Ostatecznie rozebrano go w 1817[3].

W końcu XVIII wieku na terenie parafii istniały kościoły filialne:

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół był murowany i opisywano go w XVIII wieku jako dość obszerny. Pokryty był dachówką w częściach wyższych i gontem w niższych. Sylwetkę świątyni dominowała masywna wieża zlokalizowana od frontu, kryta gontem. Wisiały w niej trzy dzwony i sygnaturka. Obiekt miał jedno wejście poprzez murowaną kruchtę z drewnianymi drzwiami. Do kościoła przylegały: zakrystia, cztery kaplice (w tym św. Anny z chrzcielnicą) i składzik (reconditorium)[3].

Wnętrze i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół miał dziesięć ołtarzy (główny był w XVIII wieku częściowo złocony), malowaną, drewnianą ambonę, stalle, ławki, dwa konfesjonały i organy na drewnianym chórze. Posadzkę skonstruowano z cegły palonej. Na drewnianej belce umieszczono grupę pasyjną. Istniały też dwie tablice epitafijne: pod chórem i w murze cmentarnym[3].

Ołtarze boczne poświęcone były następującym osobom (na koniec XVIII wieku):

  • św. Marii Magdalenie, murowany
  • Niepokalanemu Poczęciu NMP oraz świętym Kryspinowi i Kryspinianowi, drewniany,
  • św. Stanisławowi Biskupowi, drewniany,
  • Najświętszej Marii Pannie oraz świętym Perpetui i Felicycie, murowany,
  • Najświętszej Marii Pannie, drewniany,
  • św. Mikołajowi, murowany,
  • św. Annie, drewniany,
  • świętym Jakubowi Apostołowi i Karolowi Boromeuszowi, drewniany,
  • Filipowi Nereuszowi, drewniany[3].

Część ołtarzy był częściowo złocona i w większości posiadała konsekrowane portatyle. Obrazy ołtarzowe reprezentowały dobry poziom artystyczny, określano je jako należycie malowane, aczkolwiek żadnego szczególnie nie czczono lub nie uważano za łaskami słynący. Kościół posiadał na wyposażeniu srebrną, pozłacaną figurę patrona, św. Mikołaja z pastorałem i księgą w dłoniach. Liczne były kościelne paramenty. M.in. na wyposażeniu pozostawało osiem kielichów mszalnych z patenami, całkowicie złoconych (trzy skradziono w XVIII wieku), piętnaście białych, uroczystych ornatów i relikwiarz z drzewem Krzyża Świętego, a także relikwiarze świętych: Wincentego, Amandy, Humiliata i Adaukta ze stwierdzoną autentycznością. Z ksiąg najistotniejsze były dwa nowe mszały (XVIII wiek) i siedem starych. Łącznie świątynia posiadała 43 księgi dawniejsze[3].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Kościół otoczony był cmentarzem, a wszystko razem wygradzał mur z trzema wejściami (żelazne kraty). W obrębie muru stało murowane ossuarium ze sklepieniem, kryte dachówką (w XVIII wieku, w odróżnieniu od kościoła było w dość dobrym stanie technicznym)[3].

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym naukowcem, który opublikował dane o historii obiektu był Józef Łukaszewicz (Kollegiata pod tytułem ś. Mikołaja, 1838). W 1886 Edmund Callier zamieścił tekst zatytułowany Kościół św. Mikołaja w Poznaniu. Najobszerniej opisał obiekt ks. Józef Nowacki w 1964[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]